નવી દિલ્હી : હવાઈ મુસાફરીના ક્ષેત્રમાં એક ઐતિહાસિક ક્રાંતિના દ્વાર ખૂલી રહ્યા છે. હાઇપરસોનિક સ્પીડથી ઉડતા વિમાનો હવે વિજ્ઞાન સાહિત્ય ન રહેતા વાસ્તવિકતા બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. હાઇપરસોનિક એટલે Mach 5 થી વધુની ઝડપ, એટલે કે ધ્વનિની ગતિથી પાંચ ગણી ઝડપ. દરિયાની સપાટીએ આ ઝડપ આશરે 3,800 માઇલ પ્રતિ કલાક હોય છે અને ઊંચાઈએ તો 13,000 માઇલ પ્રતિ કલાકને પણ પાર કરી શકે છે.

 

આ ઝડપે મુસાફરીનો સમય ધરખમ ઘટી જશે. ટ્રાન્સકોન્ટિનેન્ટલ ફ્લાઇટ કલાકોને બદલે મિનિટોમાં પૂરી થશે. ન્યૂયોર્કથી લોસ એન્જલસની મુસાફરી જે હાલ 5-6 કલાક લે છે તે માત્ર 15 મિનિટમાં શક્ય બનશે. સિડનીથી લોસ એન્જલસનો 15 કલાકનો રૂટ માત્ર 1 કલાકમાં કપાઈ જશે. ન્યૂયોર્કથી લંડન પહોંચવામાં 1 કલાકથી પણ ઓછો સમય લાગશે. 

 

શું છે હાઇપરસોનિક સ્પીડ?

 

 

હવાઈ ઝડપ Mach નંબરથી માપવામાં આવે છે. Mach 1 એટલે ધ્વનિની ઝડપ. Mach 5 થી હાઇપરસોનિક ફ્લાઇટ શરૂ થાય છે. હાલના ફાઇટર જેટ્સ Mach 2 સુધી જ પહોંચે છે, જ્યારે SR-71 Blackbird એ Mach 3.3 સુધીની ઝડપ નોંધાવી હતી. 

 

પડકારો અને વિકાસ

 

આટલી ઝડપે હવા સામાન્ય પ્રવાહી જેવું વર્તન બંધ કરી દે છે. તે સંકોચાય છે, ગરમ થાય છે અને રાસાયણિક પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે. કેટલાક કિસ્સામાં પ્લાઝ્મા સ્તર બને છે જે સંચારમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. વિમાનની સપાટીનું તાપમાન 3,000°Fથી વધુ થઈ શકે છે. તેથી જ પરંપરાગત જેટ એન્જિન કામ ન કરી શકે અને સ્ક્રેમજેટ જેવી નવી પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ જરૂરી છે. 

 

યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ્રલ ફ્લોરિડાના HyperSpace સેન્ટરમાં Mach 6 થી Mach 17 સુધીની પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ વિકસાવાઈ રહી છે. NASA 1950થી હાઇપરસોનિક ફ્લાઇટનો અભ્યાસ કરે છે અને X-15 પ્રોગ્રામથી મહત્વપૂર્ણ સમજ મેળવી છે. Stratolaunch જેવી કંપનીઓ Talon-A રોકેટ ડેમોન્સ્ટ્રેટર દ્વારા Mach 5 નજીકના ટેસ્ટ કરી ચૂકી છે.

 

*અસર માત્ર મુસાફરી પૂરતી નથી*

નિષ્ણાતો કહે છે કે હાઇપરસોનિક ટેકનોલોજીથી ગંભીર દવાઓ અને સામાન વિશ્વભરમાં ત્વરિત પહોંચાડી શકાશે. સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપી શકશે. અવકાશ સુધી પહોંચ વધુ વારંવાર અને લવચીક બનશે.

 

પ્રોફેસર નિકોલસ પાર્ઝિયાલેના મતે "આ ટેકનોલોજી ખરેખર ગ્રહને સંકોચી નાખશે. મુસાફરી ઝડપી, સરળ અને વધુ આનંદદાયક બનશે". 

 

હાલ સૌથી મોટો પડકાર થર્મલ ડ્યુરેબિલિટી, એન્જિન એફિશિયન્સી અને કોસ્ટ-ઇફેક્ટિવ રિયુઝેબિલિટીનો છે. પરંતુ મટીરિયલ સાયન્સ અને એન્જિન ટેકનોલોજીમાં થઈ રહેલી પ્રગતિ સાથે Mach 5 પેસેન્જર ટ્રાવેલ હવે દૂર નથી.