તા. 29: બે દાયકા પહેલા જે માઇક્રોફાઇનાન્સ ઉદ્યોગ માત્ર થોડા કરોડના પોર્ટફોલિયો સુધી મર્યાદિત હતો, આજે તે આખા દેશમાં આશરે ₹૩ લાખ થી ₹૩.૫ લાખ કરોડનું સામ્રાજ્ય બની ગયું છે. મુથૂટ માઇક્રોફિનના સીઈઓ સદાફ સૈયદના મતે, આ માત્ર આંકડાનો ખેલ નથી, પરંતુ દેશના ૬.૫ કરોડ પરિવારોને અનૌપચારિક શાહુકારોના ચુંગાલમાંથી મુક્ત કરી ઔપચારિક બેંકિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડવાની એક મોટી ક્રાંતિ છે.

નાણાકીય સમાવેશ: ખાતું ખોલાવવું પૂરતું નથી
સૈયદ માને છે કે માત્ર બેંક ખાતા ખોલવા એટલે જ નાણાકીય સમાવેશ નથી. ૨૦૧૩-૧૪ માં જ્યાં માત્ર ૩૦ ટકા લોકો પાસે બેંક ખાતા હતા, તે આંકડો હવે ૯૦ ટકા સુધી પહોંચ્યો છે, પરંતુ અસલી પડકાર તો ક્રેડિટ, વીમા અને નાણાકીય સાક્ષરતા સુધી પહોંચવાનો છે. તેમણે સ્વીકાર્યું કે ઉદ્યોગે એક સમયે વધુ પડતા ધિરાણને કારણે મુશ્કેલ તબક્કો જોયો હતો, પરંતુ હવે કડક નિયમો અને શિસ્તબદ્ધ અંડરરાઇટિંગ પદ્ધતિઓને કારણે સ્થિતિ ઘણી સુધરી છે.

પરંપરાગત જૂથોથી વ્યક્તિગત ધિરાણ તરફનું સંક્રમણ
માઇક્રોફાઇનાન્સનું જૂનું મોડેલ, જ્યાં મહિલાઓના જૂથો એકબીજાની ગેરંટી આપતા હતા, તે હવે ધીમે ધીમે બદલાઈ રહ્યું છે. આજનું ઇકોસિસ્ટમ ડેટા-આધારિત છે. સૈયદ જણાવે છે કે મુથૂટ માઇક્રોફિને હવે જૂથ-આધારિત લોનને બદલે વ્યક્તિગત ક્રેડિટ મૂલ્યાંકન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, કારણ કે ગ્રાહકો પાસે હવે ડિજિટલ ટ્રેલ્સ અને બેંકિંગ ઇતિહાસ ઉપલબ્ધ છે.

મહિલાઓ કેમ માઇક્રોફાઇનાન્સનું કેન્દ્ર છે?
શા માટે મોટાભાગની માઇક્રોફાઇનાન્સ લોન મહિલાઓને જ અપાય છે? તેનો જવાબ આપતા સૈયદે કહ્યું કે મહિલાઓનું ચુકવણી વર્તન (Repayment behavior) ઐતિહાસિક રીતે પુરુષો કરતા ઘણું સારું છે. તેઓ લોનની રકમનો ઉપયોગ શિક્ષણ, આરોગ્ય અને નાના વ્યવસાયો જેવા ઉત્પાદક કાર્યો માટે કરે છે. આ લોનનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર પૈસા આપવાનો નથી, પરંતુ પિરામિડના તળિયે રહેલી મહિલાઓમાં ઉદ્યોગસાહસિકતા જગાડવાનો છે.

ટેકનોલોજી અને એઆઈ (AI) નો જાદુ
ભવિષ્ય વિશે વાત કરતા સૈયદે કહ્યું કે AI હવે અંડરરાઇટિંગની ગુણવત્તામાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યું છે. સ્થાનિક અવાજની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ અને ઘરગથ્થુ છબીઓના વિશ્લેષણ દ્વારા ગ્રાહકની ચુકવણી ક્ષમતાનો સચોટ અંદાજ કાઢી શકાય છે. આ ટેકનોલોજીના કારણે ક્રેડિટ ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થયો છે અને લોન પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બની છે.

યુવા ઉધાર લેનારાઓ માટે સલાહ
આજની પેઢી જે 'સરળ EMI' ના મોહમાં ફસાઈ જાય છે તેમને સલાહ આપતા સૈયદે કહ્યું કે, "લોનને મફતના પૈસા ન સમજવા જોઈએ." તેમનો નિયમ સ્પષ્ટ છે: ઘરના કુલ હપ્તા આવકના ૫૦ ટકાથી વધવા ન જોઈએ. ઉત્પાદક કાર્યો માટે લોન લેવી અને બિનજરૂરી વપરાશ માટે દેવું કરવાનું ટાળવું એ જ નાણાકીય શિસ્તનો પાયો છે.
નિષ્કર્ષ:
ભારતમાં માઇક્રોફાઇનાન્સનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ છે. સૈયદના મતે, જો આપણે જવાબદાર ધિરાણ, ડિજિટલ સાક્ષરતા અને શિસ્તબદ્ધ અંડરરાઇટિંગને સાથે લઈને ચાલીશું, તો માઇક્રોફાઇનાન્સ ભારતને આર્થિક રીતે વધુ મજબૂત બનાવશે.
માઇક્રોફાઇનાન્સ વિશેના આ રસપ્રદ વિષય પર, શું તમે કોઈ ખાસ સરકારી યોજના કે પર્સનલ ફાયનાન્સ પ્લાનિંગ વિશે વધુ જાણવા માંગો છો?