દવાઓ પર ૭૦૦% અને તબીબી સામાન પર ૧,૦૦૦% સુધીના માર્જિન
હોસ્પિટલો અને દવા કંપનીઓ તમને કેવી રીતે લૂંટી રહી છે? દર્દીઓ પર મોંઘા સારવારનો બોજ વધારી રહ્યા છે : સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ સમસ્યાનો સ્વીકાર કર્યો, પરંતુ હોસ્પિટલોને નિયંત્રિત કરવામાં ઘણા પડકારો છે
નવી દિલ્હી તા.૨૩: સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલા સોગંદનામામાં, કેન્દ્ર સરકારે સ્વીકાર્યું કે હોસ્પિટલો દવાઓ અને તબીબી સામાન પર વધુ પડતું માર્જિન વસૂલ કરી રહી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, કેટલીક દવાઓ પર માર્જિન ૧૭૦% થી ૭૦૦% અથવા તેથી વધુ અને તબીબી પુરવઠા પર ૧૦૦% થી ૧,૦૦૦% સુધી હોઈ શકે છે. હોસ્પિટલો ઘણીવાર ઊંચા વેપાર માર્જિન સાથે દવાઓ ખરીદે છે અને દર્દીઓને MRP પર વેચે છે. ઘણીવાર, દર્દીઓ હોસ્પિટલની ખરીદી કિમત અને તેમની પાસેથી કેટલો ચાર્જ લેવામાં આવી રહ્યો છે તેનાથી અજાણ હોય છે.
સરકારે આને ગેરરીતિ ગણાવી અને કહ્યું કે તે સમસ્યાથી વાકેફ છે. તમામ હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરીને યોગ્ય પગલાં લેવાનો વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારે સંસદમાં એમ પણ જણાવ્યું હતું કે તબીબી ખર્ચ અને દવાઓને કારણે દર વર્ષે આશરે ૬૩ મિલિયન ભારતીયો ગરીબી રેખા નીચે આવે છે. ચાલો જાણીએ કે આવું કેમ થઈ રહ્યું છે.
કેન્દ્રીય રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલયે સુપ્રીમ કોર્ટને જાણ કરી હતી કે હોસ્પિટલો ઘણીવાર એવી દવાઓ ખરીદે છે જેના પર કંપનીઓ ઉચ્ચ વેપાર માર્જિન આપે છે. પછી તેઓ આ દવાઓ દર્દીઓને MRP (મહત્તમ છૂટક કિમત) પર વેચે છે. સરકારના સોગંદનામા મુજબ, કેટલાક કિસ્સાઓમાં, દવાઓ પર માર્જિન ૧૭૦% થી ૭૦૦% અથવા તેનાથી પણ વધુ હોઈ શકે છે. કેન્સરની દવાઓ માટે પણ આવા ઊંચા માર્જિન નોંધાયા છે. MRP થી ઉપર વેચાણ કરવું ગેરકાયદેસર નથી. સરકારે હોસ્પિટલોમાં ઊંચા માર્જિન અને દર્દીઓની સંવેદનશીલ સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
સરકારના સોગંદનામામાં દવાઓ ઉપરાંત હોસ્પિટલોમાં વપરાતા તબીબી પુરવઠા અંગે પણ ચિતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. તેમાં જણાવાયું છે કે કેટલાક તબીબી પુરવઠા પર માર્જિન ૧૦૦% થી ૧,૦૦૦% અથવા તેથી વધુ હોઈ શકે છે. હોસ્પિટલો ઘણીવાર સારવાર દરમિયાન વપરાતા પુરવઠા માટે અલગથી બિલ કરે છે.સરકારી યોજનાઓ અને વીમા યોજનાઓ ઘણી મોટી બીમારીઓ અથવા પ્રક્રિયાઓની સારવાર માટે પેકેજો ઓફર કરે છે. આ પેકેજોમાં હોસ્પિટલના પુરવઠાનો ખર્ચ પણ શામેલ હોઈ શકે છે. સરકારી એજન્સીઓ અને વીમા કંપનીઓ વાટાઘાટો કરે છે અને પેકેજ દર નક્કી કરે છે. જો કે, જ્યારે દર્દી સ્વતંત્ર રીતે સારવાર મેળવે છે, ત્યારે તબીબી પુરવઠો પ્ય્ભ્ પર અલગથી બિલ કરી શકાય છે. આ તફાવત દર્દીના ખર્ચને અસર કરી શકે છે.
નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિગ ઓથોરિટી (NPPA) ભારતમાં દવાના ભાવ પર નજર રાખે છે. આ સંસ્થા આવશ્યક દવાઓ માટે મહત્તમ કિમત નક્કી કરે છે. કેન્દ્ર સરકારના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ૨૩ જૂન, ૨૦૨૬ સુધીમાં, ૯૩૫ દવા ફોર્મ્યુલેશન માટે ટોચમર્યાદા કિમતો નક્કી કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, ૩,૮૦૫ નવી દવાઓ માટે છૂટક કિમતો પણ નક્કી કરવામાં આવી હતી.
જે દવાઓના ભાવ સીધા નિયંત્રિત નથી તેના MRP પર નિયમો લાગુ પડે છે. ઉત્પાદકો પાછલા ૧૨ મહિનાની કિમતની તુલનામાં બિન-અનુસૂચિત દવાઓના MRPમાં ૧૦% થી વધુ વધારો કરી શકતા નથી.
સરકારે કેન્સરની દવાઓ અંગે પણ પગલાં લીધાં છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ માં, ૧૩૭ બિન-અનુસૂચિત કેન્સર દવાઓ માટે વેપાર માર્જિન ૩૦% સુધી મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. નવી કિમતો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ થી લાગુ થવાની છે. સરકારી અંદાજ મુજબ, દવાના આધારે આ દવાઓની MRP ૭૦% સુધી ઘટી શકે છે. જોકે, આ એક કામચલાઉ રાહત છે.
દવાઓના ભાવને નિયંત્રિત કરવા અને સમગ્ર હોસ્પિટલ બિલને નિયંત્રિત કરવા વચ્ચે તફાવત છે. સરકારી અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે હોસ્પિટલોમાં વપરાતી બધી સામગ્રીની ખરીદી કિમત અને દર્દીઓ પાસેથી વસૂલવામાં આવતી રકમ અંગે પૂરતો ડેટા ઉપલબ્ધ નથી. તેથી, પહેલા એ નક્કી કરવું જરૂરી છે કે દરેક ઉત્પાદન પર કેટલું માર્જિન વસૂલવામાં આવી રહ્યું છે અને કયા કિસ્સાઓમાં નિયંત્રણ જરૂરી છે.
સરકાર સામે બીજો પડકાર છે. આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ મુખ્યત્વે રાજ્યોના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. હોસ્પિટલો ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ એક્ટ અથવા અન્ય રાજ્ય કાયદાઓને આધીન હોઈ શકે છે. કેન્દ્ર સરકારની ભૂમિકા મુખ્યત્વે દવાના ભાવને નિયંત્રિત કરવા સુધી મર્યાદિત છે. અધિકારીઓ કહે છે કે હોસ્પિટલો ઘણીવાર દરેક વસ્તુ માટે વ્યક્તિગત વિગતો વિના, સંપૂર્ણ સારવાર માટે પેકેજ બિલ જારી કરે છે. જો ચોક્કસ તબીબી પુરવઠાના ભાવ મર્યાદિત હોય, તો ચિતા છે કે કેટલીક હોસ્પિટલો સર્જનોની ફી જેવી અન્ય વસ્તુઓમાં વધારો કરી શકે છે. હોસ્પિટલોએ તેમની નાણાકીય મુશ્કેલીઓનું કારણ વીમા કંપનીઓ અને સરકારી યોજનાઓ તરફથી ચૂકવણીમાં વિલંબને પણ ગણાવ્યો છે.
તેથી, સરકાર સામે બે પ્રશ્નો છેઃ દર્દીઓને બિનજરૂરી ખર્ચથી કેવી રીતે બચાવવા અને હોસ્પિટલના ખર્ચ અને બિલિગમાં પારદર્શિતા કેવી રીતે લાવવી. સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલા સોગંદનામામાં, સરકારે સમસ્યાનો સ્વીકાર કર્યો, પરંતુ તબીબી પુરવઠાના વ્યાપક નિયંત્રણનો નિર્ણય લેતા પહેલા ડેટા સંગ્રહ અને નિયમનકારી સમીક્ષાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો.
દર્દીઓ અથવા તેમના સંબંધીઓ હોસ્પિટલ પાસેથી દવાઓ અને તબીબી પુરવઠા માટે આઇટમાઇઝ્ડ બિલની વિનંતી કરી શકે છે. બિલ પર દવાનું નામ, જથ્થો, પ્ય્ભ્ અને કિમત ચકાસવી મહત્વપૂર્ણ છે. જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં, ફભ્ભ્ખ્ ના ફાર્મા સહી દામ પોર્ટલ પર દવાની કિમત પણ ચકાસી શકાય છે. જો દવાની કિમત સરકારી મર્યાદા કરતાં વધુ જણાય, તો બિલ અને પેકેજિગ સાથે સંબંધિત અધિકારી પાસે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે.
(3:31 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
