નવી દિલ્હી, ૩ જુલાઈ:ભારત સરકારના પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ભારત હવામાન વિજ્ઞાન વિભાગ (IMD) દ્વારા આજે બપોરે ૧૪:૦૦ કલાકે એક સત્તાવાર અહેવાલ જાહેર કરીને દેશભરમાં ચોમાસાની સ્થિતિ અને ભારે વરસાદ અંગેની ગંભીર ચેતવણી જારી કરવામાં આવી છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું ખૂબ જ સક્રિય તબક્કામાં આગળ વધી રહ્યું છે. આજે ૩ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ ચોમાસું ઉત્તર અરબી સમુદ્રના વધુ ભાગો, સમગ્ર ગુજરાત રાજ્ય, મધ્ય પ્રદેશના બાકીના તમામ ભાગો અને રાજસ્થાન તેમજ હરિયાણાના વધુ વિસ્તારોમાં સત્તાવાર રીતે પ્રવેશી ચૂક્યું છે.

 

હાલમાં ચોમાસાની ઉત્તરીય સીમા (NLM) જામનગર, ઉદયપુર, અજમેર, ઝુનઝુનુ, હિસાર અને ભટિંડા પરથી પસાર થઈ રહી છે. હવામાન વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આગામી ૪ થી ૫ દિવસમાં ચોમાસું ઉત્તર અરબી સમુદ્ર, ગુજરાત, રાજસ્થાન અને પંજાબ તેમજ હરિયાણાના બાકી રહેલા ભાગોમાં સંપૂર્ણ રીતે આગળ વધવા માટે પરિસ્થિતિઓ અત્યંત સાનુકૂળ બનેલી છે.

 

 દેશભરમાં મલ્ટિપલ વેધર સિસ્ટમ સક્રિય, વાવાઝોડા સાથે પવન ફૂંકાશે:

હવામાન વિભાગના બુલેટિન અનુસાર, હાલમાં ઉત્તર-પશ્ચિમ બંગાળની ખાડી પર એક લો પ્રેશર એરિયા (હવાનું હળવું દબાણ) સર્જાયું છે, જે આગામી ૨ દિવસ દરમિયાન વધુ મજબૂત અને સ્પષ્ટ બને તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે. આ સિસ્ટમના પ્રભાવ હેઠળ દેશના મધ્ય ભાગોમાં આગામી ૪ થી ૫ દિવસ સુધી ચોમાસું ખૂબ જ સક્રિય તબક્કામાં રહેશે. આ ઉપરાંત, સમુદ્ર સપાટી પર ચોમાસાની મુખ્ય ધરી (ટ્રફ) ઉત્તર-પશ્ચિમ રાજસ્થાનથી લઈને બંગાળની ખાડીના લો પ્રેશર એરિયા સુધી લંબાયેલી છે. મહારાષ્ટ્રથી લઈને કર્ણાટક તટ સુધી ઓફ-શોર ટ્રફ લંબાયેલી છે, જ્યારે પશ્ચિમ રાજસ્થાન અને તેની આસપાસના વિસ્તારો પર મધ્ય ટ્રોપોસ્ફિયર સ્તરે એક સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન (ચક્રવાતી પવનનું ચક્ર) સક્રિય છે. પશ્ચિમ વિdisturbance (વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ) પણ ટ્રફ સ્વરૂપે સક્રિય છે. આ તમામ સિસ્ટમો એકસાથે સક્રિય થતાં દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં ભારે પવન, ગાજવીજ અને વાવાઝોડા સાથે મુશળધાર વરસાદ પડવાની સંભાવના છે.

 

 છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં ગુજરાત અને ઓડિશામાં મેઘતાંડવ: માંગરોળ અને વલસાડ પાણી-પાણી

દેશમાં છેલ્લા ૨૪ કલાક દરમિયાન (આજે સવારે ૦૮:૩૦ વાગ્યા સુધીમાં) અનેક વિસ્તારોમાં અભૂતપૂર્વ વરસાદ નોંધાયો છે. ઓડિશા અને ગુજરાત રાજ્યમાં કેટલાક સ્થળોએ અત્યંત ભારે વરસાદ ખાબક્યો છે. હવામાન વિભાગના સત્તાવાર આંકડા મુજબ:

 સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છ:  જૂનાગઢ જિલ્લાના માંગરોળમાં સૌથી વધુ ૩૨ સેમી એટલે કે આશરે  ૧૨.૬ ઇંચ  વરસાદ નોંધાયો છે.

 ગુજરાત રીઝિયન:  દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડમાં ૨ canvas૫ સેમી એટલે કે આશરે  ૯.૮ ઇંચ  વરસાદ ખાબક્યો છે.

 ઓડિશા:  બરગઢ જિલ્લાના અંબભોનામાં ૩૨ સેમી એટલે કે  ૧૨.૬ ઇંચ  વરસાદ નોંધાયો છે.

 મધ્ય મહારાષ્ટ્ર:  સાતારા જિલ્લાના મહાબળેશ્વરમાં ૧૯ સેમી એટલે કે આશરે  ૭.૫ ઇંચ  વરસાદ પડ્યો છે.

 પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશ:  રાજગઢમાં ૧૭ સેમી એટલે કે આશરે  ૬.૭ ઇંચ  વરસાદ નોંધાયો છે.

 કોંકણ અને વિદર્ભ:  રત્નાગિરીના મંદનગઢમાં ૧૬ સેમી ( ૬.૩ ઇંચ ) અને ગોંદિયામાં ૧૬ સેમી ( ૬.૩ ઇંચ ) વરસાદ નોંધાયો છે.

 અન્ય રાજ્યો:  અંદમાન અને નિકોબારના માયબંદરમાં ૧૪ સેમી ( ૫.૫ ઇંચ ), પૂર્વ મધ્ય પ્રદેશના બાલાઘાટમાં ૧૪ સેમી ( ૫.૫ ઇંચ ), છત્તીસગઢના સારંગઢ-બિલાઈગઢમાં ૧૪ સેમી ( ૫.૫ ઇંચ ), તટીય કર્ણાટકના માંકી અને કારવારમાં ૧૧ સેમી ( ૪.૩ ઇંચ ), અંકોલામાં ૧૦ સેમી ( ૩.૯ ઇંચ ), દક્ષિણ આંતરિક કર્ણાટકના કોટિગેહારમાં ૧૧ સેમી ( ૪.૩ ઇંચ ), પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુરમાં ૧૦ સેમી ( ૩.૯ ઇંચ ), જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉધમપુરમાં ૯ સેમી ( ૩.૫ ઇંચ ), પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના મવાના (મેરઠ)માં ૯ સેમી ( ૩.૫ ઇંચ ) અને પૂર્વ રાજસ્થાનના સાંભરમાં ૮ સેમી એટલે કે આશરે  ૩.૧ ઇંચ  વરસાદ નોંધાયો છે.

 

 જેસલમેરમાં ૮૦ કિમીની ઝડપે ફૂંકાયો પવન, અમદાવાદમાં ૪૪ કિમીની ગતિ

ગઈકાલે દેશના જુદા-જુદા ભાગોમાં પ્રચંડ વેગે પવન ફૂંકાયો હતો, જેમાં પશ્ચિમ રાજસ્થાનના જેસલમેરમાં સૌથી વધુ ૮૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે વાવાઝોડું આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત ધુળેના દોન્દાઈચામાં ૭૪ કિમી, હરિયાણાના કૈથલમાં ૬૮ કિમી, પંજાબના ફરીદકોટમાં ૬૩ કિમી, હિસારમાં ૬૧ કિમી, જયપુરમાં ૫૬ કિમી, કરૌલીમાં ૫૨ કિમી, નાસિકના કલવણ, અજમેર અને અશોકનગરમાં ૫૦ કિમી તેમજ ગુજરાતના અમદાવાદમાં ૪૪ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે જોરદાર પવન ફૂંકાયો હતો. અંદમાનના શ્રી વિજયપુરમમાં પણ ૪૦ કિમીની ઝડપે પવન ફૂંકાયો હોવાના અહેવાલ છે.

 

 આગામી દિવસો માટે રાજ્યવાર વરસાદની કડક ચેતવણી અને પૂર્વાનુમાન

હવામાન વિભાગે આગામી ૭ દિવસ માટે દેશના જુદા-જુદા ઝોન માટે ઓરેન્જ અને રેડ કલરની ચેતવણીઓ જાહેર કરી છે:

 પશ્ચિમ ભારત (ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર):  કોંકણ, ગોવા, મધ્ય મહારાષ્ટ્ર અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં ૩ થી ૬ જુલાઈ દરમિયાન અલગ-અલગ સ્થળોએ અત્યંત ભારે વરસાદ (૧૨.૫ ઇંચથી વધુ) થવાની સંભાવના છે. સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં ૩ અને ૪ જુલાઈએ અતિભારે વરસાદ પડી શકે છે. સમગ્ર ગુજરાત રીઝિયનમાં ૫ અને ૬ જુલાઈએ તેમજ સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં ૭ અને ૮ જુલાઈએ ભારેથી અતિભારે વરસાદની સિસ્ટમ સક્રિય રહેશે.

 ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત:  જમ્મુ-કાશ્મીર, લદ્દાખ અને ઉત્તરાખંડમાં ૩ થી ૯ જુલાઈ દરમિયાન વ્યાપક વરસાદ થશે. પૂર્વ રાજસ્થાનમાં ૩ થી ૭ જુલાઈ દરમિયાન અતિભારે વરસાદની ચેતવણી છે, જ્યારે પશ્ચિમ રાજસ્થાનમાં ૩ જુલાઈએ ધૂળની ડમરીઓ ઉડવાની સાથે ૭૦ કિમીની ઝડપે વાવાઝોડું આવી શકે છે.

 મધ્ય અને પૂર્વ ભારત:  પશ્ચિમ મધ્ય પ્રદેશ અને ઓડિશામાં ૩ અને ૪ જુલાઈએ મુશળધારથી અત્યંત ભારે વરસાદની ચેતવણી અપાઈ છે. ઝારખંડમાં ૩ અને ૪ જુલાઈએ તીવ્ર વીજળીના કડાકા થવાની આશંકા છે. છત્તીસગઢ અને વિદર્ભમાં પણ આગામી ૪-૫ દિવસ ભારે વરસાદ રહેશે.

 દક્ષિણ ભારત:  દરિયાકાંઠાના કર્ણાટકમાં ૩ થી ૭ જુલાઈ અને કેરળમાં ૩ જુલાઈએ અતિભારે વરસાદની સંભાવનાને પગલે એલર્ટ જાહેર કરાયું છે. તેલંગાણામાં ૪ અને ૫ જુલાઈએ ભારે વરસાદ પડી શકે છે.

 દિલ્હી અને NCR:  દિલ્હીમાં ૫ અને ૬ જુલાઈએ આકાશ સામાન્ય રીતે વાદળછાયું રહેશે અને ગાજવીજ, વીજળી તેમજ ૬૦ કિમીની ઝડપે ફૂંકાતા પવન સાથે મધ્યમથી ભારે વરસાદી ઝાપટાં પડવાની સંભાવના છે, જેનાથી મહત્તમ તાપમાન ઘટીને ૩૧ થી ૩૩ ડિગ્રી સુધી આવી શકે છે.

 

 માછીમારોને દરિયો ન ખેડવા આદેશ અને દેશના ખેડૂતો માટે ખાસ કૃષિ એડવાઈઝરી

હવામાન વિભાગે સમુદ્રમાં પ્રવર્તતી તોફાની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને માછીમારો માટે કડક ચેતવણી જાહેર કરી છે. ગુજરાત, કોંકણ, ગોવા અને કર્ણાટક તટ તેમજ અરબી સમુદ્રના વિસ્તારોમાં આગામી ૮ જુલાઈ ૨૦૨૬ સુધી માછીમારોને દરિયામાં ન જવા સૂચના અપાઈ છે. આ જ રીતે બંગાળની ખાડી, ઓડિશા અને અંદમાન સમુદ્ર ખેડવા પર ૭ જુલાઈ સુધી પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

ભારે વરસાદની સ્થિતિને જોતા દેશના વિવિધ રાજ્યોના ખેડૂતો માટે પણ મહત્વની માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે:

 ગુજરાતના ખેડૂતો માટે:  ગુજરાતના ખેડૂતોને ડાંગરના ધરૂવાડિયા (નર્સરી), શેરડી, ભીંડા, શાકભાજી અને ચીકુ તેમજ કેળની વાડીઓમાંથી વધારાના વરસાદી પાણીનો ત્વરિત નિકાલ કરવા માટે જરૂરી વ્યવસ્થા કરવા જણાવાયું છે.

 અન્ય રાજ્યો માટે:  આસામ, મેઘાલય અને મણિપુરના ખેડૂતોને ભારે વરસાદ દરમિયાન ડાંગરની રોપણી ટાળવા અને આદુ, હળદર તેમજ શાકભાજીના પાકમાંથી પાણી નિકાળવા સલાહ છે. ઓડિશાના ખેડૂતોને મગનું વાવેતર અત્યારે ન કરવા અને હિમાચલ-ઉત્તરાખંડના ખેડૂતોને મકાઈ અને ટામેટાના પાકમાં પાણી ભરાવા ન દેવા તાકીદ કરાઈ છે. કોંકણના ખેડૂતોને ડાંગર અને શાકભાજીની નર્સરીનું વાવેતર અત્યારે મુલતવી રાખવા જણાવાયું છે.

 પશુપાલકો અને પક્ષીપાલકો માટે:  ભારે વરસાદ અને વાવાઝોડા દરમિયાન પશુઓને ખુલ્લામાં ન રાખતા શેડની અંદર સુરક્ષિત રાખવા અને પશુ આહાર તેમજ ઘાસચારો સુરક્ષિત સૂકી જગ્યાએ સંગ્રહ કરવા ખાસ સૂચના આપવામાં આવી છે. તળાવોની આસપાસ યોગ્ય જાળી લગાવવી જેથી પૂરના કારણે માછલીઓ બહાર વહી ન જાય.

 

હવામાન વિભાગે શહેરી વિસ્તારોમાં નીચાણવાળા ભાગોમાં પાણી ભરાવા, ટ્રાફિક જામ થવા અને કાચા મકાનો કે ઝાડની ડાળીઓ તૂટી પડવાની આશંકા વ્યક્ત કરીને સામાન્ય નાગરિકોને પણ વિપરીત હવામાનમાં ઘરની અંદર રહેવા અને ઇલેક્ટ્રિક ઉપકરણો પ્લગમાંથી કાઢી નાખવા વિનંતી કરી છે.