દુનિયાભરમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. લોકો AIની મદદથી તસવીરો બનાવી રહ્યા છે, વીડિયો તૈયાર કરી રહ્યા છે, મુશ્કેલ સવાલોના જવાબ મેળવી રહ્યા છે અને પોતાનાં રોજિંદાં કામ સરળ બનાવી રહ્યા છે. જોકે, આ ટેક્નોલોજીને ચલાવવા માટે જરૂરી વિશાળ ડેટા સેન્ટરો હવે યુરોપમાં વિરોધનું કારણ બની રહ્યાં છે.

આયર્લેન્ડ, ફિનલેન્ડ, નેધરલેન્ડ સહિતના દેશોમાં હજારો લોકો રસ્તા પર ઉતરીને નવા ડેટા સેન્ટરોના નિર્માણ સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે મોટી ટેક કંપનીઓ પોતાના વ્યાપારી હિતો માટે વીજળી, પાણી અને કુદરતી સંસાધનોનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરી રહી છે, જ્યારે તેની અસર સ્થાનિક લોકો અને પર્યાવરણ પર પડી રહી છે.

 

 

આ વિરોધ પાછળનું મુખ્ય કારણ સમજવા માટે ડેટા સેન્ટરની ભૂમિકા સમજવી જરૂરી છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ AI ચેટબોટને સવાલ પૂછે છે, ક્લાઉડમાં ફોટો સેવ કરે છે અથવા ઓનલાઇન વીડિયો જુએ છે, ત્યારે તેની પાછળ વિશાળ સર્વર નેટવર્ક કામ કરતું હોય છે. આ સર્વર જ્યાં રાખવામાં આવે છે તેને ડેટા સેન્ટર કહેવામાં આવે છે.

 

AIનાં મોટા મોડલને તાલીમ આપવા અને કરોડો લોકોના સવાલોના જવાબ આપવા માટે અત્યંત શક્તિશાળી કમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમની જરૂર પડે છે. તેથી Microsoft, Google, Amazon સહિતની ટેક કંપનીઓ નવા ડેટા સેન્ટરોમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહી છે. પરંતુ આ વિસ્તરણ માટે કેટલી વીજળી, પાણી અને જમીનની જરૂર પડશે, તે હવે મોટો સવાલ બની રહ્યો છે.

'Stop Dirty Data Centres' નામના અભિયાન સાથે જોડાયેલા પર્યાવરણ અને સ્થાનિક અધિકારોના સંગઠનોની માંગ છે કે નવા વિશાળ ડેટા સેન્ટરોના પ્રોજેક્ટને તાત્કાલિક અટકાવવામાં આવે. જ્યાં સુધી તેમના પર્યાવરણીય, આર્થિક અને સામાજિક પ્રભાવનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન ન થાય ત્યાં સુધી નવા પ્રોજેક્ટને મંજૂરી ન આપવી જોઈએ. 6 અને 7 નવેમ્બર, 2026ના રોજ યુરોપના 15થી વધુ દેશોમાં આ મુદ્દે પ્રદર્શનો યોજાયાં હતાં.

 

આ વિરોધની મોટી તસવીર 7 નવેમ્બરે આયર્લેન્ડની રાજધાની ડબલિનમાં જોવા મળી હતી. અહીં અંદાજે 2,000 લોકો ડેટા સેન્ટરોના વધતા વિસ્તરણ સામે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. પ્રદર્શનકારીઓએ શહેરના પર્નેલ સ્ક્વેરથી માર્ચ શરૂ કરી હતી અને આયર્લેન્ડની સંસદ લેઇન્સ્ટર હાઉસ તરફ કૂચ કરી હતી. પ્રદર્શનકારીઓની મુખ્ય માંગ હતી કે નવા ડેટા સેન્ટરોના નિર્માણ પર ત્યાં સુધી રોક લગાવવામાં આવે, જ્યાં સુધી વીજળીની માગ, પાણીનો વપરાશ, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક સમુદાય પર તેની અસરનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન ન થાય.

લોકોનું કહેવું છે કે સામાન્ય પરિવારો પહેલેથી જ મોંઘા વીજળી બિલનો સામનો કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં મોટી ટેક કંપનીઓ માટે મોટા પ્રમાણમાં વીજળી ઉપલબ્ધ કરાવવી કેટલી યોગ્ય છે, તે અંગે સરકાર અને કંપનીઓએ જવાબ આપવો જોઈએ. આ પ્રદર્શનમાં આયર્લેન્ડના અન્ય વિસ્તારોમાંથી પણ લોકો જોડાયા હતા. પ્રદર્શનકારીઓએ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો કે ડેટા સેન્ટરોના નિર્માણ અંગે નિર્ણયો લેતી વખતે સ્થાનિક રહેવાસીઓની સંમતિ અને તેમની ચિંતાઓને પણ મહત્વ આપવું જોઈએ.

 

 

ફિનલેન્ડની રાજધાની હેલસિંકીમાં પણ 7 નવેમ્બરે ડેટા સેન્ટરો સામે મોટું પ્રદર્શન યોજાયું હતું. પોલીસના અંદાજ મુજબ આશરે 1,300 લોકો આ વિરોધમાં જોડાયા હતા. આ ઉપરાંત ફિનલેન્ડના લાહતી, ટેમ્પેરે, ઓલુ, જ્યવાસ્કિલા અને તુર્કુ જેવા શહેરોમાં પણ વિરોધ પ્રદર્શનો યોજાયાં હતાં. પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે ફિનલેન્ડમાં નવા ડેટા સેન્ટરોના પ્રોજેક્ટ ઝડપથી જાહેર થઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ ઉદ્યોગને નિયંત્રિત કરવા માટેના નિયમો એટલી ઝડપથી વિકસ્યા નથી.

તેમને ચિંતા છે કે મોટા ડેટા સેન્ટરોના કારણે કુદરતી વિસ્તારોમાં બાંધકામ વધશે, વીજળીની માગ વધી શકે છે અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચી શકે છે. ફિનલેન્ડમાં Googleના ડેટા સેન્ટર સાથે જોડાયેલી જમીન સાફ કરવાની કામગીરી અંગે પણ વિવાદ થયો છે. Yleના અહેવાલ મુજબ, Googleની કથિત બિનઅધિકૃત વૃક્ષકાપણી અંગે સવાલો ઊઠ્યા બાદ સરકારે નિયમો વધુ કડક કરવાની વાત કરી છે. પ્રદર્શનકારીઓ માને છે કે વિકાસના નામે કુદરતી સંપત્તિનો બેફામ ઉપયોગ થવો જોઈએ નહીં.

 

 

યુરોપમાં વિરોધ દરમિયાન સૌથી ચર્ચાસ્પદ ઘટના 6 નવેમ્બરે નેધરલેન્ડના એમ્સ્ટરડેમમાં બની હતી. અહીં Microsoftના નવા ડેટા સેન્ટરના નિર્માણ સ્થળે મોટી સંખ્યામાં પ્રદર્શનકારીઓ પહોંચી ગયા હતા. કેટલાક લોકોએ બાંધકામ સ્થળની વાડ પાર કરીને અંદર પ્રવેશ કર્યો હતો. કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ ક્રેન પર ચઢી ગયા હતા અને ફ્લેર પણ સળગાવ્યા હતા. આ ઘટનાને કારણે પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે ઘર્ષણ થયું હતું.

અલ જઝીરા અને એસોસિએટેડ પ્રેસના અહેવાલો મુજબ, ડચ પોલીસે બાંધકામ સ્થળમાં ગેરકાયદે પ્રવેશ કરવાની શંકામાં 150થી 200 લોકોને અટકાયતમાં લીધા હતા. આ કાર્યવાહી નેધરલેન્ડના સ્થાનિક સંગઠનના વિરોધનો ભાગ હતી અને યુરોપમાં ચાલી રહેલા ડેટા સેન્ટર વિરોધના સમયગાળા દરમિયાન બની હતી. Microsoftએ જણાવ્યું હતું કે કંપની શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાના લોકોના અધિકારનું સન્માન કરે છે, પરંતુ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અથવા લોકોની સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતી કાર્યવાહીનું સમર્થન કરતી નથી.

 

ડેટા સેન્ટરોમાં હજારો સર્વર સતત કામ કરતા હોય છે. AI મોડલને તાલીમ આપવા અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટે આ સર્વરોને મોટી કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતાની જરૂર પડે છે. સર્વર સતત કાર્યરત રહેતાં ગરમ થાય છે, તેથી તેને ઠંડા રાખવા માટે વિશાળ કૂલિંગ સિસ્ટમ ચલાવવી પડે છે. આ કૂલિંગ પ્રક્રિયામાં કેટલીક ટેક્નોલોજી પાણીનો ઉપયોગ કરે છે.

જોકે દરેક ડેટા સેન્ટરમાં પાણીનો વપરાશ સરખો હોતો નથી. તેની માત્રા સ્થળના હવામાન અને અપનાવવામાં આવેલી કૂલિંગ ટેક્નોલોજી પર આધારિત હોય છે. બીજી તરફ, જો વીજળીનું ઉત્પાદન કોલસા કે અન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન કરતા ઊર્જા સ્ત્રોતો દ્વારા થાય, તો ડેટા સેન્ટરોની પર્યાવરણીય અસર પણ વધી શકે છે.

યુરોપિયન કમિશનના જણાવ્યા મુજબ, વિશ્વના કુલ વાર્ષિક વીજળી વપરાશમાં ડેટા સેન્ટરોનો હિસ્સો આશરે 1.5 ટકા એટલે કે 415 ટેરાવોટ અવર્સ હતો. અંદાજો અનુસાર, AI આધારિત કમ્પ્યુટિંગની વધતી માગને કારણે 2030 સુધીમાં આ વપરાશ વધીને 945 ટેરાવોટ અવર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. આ આંકડા ડેટા સેન્ટરોના ઝડપથી વધી રહેલા ઊર્જા વપરાશ તરફ ધ્યાન દોરે છે.

 

ડેટા સેન્ટરોના વીજળી વપરાશ અંગે આયર્લેન્ડનું ઉદાહરણ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. આયર્લેન્ડની સેન્ટ્રલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (CSO)ના 2025ના આંકડા મુજબ, દેશના કુલ મીટર આધારિત વીજળી વપરાશમાં ડેટા સેન્ટરોનો હિસ્સો 23 ટકા સુધી પહોંચી ગયો હતો. વર્ષ 2015માં આ હિસ્સો માત્ર 5 ટકા હતો, જ્યારે 2024માં તે 22 ટકા હતો. આંકડા અનુસાર, 2025માં આયર્લેન્ડના ડેટા સેન્ટરોએ 7,663 ગીગાવોટ અવર્સ વીજળીનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ આ વપરાશમાં 10 ટકાનો વધારો થયો હતો. આ સ્થિતિને કારણે સ્થાનિક લોકોમાં ચિંતા વધી છે કે ભવિષ્યમાં વીજળીની વધતી માગ સામાન્ય ગ્રાહકોના બિલ અને દેશની ઊર્જા વ્યવસ્થા પર કેટલો પ્રભાવ પાડશે. પ્રદર્શનકારીઓનો પ્રશ્ન છે કે મોટી ટેક કંપનીઓની ડિજિટલ સુવિધાઓ માટે કેટલી વીજળી ફાળવવી અને સામાન્ય નાગરિકો તથા સ્થાનિક ઉદ્યોગોની જરૂરિયાતોને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવી.

 

આ સમગ્ર વિવાદનો બીજો પક્ષ પણ મહત્વનો છે. ડેટા સેન્ટરો માત્ર વીજળી અને પાણીનો વપરાશ જ નથી કરતા, પરંતુ દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં રોકાણ, રોજગારી અને ટેક્નોલોજીકલ વિકાસમાં પણ યોગદાન આપે છે. આવા પ્રોજેક્ટના નિર્માણ દરમિયાન બાંધકામ, ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ, સુરક્ષા, મેન્ટેનન્સ અને અન્ય સેવાઓમાં રોજગારી ઊભી થાય છે. આયર્લેન્ડ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત KPMGના અહેવાલ મુજબ, 2010થી 2024 દરમિયાન ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રે દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં અંદાજે 22.2 અબજ યુરોનું યોગદાન આપ્યું હતું.

આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે 17 હજાર વધારાની નોકરીઓ ઊભી થઈ હતી અને રોજગાર સંબંધિત કરવેરામાં 2.8 અબજ યુરોનું યોગદાન નોંધાયું હતું. સરકારનું માનવું છે કે ડેટા સેન્ટરો ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ, AI, નાણાકીય સેવાઓ અને સરકારી ડિજિટલ સેવાઓ માટે જરૂરી માળખું પૂરું પાડે છે. તેથી આ ઉદ્યોગનો સંપૂર્ણ વિરોધ કરવો દેશના આર્થિક અને ટેક્નોલોજીકલ વિકાસ માટે યોગ્ય નથી.

 

અમેરિકા અને ચીનની સરખામણીમાં AI ક્ષેત્રે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત બનાવવા યુરોપ પણ મોટા રોકાણો કરી રહ્યું છે. Googleએ 9 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ફિનલેન્ડમાં ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સ્વચ્છ ઊર્જા અને સ્થાનિક ભાગીદારી માટે આગામી 2 વર્ષમાં 13 અબજ યુરોના રોકાણની જાહેરાત કરી હતી. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ, આ રોકાણથી હજારો નોકરીઓને ટેકો મળશે અને સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થાને ફાયદો થશે. જોકે, ડેટા સેન્ટરોના વિસ્તરણ સાથે જમીન, વીજળી, પાણી અને પર્યાવરણના પ્રશ્નો પણ ઊભા થઈ રહ્યા છે. યુરોપિયન યુનિયનને AI અને ડિજિટલ સેવાઓના વિકાસ માટે વધુ ડેટા સેન્ટરોની જરૂર છે, પરંતુ સાથે જ નાગરિકોના હિતો અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી પણ છે.

 

યુરોપમાં ચાલી રહેલા આ વિરોધનો અર્થ એવો નથી કે તમામ પ્રદર્શનકારીઓ AI ટેક્નોલોજીનો અંત ઇચ્છે છે. તેમની મુખ્ય માંગ એ છે કે નવા વિશાળ ડેટા સેન્ટરોના નિર્માણ પહેલાં તેની વીજળી, પાણી, જમીન, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક સમુદાયો પર થનારી અસરનું પારદર્શક મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે. પ્રદર્શનકારીઓ ઇચ્છે છે કે સરકારો મોટા પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપતાં પહેલાં સ્થાનિક લોકોની વાત સાંભળે, ટેક કંપનીઓ પોતાના સંસાધનોના વપરાશ અંગે જવાબદારી સ્વીકારે અને પર્યાવરણને નુકસાન ન થાય તે માટે કડક નિયમો બનાવે.

એક તરફ AI ભવિષ્યની મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજી બની રહી છે, તો બીજી તરફ તેને ચલાવવા માટેના ડેટા સેન્ટરો સામે લોકોના પ્રશ્નો વધી રહ્યા છે. હવે યુરોપ સામે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે ટેક્નોલોજીકલ વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું. આગામી સમયમાં સરકારો અને ટેક કંપનીઓ આ વિરોધને કેવી રીતે પ્રતિસાદ આપે છે તેના પર સમગ્ર ટેક જગતની નજર રહેશે.