ઇન્દોર :  તબીબી વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં એક અભૂતપૂર્વ અને ક્રાંતિકારી પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. ભારતની ધરતી પરથી એક એવો ચમત્કાર થયો છે જેણે સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોર શહેરમાં બેઠા-બેઠા જાણીતા કાર્ડિયાક સર્જન ડૉ. સુધીર શ્રીવાસ્તવે સાડા સાત સમુદ્ર પાર, લગભગ ૨૦,૦૦૦ કિલોમીટર દૂર આવેલા દક્ષિણ અમેરિકાના ગયાના (જ્યોર્જટાઉન) ખાતે એક દર્દી પર સફળ રોબોટિક હાર્ટ સર્જરી પાર પાડી છે. વિશ્વની સૌથી લાંબી-અંતરની રોબોટ-સહાયિત કાર્ડિયાક પ્રક્રિયા (LIMA) કર્યા પછી ડૉ. શ્રીવાસ્તવે ગર્વભેર જણાવ્યું છે કે, "અમારું લક્ષ્ય ભૌગોલિક અંતરને તબીબી રીતે સંપૂર્ણપણે અપ્રસ્તુત બનાવવાનું છે."

૩ ખંડોને જોડતી અદભુત ટેકનોલોજી:
ફર્સ્ટપોસ્ટ સાથેની ખાસ મુલાકાતમાં એસએસ ઇનોવેશન્સ ઇન્ટરનેશનલના સ્થાપક અને અધ્યક્ષ ડૉ. સુધીર શ્રીવાસ્તવે આ રોમાંચક પ્રક્રિયાની વિગતો શેર કરી હતી. તેમણે ઇન્દોર સ્થિત સર્જન કન્સોલ પર બેસીને ઓપરેશન કર્યું હતું. તેમના હાથની દરેક સૂક્ષ્મ હિલચાલ હાઇ-સ્પીડ સુરક્ષિત કોમ્યુનિકેશન નેટવર્ક દ્વારા ગયાનાના ઓપરેટિંગ રૂમમાં રહેલી 'SSI મંત્ર સર્જિકલ રોબોટિક સિસ્ટમ' માં રીઅલ-ટાઇમ ટ્રાન્સમિટ થતી હતી. રોબોટે તે જ ક્ષણે અત્યંત ચોકસાઈપૂર્વક દર્દીના હૃદય પર સર્જરી કરી હતી. આ દરમિયાન ઓપરેશન ક્ષેત્રના ૩D હાઇ-ડેફિનેશન દ્રશ્યો સીધા ડૉક્ટરના ઓગમેન્ટેડ રિયાલિટી (AR) ચશ્મા પર લાઈવ સ્ટ્રીમ થઈ રહ્યા હતા, જેનાથી ૨૦,૦૦0 કિમી દૂર હોવા છતાં તેઓ દર્દીની સાવ નજીક હોવાનો અહેસાસ કરતા હતા.

સ્થાનિક ટીમ અને ટેકનોલોજીનો સીમલેસ સમન્વય:
આ જટિલ ઓપરેશનમાં હૃદયની બ્લોક થયેલી રક્તવાહિનીને બાયપાસ કરવા માટે છાતીની અંદર આવેલી ડાબી આંતરિક સ્તનધારી ધમની (LIMA) ને આસપાસના પેશીઓથી અલગ કરી, તેની નાની શાખાઓ સીલ કરીને બાયપાસનો વૈકલ્પિક માર્ગ બનાવવાનો હતો. ડૉ. શ્રીવાસ્તવે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ટેલિસર્જરી ક્યારેય સ્થાનિક બેડસાઇડ ટીમને બદલવા માટે નથી, પરંતુ એક્સપર્ટ સર્જનની પહોંચ વધારવા માટે છે. ગયાનામાં હાજર ઉચ્ચ પ્રશિક્ષિત સ્થાનિક ટીમે દર્દીની તૈયારી અને સાધનોની આપ-લે જેવી પેરીઓપરેટિવ સંભાળ ઉત્કૃષ્ટ રીતે સંભાળી હતી.

ઇન્ટરનેટ ફેલ્યોર કે વિલંબ સામે ચુસ્ત સુરક્ષા:
રોબોટિક સર્જરીમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી અને લેટન્સી (નેટવર્ક વિલંબ) સૌથી મોટો પડકાર હોય છે. આ અંગે ડૉક્ટરે જણાવ્યું કે દર્દીની સલામતી સર્વોપરી છે. પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલા કનેક્ટિવિટીની સખત ચકાસણી કરવામાં આવે છે. જો નેટવર્ક પર્ફોર્મન્સ નિર્ધારિત સલામતી મર્યાદા (થ્રેશોલ્ડ) ની બહાર જાય, તો સિસ્ટમ આપોઆપ સેફ મોડમાં આવી જાય છે અને ઓપરેશન થોભાવી દેવાય છે. આવી સ્થિતિમાં દર્દીના લોકેશન પર હાજર કુશળ સર્જિકલ ટીમ તાત્કાલિક દર્દીનું મેનેજમેન્ટ પોતાના હાથમાં લેવા સક્ષમ હોય છે.

મેડિકલ ટુરિઝમનું મોડેલ સંપૂર્ણપણે ઉલટાઈ જશે:
અત્યાર સુધી ભારત ગ્લોબલ મેડિકલ ટુરિઝમનું હબ રહ્યું છે, જ્યાં વિદેશી દર્દીઓ સારવાર માટે ભારત પ્રવાસ કરે છે. પરંતુ આ ટેકનોલોજીના સફળ પ્રયોગ બાદ આગામી સમયમાં આખું મોડેલ ઉલટાઈ શકે છે. હવે ભારતીય સર્જનોએ વિદેશ જવાની કે વિદેશી દર્દીઓએ ભારત આવવાની જરૂર નહીં રહે, બલ્કે ભારતીય ડૉક્ટરોની અસાધારણ કુશળતા ડિજિટલ માધ્યમથી દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે પહોંચશે અને દર્દીઓ પોતાના વતનમાં રહીને જ શ્રેષ્ઠ સારવાર મેળવી શકશે.

મુખ્ય પ્રવાહ બનવામાં આગામી ૧૦ વર્ષના પડકારો:
આગામી એક દાયકામાં ટેલિસર્જરી સામાન્ય બનશે પરંતુ તે માટે ટેકનોલોજી ઉપરાંત પણ ઘણા મોટા પડકારો છે. વિવિધ દેશો વચ્ચે સરહદ પારની પ્રેક્ટિસ માટે સુમેળભર્યા કાયદાકીય અને નિયમનકારી માળખા (Regulatory Frameworks), મજબૂત કોમ્યુનિકેશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વ્યાપક સર્જન તાલીમની જરૂર પડશે. ડૉ. શ્રીવાસ્તવે અંતમાં ઉમેર્યું કે, "વિશ્વાસ સતત સફળ પરિણામોથી બને છે, મોટા દાવાઓથી નહીં." જેમ જેમ ક્લિનિકલ પુરાવા વધશે, તેમ તેમ આ રોબોટિક પ્લેટફોર્મ આગામી દાયકામાં વૈશ્વિક હેલ્થકેરનો એક અનિવાર્ય ભાગ બની જશે.