નવી દિલ્હીઃ કેન્દ્ર સરકારે ડુંગળી ઉત્પાદક ખેડૂતોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ખરીદ કિંમતમાં (પરચેઝ પ્રાઇઝમાં) સુધારો કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ આ નિર્ણયની માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે સરકાર ખેડૂતોને તેમની મહેનતનું યોગ્ય મૂલ્ય અપાવવા માટે સતત પ્રયાસો કરી રહી છે. તાજેતરના સમયમાં ઘણા વિસ્તારોમાંથી ખેડૂતો દ્વારા વધુ સારા ભાવની માંગ સામે આવી રહી હતી.

આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે ખરીદી પ્રણાલીની સમીક્ષા કરી અને નવા દરોને મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણયને ખેડૂતોની આવક વધારવા અને કૃષિ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવાની દિશામાં એક મોટું અને મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા સુધારા અનુસાર, હવે સંગ્રહ કરવા યોગ્ય ગુણવત્તાવાળી (સ્ટોરેજ ક્વોલિટીની) ડુંગળીની ખરીદી ૧,૬૫૦ રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલની લઘુત્તમ ખાતરીપૂર્વકની કિંમત પર કરવામાં આવશે. આ નવો દર આજથી પ્રભાવશાળી એટલે કે લાગુ થઈ જશે.

ખરીદ કિંમત નક્કી કરતી વખતે વર્તમાન મંડીના ભાવો અને બજારની પરિસ્થિતિઓને પણ પૂરેપૂરી ધ્યાનમાં રાખવામાં આવી છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ખેડૂતોને બજારમાં કિંમતોના ઉતાર-ચઢાવને કારણે મોટું નુકસાન ન વેઠવું પડે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ઘણા ખેડૂતો પાકના વધુ સારા ભાવની આશા રાખીને બેઠા હતા.

આ ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા પહેલા કેન્દ્રીય મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ ગ્રાહક બાબતોના વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજી હતી. બેઠકમાં ડુંગળી ખરીદીની વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવા અને ખેડૂતો સુધી તેનો સીધો લાભ પહોંચાડવાના ઉપાયો પર વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

સરકારે માત્ર ખરીદ ભાવ વધારવા પૂરતું જ પોતાને સીમિત રાખ્યું નથી, પરંતુ ભાવ નિર્ધારણની સમગ્ર પ્રક્રિયાને પણ વધુ વ્યવહારુ અને બજાર આધારિત બનાવવા પર ખાસ ભાર મૂક્યો છે. અધિકારીઓએ વિવિધ રાજ્યોની સ્થિતિ, ઉત્પાદન સ્તર અને મંડીઓમાં ચાલી રહેલા વર્તમાન ભાવોનું પણ બારીકાઈથી વિશ્લેષણ કર્યું હતું, ત્યારબાદ આ આખરી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.

હકીકતમાં આ MSP નથી, પરંતુ એક સુરક્ષા વ્યવસ્થા : - હકીકતમાં, ડુંગળી એક એવો પાક છે જેના ભાવોમાં અવારનવાર ભારે ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળતો હોય છે. આ ઉપરાંત તે ઝડપથી બગડી જતી કૃષિ પેદાશ પણ માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે કેન્દ્ર સરકાર ડુંગળી માટે ઘઉં અને ડાંગરની જેમ સત્તાવાર લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ એટલે કે એમએસપી (MSP) જાહેર કરતી નથી.

તેના બદલે ખેડૂતોને આર્થિક સુરક્ષા આપવા માટે પ્રાઇસ સ્ટેબિલાઇઝેશન ફંડ (PSF - મૂલ્ય સ્થિરીકરણ ભંડોળ) હેઠળ લઘુત્તમ ખાતરીપૂર્વકના ખરીદ ભાવની વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવે છે. આ પ્રણાલીના માધ્યમથી સરકાર જરૂરિયાત પડવા પર ખેડૂતો પાસેથી સીધી ખરીદી કરીને તેમને બજારમાં તૂટતા ભાવોથી બચાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. નવી દરોમાં કરવામાં આવેલો આ સુધારો પણ આ જ વિશેષ વ્યવસ્થાનો એક ભાગ છે. સરકારનું માનવું છે કે ખરીદ ભાવ વધારવાથી ખેડૂતોને વધુ સારી આવક પ્રાપ્ત થશે અને તેઓ પોતાનો પાક વેચવા અંગે વધુ આત્મવિશ્વાસ અનુભવશે. સાથે જ, આ પગલું બજારમાં કિંમતોનું સંતુલન (માર્કેટ બેલેન્સ) જાળવી રાખવામાં પણ ખૂબ જ સહાયક સાબિત થઈ શકે છે.