નવી દિલ્હી:ફર્સ્ટપોસ્ટના સાપ્તાહિક વિશ્લેષણ અહેવાલ મુજબ, તાજેતરના સમયમાં નીટ-યુજી પરીક્ષાના પેપર લીક અને વિદ્યાર્થીઓની આગેવાની હેઠળના ઉગ્ર આંદોલનો બાદ ૨૫ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ કેન્દ્રીય શિક્ષણ પ્રધાન ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપતા દિલ્હીનું ઐતિહાસિક સ્થળ 'જંતર-મંતર' રાષ્ટ્રીય રાજકારણના કેન્દ્રમાં આવી ગયું છે.

આ નાટકીય ઘટનાક્રમ દરમિયાન લદ્દાખી શિક્ષણવિદ સોનમ વાંગચુકની લાંબી ભૂખ હડતાળ અને કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) જેવા યુવા જૂથોના પ્રદર્શનોએ લુટિયન્સ દિલ્હીના આ વૃક્ષ-રેખાવાળા રસ્તાને દેશની લોકશાહી અસંમતિના સૌથી મોટા ખુલ્લા-હવા મંચમાં પરિવર્તિત કરી દીધું છે.

શબ્દના ભાષાકીય મૂળની ચર્ચા કરતાં રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સંસ્કૃત ભાષાના 'યંત્ર' (સાધન) અને 'મંત્ર' (ગણતરી) શબ્દો પરથી બનેલા 'જંતર-મંતર'નો મૂળ અર્થ 'ગણતરીનું ઉપકરણ' થાય છે, જે ૧૮મી સદીમાં ખગોળશાસ્ત્રીય નિરીક્ષણો માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો.

મુઘલ કાળ દરમિયાન કેલેન્ડરની ચોકસાઈ અને સૂર્યગ્રહણની સચોટ આગાહી કરવાના હેતુસર મહારાજા સવાઈ જયસિંહ II દ્વારા પિત્તળના નાના સાધનોની મર્યાદા પાર કરવા માટે આ વિશાળ લાલ-રેતીના પથ્થરના માળખાઓનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે સમય જતાં સામાન્ય લોકો માટે રહસ્યમય દેખાતા જાદુટોણાના પ્રતીક તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.

સમયના પ્રવાહ સાથે આ વૈજ્ઞાનિક વિરાસતનું સ્થાન રાજકીય પ્રવચનમાં પરિવર્તિત થયું, જ્યાં આજે "જંતર-મંતર જવું" એટલે રાજ્ય અથવા સરકાર સમક્ષ પોતાના મૂળભૂત અધિકારો અને અસંમતિ વ્યક્ત કરવાનો પર્યાય બની ગયો છે.

આજે આ ઐતિહાસિક સ્થળ માત્ર મધ્યયુગીન ભારતની વૈજ્ઞાનિક તેજસ્વીતાનું સ્મારક નથી રહ્યું, પરંતુ તે નાગરિકોના અવાજને બુલંદ કરતું અને નીતિગત સુધારાઓની માંગ કરતા લોકશાહી આંદોલનોનું સૌથી મોટું પ્રતીક બની ગયું છે.