ઇટાનગર, તા. ૨૫ : અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત અપર સિયાંગ મલ્ટી પર્પઝ જળવિદ્યુત યોજનાના વિરોધમાં ચાલી રહેલું આંદોલન હિંસક બન્યું છે. પાસીઘાટમાં ઉશ્કેરાયેલા ટોળાંએ ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ અને બે ધારાસભ્યોનાં નિવાસસ્થાનોમાં તોડફોડ કરી હતી. નેશનલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશનની કચેરી, પોલીસ મથક અને વાહનોને આગ ચાંપવામાં આવી હતી. પોલીસ અને દેખાવકારો વચ્ચેની અથડામણમાં અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે. મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ હિંસાની નિંદા કરીને યોજનાના અમલ માટે સ્થાનિક લોકોની સહમતીને મહત્વ આપવાની ખાતરી આપી છે.

 

અરુણાચલ પ્રદેશમાં સિયાંગ નદી પર સૂચિત દેશની સૌથી મોટી જળવિદ્યુત યોજનાઓ પૈકીની એક અપર સિયાંગ બહુહેતુક યોજનાના વિરોધમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલા આંદોલને હિંસક સ્વરૂપ ધારણ કરતાં પૂર્વ સિયાંગ જિલ્લાના પાસીઘાટમાં ભારે તંગદિલી સર્જાઈ છે. શુક્રવારે રાત્રે ઉશ્કેરાયેલા દેખાવકારોએ સરકારી મિલકતો, પોલીસ વાહનો અને રાજકીય આગેવાનોનાં નિવાસસ્થાનોને નિશાન બનાવ્યાં હતાં. આ હિંસક ઘટનાઓ શનિવારે વહેલી સવારે લગભગ સાડા ત્રણથી ચાર વાગ્યા સુધી ચાલુ રહી હતી.

 

પોલીસ અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રના જણાવ્યા મુજબ, દેખાવકારોએ નેશનલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશનની પાસીઘાટ ખાતે આવેલી કચેરીમાં આગ લગાવી હતી. પોલીસ મથકની મિલકતને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું અને પોલીસનાં અનેક વાહનો સળગાવી દેવામાં આવ્યાં હતાં. કેટલાક સરકારી કાર્યાલયોમાં પણ તોડફોડ કરવામાં આવી હતી.

 

ઉશ્કેરાયેલા ટોળાંએ ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ કલિંગ મોયોંગ, પાસીઘાટ પશ્ચિમના ધારાસભ્ય નિનોંગ એરિંગ અને મારિયાંગ-ગેકુના ધારાસભ્ય ઓની પાન્યાંગનાં નિવાસસ્થાનોમાં ઘૂસીને તોડફોડ કરી હતી. મકાનોમાં રહેલી કિંમતી વસ્તુઓને નુકસાન પહોંચાડવા ઉપરાંત કેટલીક જગ્યાએ ચોરી અને લૂંટફાટ થઈ હોવાની ફરિયાદો પણ સામે આવી છે.

 

સ્થાનિક આદિ સમુદાયના અગ્રણી સંગઠન આદિ બાને કેબાંગના કાર્યાલયમાં પણ તોડફોડ થઈ હતી. કાર્યાલયના દસ્તાવેજો અને અન્ય સામગ્રીને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હોવાના અહેવાલો છે.

 

૧૨ કલાકના બંધ બાદ ભડકી હિંસા : મહિલાઓ સહિત અનેક લોકો ઘાયલ

 

અપર સિયાંગ યોજનાના વિરોધમાં આદિ બાને કેબાંગ યુનાઇટેડ, સિયાંગ ઇન્ડિજિનસ ફાર્મર્સ ફોરમ અને અન્ય સંગઠનોએ ૨૩ ઓક્ટોબરે ૧૨ કલાકના બંધનું એલાન આપ્યું હતું. સિયાંગ, અપર સિયાંગ અને પૂર્વ સિયાંગના કેટલાક વિસ્તારોમાં બંધની અસર જોવા મળી હતી.

 

ગેકુ નજીકના દિત્તે-દિમે વિસ્તારમાં સવારે લગભગ ૧૫૦થી ૨૦૦ દેખાવકારો એકત્ર થયા હતા. પોલીસે લગાવેલા અવરોધો હટાવવાના મુદ્દે ઘર્ષણ સર્જાતાં સુરક્ષાકર્મીઓએ ટોળાને વિખેરવા અશ્રુવાયુના ગોળા છોડ્યા હતા. આ ઘટનામાં ઓછામાં ઓછી ચાર મહિલાઓને ઇજા થયાના અહેવાલો છે, જ્યારે સ્થાનિક અખબારોએ છ મહિલાઓ ઘાયલ થયાનું નોંધ્યું છે.

 

સાંજે બંધનો સમય પૂરો થયા બાદ પાસીઘાટમાં કેટલાક યુવાનોએ વિરોધ ચાલુ રાખ્યો હતો. મુખ્ય માર્ગ ઉપર વાહનવ્યવહાર અટકાવવામાં આવતાં પોલીસ અને વહીવટી અધિકારીઓએ દેખાવકારોને માર્ગ ખુલ્લો કરવા સમજાવ્યા હતા. જોકે, પરિસ્થિતિ વણસતાં પથ્થરમારો અને આગચંપીની ઘટનાઓ શરૂ થઈ હતી.

 

પોલીસ મહાનિરીક્ષક હિબુ તમાંગના જણાવ્યા પ્રમાણે પથ્થરમારામાં ૪૦થી વધુ પોલીસકર્મીઓ ઘાયલ થયા હતા. એક નાયબ પોલીસ અધિકારીને માથામાં ગંભીર ઇજા થતાં સારવાર માટે ડિબ્રુગઢ ખસેડવામાં આવ્યા હતા. સ્થાનિક પોલીસના જણાવ્યા મુજબ ઓછામાં ઓછાં નવ પોલીસ વાહનોને નુકસાન થયું છે.

 

પાસીઘાટ સહિત ત્રણ વિસ્તારોમાં પ્રતિબંધાત્મક આદેશો

 

હિંસા બાદ પૂર્વ સિયાંગ જિલ્લા વહીવટીતંત્રે પાસીઘાટ, મેબો અને રુક્સિનમાં ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતાની કલમ ૧૬૩ હેઠળ પ્રતિબંધાત્મક આદેશો લાગુ કર્યા છે. ૨૪ ઓક્ટોબરની સાંજથી અમલમાં આવેલા આ આદેશો મુજબ પાંચથી વધુ વ્યક્તિઓના અનધિકૃત મેળાવડા, જાહેર સભાઓ અને સરઘસો ઉપર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. હથિયારો લઈને ફરવા સામે પણ મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે.

 

સ્થાનિક પોલીસ દ્વારા મકાનોમાં તોડફોડ અને લૂંટફાટની ઘટનાઓના સંબંધમાં પાંચ યુવાનોને પૂછપરછ માટે અટકાયતમાં લેવાયા હોવાના અહેવાલો છે. પોલીસ દ્વારા હિંસાના દૃશ્યો અને અન્ય પુરાવાઓના આધારે જવાબદારોની ઓળખ કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ છે.

 

આદિવાસીઓનો આક્ષેપ : જમીન, જંગલો અને આજીવિકા છીનવાઈ જવાનો ભય

 

આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં સિયાંગ નદી ઉપર પ્રસ્તાવિત ૧૧,૨૦૦ મેગાવોટની અપર સિયાંગ બહુહેતુક જળવિદ્યુત યોજના છે. સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયોને આશંકા છે કે આ વિશાળ બંધના નિર્માણથી પરંપરાગત વસવાટ, ખેતીની જમીન, જંગલો, પર્યાવરણ અને સાંસ્કૃતિક વારસાને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.

 

આંદોલનકારી સંગઠનોએ અગાઉ અટકાયતમાં લેવાયેલા ૧૦ કાર્યકરોને મુક્ત કરવા, નિલંબિત ગ્રામપ્રમુખોને ફરી ફરજ પર લેવા, યોજનાનો પ્રાથમિક શક્યતાદર્શી સર્વે બંધ કરવા અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળોને પાછાં ખેંચવાની માંગણી કરી છે.

 

બીજી તરફ રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે આ યોજના માત્ર વીજળીના ઉત્પાદન માટે જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને જળવ્યવસ્થાપનની દૃષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

 

ચીનમાં યાર્લુંગ ત્સાંગપો તરીકે ઓળખાતી નદી અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રવેશ્યા પછી સિયાંગ તરીકે ઓળખાય છે. આગળ જઈને તે બ્રહ્મપુત્ર નદીનો ભાગ બને છે. ચીન દ્વારા તિબેટમાં હાથ ધરવામાં આવેલી વિશાળ જળવિદ્યુત યોજનાઓને ધ્યાનમાં રાખતાં ભારત તરફે પાણીનો સંગ્રહ અને પ્રવાહનું સંચાલન કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા જરૂરી હોવાનું સરકારનું માનવું છે.

 

જોકે, પ્રસ્તાવિત યોજનાનો સર્વે અને તેની શક્યતાનો અભ્યાસ એ બાંધકામને આખરી મંજૂરી મળી ગઈ હોવાનો અર્થ નથી.

 

મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ કહ્યું : લોકોની સહમતી વિના યોજના આગળ નહીં ધપાવાય

 

મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ શનિવારે પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતાં હિંસક ઘટનાઓને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ગણાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવો એ લોકશાહીમાં દરેક નાગરિકનો અધિકાર છે, પરંતુ સરકારી કે ખાનગી મિલકતોને નુકસાન પહોંચાડવું સ્વીકાર્ય નથી.

 

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકાર કોઈપણ સંગઠન, સામાજિક સંસ્થા કે સ્થાનિક પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ચર્ચા કરવા તૈયાર છે. યોજનાથી થતા સંભવિત ફાયદા, ગેરફાયદા અને સ્થાનિક લોકોની ચિંતાઓ અંગે ખુલ્લા મનથી ચર્ચા કરવામાં આવશે.

 

મુખ્યમંત્રીએ ઇટાનગર, પાસીઘાટ અથવા સ્થાનિક પ્રતિનિધિઓને અનુકૂળ અન્ય કોઈપણ સ્થળે બેઠક યોજવાની તૈયારી દર્શાવી છે. સંબંધિત સરકારી વિભાગોના અધિકારીઓ સાથે તેઓ પોતે પણ ચર્ચામાં જોડાવા તૈયાર હોવાનું જણાવ્યું છે.

 

ખાંડુએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે અપર સિયાંગ યોજનાને આગળ વધારવાની પ્રક્રિયામાં સ્થાનિક લોકોની સહમતી કેન્દ્રસ્થાને રહેશે. તેમણે તમામ પક્ષોને હિંસાનો માર્ગ છોડીને સંવાદથી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી છે.

 

દરમિયાન અરુણાચલ પ્રદેશ કોંગ્રેસે પણ આંદોલનકારીઓ સામે અશ્રુવાયુના ઉપયોગની ટીકા કરીને સમગ્ર ઘટનાની નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ કરી છે. કોંગ્રેસે સરકારને સ્થાનિક સમુદાયોની જમીન, આજીવિકા અને પરંપરાગત અધિકારો અંગેની ચિંતાઓને ગંભીરતાથી લેવા જણાવ્યું છે.

 

આંદોલન બાદ પાસીઘાટમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક બનાવવામાં આવી છે. આગામી દિવસોમાં આંદોલનકારી સંગઠનો અને સરકાર વચ્ચે મંત્રણા થાય છે કે વિરોધ વધુ ઉગ્ર બને છે, તેના ઉપર સૌની નજર રહેશે.