પુડુચેરી : ભારતીય ન્યાયતંત્રના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને ક્રાંતિકારી ચુકાદો આપતા મદ્રાસ હાઈકોર્ટે પુડુચેરી સરકારની પ્રાદેશિક અને પિતૃસત્તાક નીતિને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે ઠરાવ્યું છે કે બાળકનો જીવંત અનુભવ, સામાજિક ગેરલાભ અને તેનું ઉછેર કયા સમુદાયમાં થયું છે તે બાબતો તેની અનામતની પાત્રતા નક્કી કરી શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે બાળકો હવે માત્ર પિતાના બદલે પોતાની માતાની જાતિ અને વંશના આધારે પણ શિક્ષણ અને રોજગારમાં અનામત લાભોનો કાયદેસર દાવો કરી શકશે. પુડુચેરી સરકાર દ્વારા સમુદાય પ્રમાણપત્ર જારી કરવા માટે બાળકની જાતિ માત્ર પિતાના જન્મસ્થળ કે ઓળખથી જ નક્કી થવી જોઈએ તેવી દલીલને કોર્ટે ફગાવી દીધી છે.

ન્યાયાધીશ ભરત ચક્રવર્તીએ સરકારની નીતિની આકરી ટીકા કરતા જણાવ્યું હતું કે અનામતનો મૂળ આધાર સામાજિક ગેરલાભ, કલંક અને વ્યક્તિ દ્વારા જીવનમાં સહન કરવામાં આવતી મુશ્કેલીઓ પર રહેલો છે, પછી ભલે તે ઓળખ પિતા દ્વારા મળે કે માતા દ્વારા. કોર્ટે કડક શબ્દોમાં અવલોકન કર્યું કે એવી કોઈ પણ વ્યવસ્થા સ્વીકારી શકાય નહીં જે પિતાના વંશને માન્યતા આપે પરંતુ જ્યારે માતા સૂચિત આરક્ષિત સમુદાયમાંથી આવતી હોય ત્યારે સમાન લાભોનો ઇનકાર કરે. આ પ્રકારનો અભિગમ સ્પષ્ટપણે પિતૃસત્તાક માનસિકતા દર્શાવે છે જે ભારતીય બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલી સમાનતાની ગેરંટી સાથે સંપૂર્ણપણે અસંગત છે. કોર્ટે ઉદાહરણ આપતા જણાવ્યું કે જો અન્ય રાજ્યની સ્ત્રી અહીંના પુરુષ સાથે લગ્ન કરે તો બાળકને લાભ મળે છે, પરંતુ જો સ્થાનિક મહિલા અન્ય રાજ્યના પુરુષ સાથે લગ્ન કરે અને બાળક માતાની જાતિમાં ઉછરે તો લાભ નકારવો એ તર્કહીન છે.

સામાજિક ગેરલાભ અને જીવનનો વાસ્તવિક અનુભવ જ અનામતની ખરી કસોટી

અરજદારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે પરંપરાગત માન્યતાઓ કે વંશ માત્ર પિતૃસત્તાક જ હોઈ શકે છે તે હવે આધુનિક કાયદાકીય ફેરફારો અને મહિલાઓને મળેલા સમાન મિલકત અધિકારો પછી માન્ય રહી નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે અંતિમ કસોટી એ હોવી જોઈએ કે શું બાળકનો ઉછેર તે સમુદાયમાં થયો છે અને તેણે તેની સાથે સંકળાયેલી વંચિતતા અને સામાજિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કર્યો છે કે નહીં. આ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય બાદ મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સત્તાવાળાઓના પૂર્વના આદેશો રદ કરીને નિર્દેશ આપ્યો છે કે જે અરજદારોની માતાઓ પુડુચેરીની વતની છે અને અનુસૂચિત જાતિ (SC), પછાત વર્ગ (MBC કે OBC) ના પ્રમાણપત્રો ધરાવે છે, તેમને માતાના જન્મ અને મૂળ નિવાસી દરજ્જાના આધારે સમુદાય પ્રમાણપત્રો જારી કરવામાં આવે, જેથી તેઓ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હેઠળના તમામ શૈક્ષણિક અને રોજગારીના ક્ષેત્રોમાં અનામત લાભો મેળવવા માટે હકદાર બની શકે.