દુબઈ : વૈશ્વિક ઉર્જા ક્ષેત્રમાં આજે એક અત્યંત ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. મધ્ય પૂર્વના અગ્રણી તેલ ઉત્પાદક દેશ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એ તેલ નિકાસ કરતા દેશોના શક્તિશાળી સંગઠન 'ઓપેક' (OPEC) માંથી બહાર નીકળવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી દીધી છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે પહેલેથી જ ડગમગી ગયેલા ઉર્જા બજાર માટે યુએઈનો આ નિર્ણય એક 'મોટા બ્લાસ્ટ' સમાન સાબિત થયો છે. 1 મે થી યુએઈ સત્તાવાર રીતે આ સંગઠન છોડી દેશે.
તેલના ભાવોમાં ભડકો: $111 ને પાર
યુએઈના આ નિર્ણય અને ઈરાન યુદ્ધમાં શાંતિ વાટાઘાટોમાં વિલંબને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. આજે તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $110 ને પાર કરી ગયા છે, જે છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયામાં સૌથી વધુ છે. અમેરિકામાં પણ ગેસના ભાવ વધીને પ્રતિ ગેલન $4.18 સુધી પહોંચી ગયા છે, જે ઓગસ્ટ 2022 પછીની સર્વોચ્ચ સપાટી છે.
શા માટે યુએઈએ લીધો આ નિર્ણય?
નિષ્ણાતોના મતે, યુએઈ ઓપેક દ્વારા લાદવામાં આવતા તેલ ઉત્પાદન પરના નિયંત્રણોથી મુક્ત થવા માંગે છે. ઓપેક છોડ્યા બાદ યુએઈ પોતાની મરજી મુજબ તેલનું ઉત્પાદન કરી શકશે અને બજારમાં સીધા સ્પર્ધક તરીકે ઉભરી શકશે. જોકે, ટૂંકા ગાળામાં આ નિર્ણય ઓઈલ માર્કેટમાં અનિશ્ચિતતા પેદા કરી શકે છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: ઉર્જાનો સૌથી મોટો 'ચોકપોઈન્ટ'
બીજી તરફ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' (Strait of Hormuz) મુખ્ય મુદ્દો બની ગયો છે. ઈરાને આ સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ લગભગ બંધ કરી દીધો છે, જ્યાંથી વિશ્વનું 20% તેલ પસાર થાય છે. જોકે, તાજેતરમાં એક જાપાનીઝ તેલ ટેન્કર અને એલએનજી (LNG) જહાજ ત્યાંથી પસાર થતા થોડી આશા જાગી છે, પરંતુ યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના શાંતિ પ્રસ્તાવને સ્વીકારવા અંગે નકારાત્મક સંકેત આપતા બજારમાં ફરી ડર વ્યાપ્યો છે.
ભારત પર શું થશે અસર?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ મધ્ય પૂર્વના દેશો પાસેથી આયાત કરે છે. ઓઈલના ભાવોમાં થયેલો આ વધારો અને યુએઈ દ્વારા લેવાયેલો નિર્ણય ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે. જો કાચા તેલના ભાવમાં આવી જ રીતે વધારો ચાલુ રહ્યો તો ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનના ભાવ વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે, જે અંતે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર ભાર વધારશે.
યુએઈના આ પગલાથી હવે વૈશ્વિક તેલ સમીકરણો બદલાઈ જશે. શું અન્ય તેલ ઉત્પાદક દેશો પણ યુએઈના રસ્તે ચાલશે? આ સવાલ અત્યારે આખા વિશ્વના અર્થતંત્રોને મૂંઝવી રહ્યો છે.
એક નજરે:
•    UAE ની વિદાય: 1 મે ના રોજ ઓપેકમાંથી અલગ થશે.
•    ભાવ વધારો: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $111 અને WTI $98.5 પર ટ્રેડ કરી રહ્યું છે.
•    યુદ્ધની અસર: ઈરાનમાં 60 દિવસથી ઇન્ટરનેટ બંધ, અર્થતંત્ર પડી ભાંગવાની અણીએ.
•    નફો: તેલના ભાવમાં અસ્થિરતાનો લાભ લઈને BP જેવી કંપનીઓનો નફો બમણો થયો.