નવી દિલ્હી: મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષના કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં હાહાકાર મચી ગયો છે, ત્યારે ભારત સરકારે પોતાના ઉર્જા પુરવઠાને અવિરત રાખવા માટે એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી વ્યુહરચના પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા એક સનસનાટીપૂર્ણ અહેવાલ અનુસાર, ભારત સહિત વિશ્વના અગ્રણી તેલ આયાતકાર દેશો ઈરાન સાથે સીધી દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો કરીને એક નવો વૈકલ્પિક ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર સ્થાપિત કરવા જઈ રહ્યા છે. અમેરિકાના કડક પ્રતિબંધો અને યુદ્ધની ભીતિ વચ્ચે ભારત આ માર્ગે સુરક્ષિત રીતે ક્રૂડ ઓઈલ મંગાવવા માટે રાજદ્વારી ચેનલોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
ભૂરાજકીય જોખમો પર જાહેર થયેલા આ વૈશ્વિક રિપોર્ટમાં મૂડીઝે સ્પષ્ટ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે વર્તમાન ૨૦૨૬ના વર્ષમાં યુદ્ધ પહેલા જેવી સામાન્ય સ્થિતિ પુનઃસ્થાપિત થવાની સંભાવના નહિવત છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી સીધી સૈન્ય ટક્કરના કારણે દરિયાઈ વ્યાપાર માટે સૌથી મહત્વની ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે ખુલે તેવી કોઈ શક્યતા દેખાતી નથી, જેના કારણે દરિયાઈ ટ્રાફિકમાં ૯૦ ટકા જેટલો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે. આવી કટોકટીમાં ચીન, ભારત, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા એશિયાઈ દેશો હવે લારાક ટાપુ નજીક ઓમાનના પ્રાદેશિક જળ સીમાનો ઉપયોગ કરીને નવો અને ગુપ્ત દરિયાઈ માર્ગ તૈયાર કરવા ઈરાન સાથે મંત્રણા કરી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના વિશ્લેષકોના મતે જો આગામી છ મહિનામાં આ વિસ્તારમાં સુરક્ષિત અવરજવર શરૂ થઈ પણ જાય, તો પણ તેલ બજારમાં પુરવઠાની તંગી લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે. મૂડીઝે તેના સત્તાવાર અહેવાલમાં જણાવ્યું છે કે ચાલુ વર્ષના મોટાભાગના સમયમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પ્રતિ બેરલ ૯૦ થી ૧૧૦ ડોલરની અત્યંત ઊંચી સપાટી વચ્ચે ઝૂલતી રહેશે. ક્રૂડ તેલના આ આસમાને પહોંચેલા ભાવો વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારીનો નવો રેકોર્ડ સર્જશે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થાઓના વાસ્તવિક જીડીપી (GDP) ગ્રોથ રેટ પર જોવા મળશે.
આ વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટના કારણે સૌથી વધુ જોખમ ભારત પર તોળાઈ રહ્યું છે, કારણ કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૪૬ ટકા જેટલું ક્રૂડ ઓઈલ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી જ આયાત કરે છે. ડૉલર સામે રૂપિયાના અવમૂલ્યન અને ચાલુ ખાતાની ખાધના કારણે ભારત સરકારના નાણાકીય વ્યવસ્થાપન પર ભારે દબાણ ઉભું થયું છે. આ જ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને મૂડીઝે વર્ષ ૨૦ animation કેલેન્ડર વર્ષ માટે ભારતના આર્થિક વિકાસ દરના અંદાજને ૦.૮ ટકા જેટલો ઘટાડીને માત્ર ૬ ટકા કરી દીધો છે, જે ભારતીય બજાર માટે એક મોટો આંચકો માનવામાં આવે છે.
ઈરાન પર અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના સંયુક્ત હવાઈ હુમલાથી શરૂ થયેલું આ મધ્ય પૂર્વનું યુદ્ધ હવે તેના ત્રીજા મહિનામાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે અને દરિયામાં બિછાવેલી બારૂદી સુરોંગોના કારણે વીમા પ્રીમિયમના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. મૂડીઝે ચેતવણી આપી છે કે આ વિક્ષેપ કોઈ કામચલાઉ આંચકો નથી પરંતુ વૈશ્વિક ઉર્જા પ્રવાહ માટે એક મોટો માળખાકીય અવરોધ બની ગયો છે, જે આગામી પાનખર ઋતુ સુધી ચાલુ રહેવાની ધારણા છે. આ સંજોગોમાં ભારતમાં સરેરાશ ફુગાવાનો દર પણ અગાઉના અંદાજ કરતાં એક ટકા વધીને ૪.૫ ટકા રહેવાની સંભાવના છે, જે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર સીધો બોજ વધારશે.