વોશિંગ્ટન:  અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલો નાજુક યુદ્ધવિરામ ફરી એકવાર સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગવાની અણી પર આવી ગયો છે. હોર્મુઝ ક્ષેત્રમાં ઈરાની સૈન્ય લક્ષ્યાંકો પર અમેરિકા દ્વારા નવેસરથી ભીષણ આક્રમણ કરવામાં આવ્યું હોવાના અહેવાલોથી સમગ્ર વિશ્વમાં સનાટી ખેંચાઈ ગઈ છે. વોશિંગ્ટન દ્વારા તેહરાન પર યુદ્ધવિરામ કરારના ઉલ્લંઘનનો સત્તાવાર આક્ષેપ મૂકાયા બાદ અમેરિકી વાયુસેનાએ ઈરાનના મિસાઈલ ડેપો અને ડ્રોન સંગ્રહ કેન્દ્રોને નિશાન બનાવીને સખત બોમ્બમારો કર્યો છે. આ હુમલાને પગલે બંને દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી એકવાર અત્યંત ખતરનાક અને હિંસક તબક્કામાં પ્રવેશી ગયો છે.

 બંને પક્ષો આમને-સામને, વળતા પ્રહારથી સંઘર્ષ વધુ વકર્યો:

હાલની પ્રવર્તમાન સમજૂતી અનુસાર, કોઈપણ પક્ષ દ્વારા જો યુદ્ધવિરામનો ભંગ કરવામાં આવશે તો તેનો તાત્કાલિક લશ્કરી જવાબ આપવામાં આવશે તેવી સ્થિતિ હોવાથી આ યુદ્ધ અનંતકાળ સુધી ચાલતા બદલાના ચક્રમાં ફેરવાઈ ગયું છે. અમેરિકાના આ હુમલાના જવાબમાં ઈરાને પણ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેણે ખાડી (ગલ્ફ) વિસ્તારમાં તૈનાત અમેરિકન સૈન્યના ઠેકાણાઓ પર શ્રેણીબદ્ધ મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાઓ કર્યા છે. આ સાથે જ ઈરાને ખુલ્લી ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા દ્વારા આગામી સમયમાં કોઈ પણ પ્રકારની આક્રમકતા દાખવવામાં આવશે તો તેનો આનાથી પણ વધુ મોટો અને શક્તિશાળી જવાબ આપવામાં આવશે. વૈશ્વિક સમુદાયમાં હવે ચિંતા વધી રહી છે કે આ યુદ્ધવિરામ સંપૂર્ણપણે તૂટી જશે.

 અમેરિકી જાહેરાતના સમય અંગે ઉઠ્યા સવાલો:

આ વિધ્વંસક હુમલા અંગે અમેરિકી પ્રશાસન દ્વારા કરવામાં આવેલી સત્તાવાર જાહેરાતના સમયને લઈને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાએ આ હુમલાની પુષ્ટિ ત્યારે જ કરી જ્યારે ત્યાંના શેરબજારો વીકેન્ડ (શનિ-રવિની રજાઓ) માટે બંધ થઈ ગયા હતા. આ બાબતે વૈશ્વિક સ્તરે નવી ચર્ચા જગાવી છે કે મોટી ભૌગોલિક-રાજકીય જાહેરાતો જાણીજોઈને એવા સમયે કરવામાં આવે છે જેથી બજારની તાત્કાલિક નકારાત્મક પ્રતિક્રિયાથી બચી શકાય. જો કે આ અંગે કોઈ સત્તાવાર પુરાવા મળ્યા નથી કે કંઈ ખોટું થયું છે, પરંતુ આ પ્રકારની પેટર્નને કારણે વહીવટી તંત્રમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાની માંગ પ્રબળ બની છે.

 વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં ગભરાટ, તેલના પુરવઠા પર મોટો ખતરો:

બંને શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે નવેસરથી શરૂ થયેલી શત્રુતાને કારણે વૈશ્વિક શેરબજારો અને નાણાકીય બજારોમાં ભારે અફરાતફરી મચી ગઈ છે. રોકાણકારો કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ના ભાવ, ઊર્જા પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં આવનારા મોટા ઉતાર-ચઢાવને લઈને ચિંતિત બન્યા છે. સમગ્ર વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો અંદાજે પાંચમો ભાગ જ્યાંથી પસાર થાય છે તે 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' આ સમગ્ર કટોકટીનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ હોવાથી, અહીં થનારી કોઈપણ સૈન્ય હિલચાલ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સીધો આર્થિક ખતરો બની ગઈ છે.

 સામાન્ય જનતા પર મોંઘવારીનો માર, સંરક્ષણ કંપનીઓને બખ્ખાં:

આ ચાલુ સંઘર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનું ચિત્ર બદલી નાખ્યું છે. એક તરફ જ્યાં સંરક્ષણ ઉત્પાદકો (શસ્ત્ર કંપનીઓ), ઊર્જા કંપનીઓ અને મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓ સૈન્ય ખર્ચમાં વધારો થવાને કારણે, તેલના ભાવની અસ્થિરતા અને ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિઓથી બહુ મોટો નફો કમાઈ રહી છે. તો બીજી તરફ, વિશ્વભરના સામાન્ય નાગરિકોએ મોંઘા ઈંધણ, અસહ્ય મોંઘવારી (ફુગાવો) અને વધતી જતી આર્થિક અનિશ્ચિતતાના કારણે મોટો આર્થિક બોજ સહન કરવો પડી રહ્યો છે.

સંરક્ષણ વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે જો રાજદ્વારી સ્તરે યુદ્ધ રોકવાના તાત્કાલિક અને મજબૂત પ્રયાસો કરવામાં નહીં આવે, તો વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતા આ યુદ્ધવિરામ લાંબો સમય ટકી શકશે નહીં. બંને દેશો વચ્ચે થઈ રહેલા આ પ્રહારો જો અટકશે નહીં તો મધ્યપૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના અન્ય દેશો પણ આ યુદ્ધમાં હોમાઈ જશે, જે વૈશ્વિક સુરક્ષા, ઊર્જા બજારો અને સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર માટે અત્યંત વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે.