(વિનોદ ગાલા દ્વારા) ભુજ તા.૨૩ :  કચ્છના સમૃદ્ધ ઐતિહાસિક વારસા, અદ્વિતીય ભૂસ્તરીય રચનાઓ, વિશાળ રણપ્રદેશ, ધાર્મિક સ્થળો, લોકસંસ્કૃતિ અને પરંપરાગત હસ્તકલાને રાષ્ટ્રીય તથા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસનના નકશા પર વધુ અસરકારક રીતે પ્રસ્તુત કરવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પહેલ હાથ ધરવામાં આવી છે. ગુજરાત પ્રવાસન નિગમ લિમિટેડ (TCGL) અને ક્રાંતિકુરુ શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા કચ્છ યુનિવર્સિટી, ભુજના સંયુક્ત ઉપક્રમે કચ્છના સંભવિત પ્રવાસી માર્ગદર્શકો માટે 14 દિવસીય સઘન તાલીમ કાર્યક્રમનો પ્રારંભ થયો છે. તા. 21 ઑક્ટોબરથી 3 નવેમ્બર સુધી યોજાનારા આ કાર્યક્રમમાં કચ્છના વિવિધ તાલુકાઓમાંથી આશરે 100 તાલીમાર્થીઓ જોડાયા છે. આ પહેલથી કચ્છના પ્રવાસન ક્ષેત્રને વ્યાવસાયિક માર્ગદર્શન, કુશળ માનવસંસાધન અને સ્થાનિક રોજગારીની નવી દિશા મળવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

*કચ્છના વારસાને વૈશ્વિક પ્રવાસીઓ સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ*

તાલીમ કાર્યક્રમના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે યુનિવર્સિટીના કુલસચિવ ડૉ. અનિલ એચ. ગોર, કાર્યક્રમના સંયોજક અને ભૂવિજ્ઞાન, પુરાતત્ત્વશાસ્ત્ર તથા સંશોધન અને વિકાસ વિભાગના અધ્યક્ષ ડૉ. ગૌરવ ડી. ચૌહાણ તેમજ વિસ્તરણ કેન્દ્રોના સંયોજક ડૉ. રામ સોંદરવા ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ પ્રસંગે કચ્છમાં કાર્યરત લાઇસન્સધારક પ્રવાસી માર્ગદર્શકોએ પણ હાજરી આપી નવા તાલીમાર્થીઓને આવકાર્યા હતા. અનુભવી માર્ગદર્શકોના જ્ઞાન અને નવા તાલીમાર્થીઓના ઉત્સાહના સમન્વયથી કચ્છના પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક ક્ષમતા વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

વિદ્યાર્થીઓ, નિવૃત્ત અધિકારીઓ, પ્રવાસન વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા લોકો અને આ ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી ઘડવા ઇચ્છતા ઉમેદવારોને સાંકળતો આ કાર્યક્રમ પ્રત્યક્ષ અને રહેણાક પદ્ધતિથી યોજાઈ રહ્યો છે. તાલીમાર્થીઓની સુવિધા માટે આયોજકો દ્વારા રહેઠાણ અને ભોજનની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી છે.

*ભૂસ્તરીય વારસાથી ધાર્મિક પ્રવાસન સુધીનું જ્ઞાન*

કચ્છની આગવી ઓળખ તેના ભૂસ્તરીય વૈવિધ્ય અને કુદરતી રચનાઓમાં રહેલી છે. આ વિશેષતાને ધ્યાનમાં રાખીને તાલીમમાં કચ્છ રિફ્ટ બેસિન, ભૂસ્તરીય ઉત્ક્રાંતિ, ભ્રંશરચનાઓ, વિવર્તનિકી, ભૂકંપીય ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરીય વારસો (Geoheritage), ભૂસંરક્ષણ (Geoconservation) અને ભૂપ્રવાસન (Geotourism) જેવા વિષયોનો સમાવેશ કરાયો છે. કચ્છનાં વિશિષ્ટ ભૂદૃશ્યો અને વૈજ્ઞાનિક મહત્ત્વ ધરાવતા સ્થળોને પ્રવાસીઓ સમક્ષ રસપ્રદ તથા તથ્યસભર રીતે રજૂ કરવાની તાલીમ આપવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત ગ્રેટ રણ, બન્ની વિસ્તાર, ભેજવાળી જમીનો, વન્યજીવન, યાયાવર પક્ષીઓ અને દરિયાકાંઠાની જૈવિક વિવિધતા જેવા વિષયો દ્વારા કચ્છની કુદરતી સંપત્તિનો પરિચય કરાવવામાં આવશે. ઇકો-ટૂરિઝમ, પ્રવાસન સ્થળોની વહનક્ષમતા, કચરા વ્યવસ્થાપન, પર્યાવરણનું સંરક્ષણ અને સ્થાનિક સમુદાયની ભાગીદારી પર ભાર મૂકીને ટકાઉ પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાનો ઉદ્દેશ રાખવામાં આવ્યો છે. કચ્છના ધાર્મિક પ્રવાસનને વેગ આપવા માતાનો મઢ, નારાયણ સરોવર, કોટેશ્વર મંદિર, 72 જિનાલય, ધ્રંગ સહિતનાં મહત્ત્વનાં સ્થળો અંગે પણ તાલીમ આપવામાં આવશે. ઐતિહાસિક સ્મારકો, પુરાતત્ત્વીય સ્થળો, સ્થાનિક પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક વારસાને પ્રવાસન સાથે સાંકળી માર્ગદર્શકોને પ્રદેશની સર્વાંગી ઓળખ આપવાનો પ્રયાસ કરાશે.

*કચ્છી કલા, હસ્તકલા અને સ્થાનિક રોજગારીને પ્રોત્સાહન*

કચ્છનું પ્રવાસન માત્ર રણ અને ઐતિહાસિક સ્થળો પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ અહીંની જીવંત લોકસંસ્કૃતિ અને પરંપરાગત કળાઓ પણ પ્રવાસીઓ માટે વિશેષ આકર્ષણ ધરાવે છે. આથી અજ્રખ પ્રિન્ટિંગ, રોગન કલા, બાંધણી, ભરતકામ, વણાટ, લાકડાકામ, ચર્મકલા, ઘંટડી-ધાતુકલા અને માટીકામ જેવી પરંપરાગત હસ્તકલાઓ અંગે તાલીમ આપવામાં આવશે.

માલધારી જીવનશૈલી, ભુંગા, લોકસંગીત, લોકનૃત્ય, કચ્છી ભાષા, પરંપરાગત ખાદ્યપદાર્થો, ગ્રામીણ અને કૃષિ પ્રવાસન, કચ્છી કેસર, ખારેક તથા હોમસ્ટે વ્યવસ્થાપન જેવા વિષયો પણ કાર્યક્રમમાં સામેલ છે. સ્થાનિક સમુદાય આધારિત પ્રવાસન દ્વારા કારીગરો, નાના વ્યવસાયકારો, ગ્રામ્ય વિસ્તારોના રહેવાસીઓ અને યુવાનો માટે આવક તથા રોજગારીની તકો કેવી રીતે વિકસાવી શકાય તે અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.

*આધુનિક ટેક્નોલોજી અને AIનો પ્રવાસન ક્ષેત્રમાં ઉપયોગ*

સમયની માંગને અનુરૂપ પ્રવાસન માર્ગદર્શકોને ડિજિટલ સાધનોના ઉપયોગમાં પણ સજ્જ કરવામાં આવશે. ગૂગલ મેપ્સ, ડિજિટલ નેવિગેશન, પ્રવાસ આયોજન, QR કોડ આધારિત માહિતી, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) દ્વારા પ્રવાસ-આયોજન અને ભાષાંતર, સામાજિક માધ્યમો દ્વારા પ્રવાસન પ્રચાર તથા ઑનલાઇન પ્રતિષ્ઠા વ્યવસ્થાપન જેવા વિષયોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

પ્રવાસીઓ સાથે અસરકારક સંવાદ, વાર્તાકથન, જાહેર વક્તૃત્વ, વિવિધ ભાષાઓમાં માહિતી રજૂ કરવાની ક્ષમતા અને પ્રવાસી જૂથોનું વ્યવસ્થાપન જેવા વ્યવહારુ કૌશલ્યો પણ વિકસાવવામાં આવશે. સાથે જ માહિતીની તથ્યચકાસણી, વ્યાવસાયિક નૈતિકતા અને વારસા સંરક્ષણ અંગે માર્ગદર્શકોને જાગૃત કરવામાં આવશે. કચ્છમાં ખગોળપ્રવાસન (Astrotourism)ની સંભાવનાઓ તથા ઘરેલુ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષક પ્રવાસન પૅકેજ તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ અંગે પણ નિષ્ણાતો માર્ગદર્શન આપશે.

*11 દિવસ વર્ગખંડમાં, બે દિવસ સ્થળ પર તાલીમ*

14 દિવસીય કાર્યક્રમમાં 11 દિવસ સૈદ્ધાંતિક અને વિષયલક્ષી તાલીમ, બે દિવસ ક્ષેત્રકાર્ય અને અંતિમ દિવસે મૂલ્યાંકનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. યુનિવર્સિટીના અધ્યાપકો, નિષ્ણાતો, ઇતિહાસકારો, અભિલેખપાલો, પુરાતત્ત્વ વિભાગના અધિકારીઓ, પ્રવાસન વ્યવસાયિકો, અનુભવી માર્ગદર્શકો અને અન્ય નિષ્ણાતો વિવિધ વિષયો પર માર્ગદર્શન આપશે. તા. 1 નવેમ્બરના રોજ કાળો ડુંગર–ધોળાવીરા પ્રવાસન પરિપથ અને તા. 2 નવેમ્બરના રોજ માતાનો મઢ–લખપત પ્રવાસન પરિપથ પર ક્ષેત્રકાર્ય યોજાશે. આ દરમિયાન તાલીમાર્થીઓને સ્થળની વિશેષતાઓ સમજવા, પ્રવાસન સ્થળોનું અર્થઘટન કરવા, પ્રવાસીઓ સમક્ષ માહિતી રજૂ કરવા અને વ્યવહારુ પ્રવાસ આયોજનની સમજ મેળવવાની તક મળશે. પ્રવાસીઓની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને કાનૂની જાગૃતિ, સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે સંકલન, ફોટોગ્રાફી સંબંધિત નિયંત્રણો, વાહનવ્યવસ્થા, વૃદ્ધો અને દિવ્યાંગ પ્રવાસીઓની જરૂરિયાતો તથા કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં પ્રતિસાદ જેવા વિષયો પણ આવરી લેવાશે. ઇન્ડિયન રેડ ક્રોસ સોસાયટી, ભુજના નિષ્ણાતો દ્વારા પ્રાથમિક સારવાર અને કટોકટી વ્યવસ્થાપન અંગે માર્ગદર્શન તથા પ્રાયોગિક નિદર્શન આપવામાં આવશે.

*તાલીમ બાદ લાઇસન્સ મેળવવાની તક*

આ કાર્યક્રમમાં ઓછામાં ઓછી 80 ટકા હાજરી ફરજિયાત રાખવામાં આવી છે. જરૂરી હાજરી પૂર્ણ કરીને લેખિત, પ્રાયોગિક અને મૌખિક મૂલ્યાંકનમાં સફળ થનારા તાલીમાર્થીઓને કચ્છ યુનિવર્સિટી અને TCGL દ્વારા સંયુક્ત પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ TCGL દ્વારા નિર્ધારિત ઇન્ટરવ્યૂ અને અન્ય જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને સફળ ઉમેદવારોને નિયમો અનુસાર ગુજરાત સરકારનું ત્રણ વર્ષ માટે માન્ય પ્રવાસી માર્ગદર્શક લાઇસન્સ મેળવવાની તક મળશે. તાલીમનું પ્રમાણપત્ર મેળવવાથી લાઇસન્સ આપમેળે મળતું નથી, પરંતુ તે લાઇસન્સ પ્રક્રિયામાં આગળ વધવા માટેનો મહત્ત્વપૂર્ણ તબક્કો બની રહેશે. કચ્છના વિવિધ તાલુકાઓમાંથી આશરે 100 સંભવિત પ્રવાસી માર્ગદર્શકોને એકસાથે તાલીમ આપવાની આ પહેલ પ્રદેશના પ્રવાસન વિકાસ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. કચ્છની કુદરતી, ઐતિહાસિક, ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને ભૂસ્તરીય વિશિષ્ટતાઓને જાણકાર અને કુશળ માર્ગદર્શકો દ્વારા પ્રવાસીઓ સમક્ષ રજૂ કરવાથી પ્રવાસન અનુભવ વધુ સમૃદ્ધ બનવાની સાથે સ્થાનિક રોજગારી અને વ્યવસાયને પણ વેગ મળી શકે છે. કચ્છ યુનિવર્સિટી અને ગુજરાત પ્રવાસન નિગમનો આ સંયુક્ત પ્રયાસ કચ્છને ટકાઉ, વૈવિધ્યસભર અને વ્યાવસાયિક પ્રવાસન ગંતવ્ય તરીકે નવી ઓળખ અપાવવાની દિશામાં નોંધપાત્ર પગલું છે.