નવી દિલ્હી: દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો અને સ્વતંત્રતાને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બંધારણની આર્ટિકલ ૨૨(૨) હેઠળ કોઈપણ વ્યક્તિને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટેનો ૨૪ કલાકનો સમયગાળો પોલીસ દ્વારા 'ઔપચારિક ધરપકડ' (Formal Arrest) નોંધવામાં આવે ત્યારથી નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક રીતે જ્યારે વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર કાપ મૂકવામાં આવે એટલે કે તેની 'અટકાયત' (Detention) થાય ત્યારથી જ શરૂ થઈ જશે. જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાન અને જસ્ટિસ અતુલ એસ. ચંદુરકરની બેન્ચે ચુકાદો આપતા નોંધ્યું હતું કે ધરપકડ અને અટકાયત વચ્ચે કોઈ કૃત્રિમ ભેદભાવ ઉભો કરવો તે બંધારણીય રીતે અસમર્થ છે.

ચુકાદાના મુખ્ય મુદાઓ અને ન્યાયિક અર્થઘટન:
સુપ્રીમ કોર્ટે તેના નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે આર્ટિકલ ૨૨(૨) એવું અનુમોદન નથી આપતું કે પૂછપરછ કે તપાસના નામ પર લાગતો સમય કાયદેસર રીતે બાકાત રાખી શકાય. બંધારણ માત્ર એક જ અપવાદ આપે છે અને તે છે ધરપકડના સ્થળથી મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટ સુધી પહોંચવા માટે મુસાફરીમાં લાગતો જરૂરી સમય. કોર્ટે ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટના 'આર્યમાન પટનાઈક', કેરળ હાઈકોર્ટના 'અરૂણ કે. થોમસ' અને મద్రాસ હાઈકોર્ટના 'કન્નન' કેસના તે ચુકાદાઓને રદબાતલ ઠેરવ્યા હતા જેમાં અટકાયતના સમયને ૨૪ કલાકની ગણતરીમાંથી બાદ કરવાની છૂટ અપાઈ હતી. સાથે જ, કોર્ટે કેરળ હાઈકોર્ટના 'બિઝવજિત મંડળ' કેસના તે નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો હતો જેમાં જણાવાયું હતું કે ૨૪ કલાકની મર્યાદા વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છીનવાઈ ત્યારથી જ શરૂ થાય છે.

કોર્ટે આદેશ કર્યો છે કે મેજિસ્ટ્રેટની એ ફરજ બને છે કે તેઓ અટકાયતની તારીખ અને સમય રેકોર્ડ કરે અને ચકાસે કે ૨૪ કલાકના નિયમનું પાલન થયું છે કે નહીં. જો આ સમયમયાંદાનું ઉલ્લંઘન થયું હોય તો તે વ્યક્તિને તાત્કાલિક મુક્ત કરવા પડશે. એટલું જ નહીં, જો અટકાયતનો સમય વાજબી મર્યાદા વટાવી ગયો હોય તો મેજિસ્ટ્રેટ રિમાન્ડ પણ નામંજૂર કરી શકે છે. કસ્ટોડિયલ વાયલન્સ (કસ્ટડીમાં અત્યાચાર) ની ઘટનાઓ અટકાવવા માટે અટકાયત પર યોગ્ય ન્યાયિક દેખરેખ હોવી અનિવાર્ય છે.

ત્રિપુરાના NDPS કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને રાહત:
આ મામલો ત્રિપુરા હાઈકોર્ટના એક ચુકાદા સામે દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ સાથે જોડાયેલો હતો. NDPS એક્ટ હેઠળ ૧૧.૦૩ કિલોગ્રામ યાબા ટેબ્લેટ્સ જપ્ત કરવાના કેસમાં ચાર આરોપીઓને ત્રિપુરા હાઈકોર્ટે જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ આરોપીઓને ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ બપોરે ૨ વાગ્યે સર્ચ અને સિઝર દરમિયાન અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમની ઔપચારિક ધરપકડ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ સવારે ૧૧ વાગ્યે બતાવવામાં આવી હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે આ આરોપીઓને કોઈપણ પ્રકારની ન્યાયિક દેખરેખ વગર ૧૮ કલાક સુધી અટકાયતમાં રાખવામાં આવ્યા હતા, જે સીધી રીતે આર્ટિકલ ૨૨(૨)નું ઉલ્લંઘન છે. આ ગંભીર ત્રુટીને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે ચારેય આરોપીઓને તાત્કાલિક મુક્ત કરવાનો હુકમ કર્યો છે. આ કેસમાં અરજદારો તરફથી સિનિયર એડવોકેટ રૌફ રહીમ અને એડવોકેટ અલી અસગર રહીમે દલીલો રજૂ કરી હતી.