નવી દિલ્હી :૨૬ ઓગસ્ટના રોજ નેપાળમાં આવેલા અચાનક આવેલા પૂરના કારણે ઘણા વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ થયો હતો. ભોટેકોશી અને ત્રિશુલી નદીઓની આસપાસના વિસ્તારોમાં પૂરના પાણી ઓસરી ગયા હોવાથી, હવે એક નવો પડકાર સામે આવી રહ્યો છે. આશરે ૨.૨ મિલિયન ટન કાટમાળ એકઠો થયો છે. આમાં માત્ર માટી અને પથ્થરો જ નહીં, પરંતુ નાશ પામેલા ઘરોના ભાગો, ઘરવખરીની વસ્તુઓ, વૃક્ષો, છોડ અને મોટા ખડકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ (UNDP) દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન મુજબ, છ જિલ્લાઓની ૧૭ નગરપાલિકાઓમાં પૂરથી ૮૪,૨૭૦ લોકો પ્રભાવિત થયા છે. 

  પૂરના પાણી પોતાની સાથે એટલો મોટો કાટમાળ લાવ્યા કે તેણે ઘણા વિસ્તારોના લેન્ડસ્કેપને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યો. કાટમાળમાં ઘરો અને અન્ય ઇમારતોના તૂટેલા ભાગો, ઘરની વસ્તુઓ, વૃક્ષો, માટી, પથ્થરો અને ખડકોનો સમાવેશ થાય છે. યુએનડીપીના અંદાજ મુજબ, ઇમારતોમાંથી આશરે ૫૫૬,૦૦૦ ટન કાટમાળ દૂર કરવામાં આવ્યો છે. બાકીના કાટમાળમાં માટી, પથ્થરો, વૃક્ષો અને અન્ય સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે. 

  પ્રારંભિક સર્વેક્ષણોમાં ૨,૩૫૯ ઇમારતોને નુકસાન થયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે. જોકે, રાહત અને બચાવ કામગીરી આગળ વધતાં મૃત્યુઆંક વધી શકે છે. નેપાળમાં પૂરથી અત્યાર સુધીમાં મૃત્યુઆંક ૧,૨૦૪ પર પહોંચી ગયો છે. ૪,૨૧૬ લોકો હજુ પણ ગુમ છે, જ્યારે બચાવ ટીમોએ આજે ૧૧,૯૯૩ લોકોને બચાવ્યા છે. આ બચાવ કામગીરીમાં ૨૧,૩૧૪ નેપાળી કર્મચારીઓ સામેલ છે. અત્યાર સુધીમાં મળેલા ૧,૨૦૪ મૃતદેહોમાંથી, રાસુવામાં ૧૧૫, નુવાકોટમાં ૧૫૫, ધાડિંગમાં ૬૦, ગોરખામાં ૬૯, નવલપરાસી પૂર્વમાં ૨૧૭, નવલપરાસી પશ્ચિમમાં ૨૦૨, તાનાહુનમાં ૩૮ અને ચિતવાનમાં ૩૪૮ મૃતદેહો મળી આવ્યા છે.

આટલી મોટી માત્રામાં કાટમાળ દૂર કરવું વહીવટીતંત્ર માટે સરળ કાર્ય નથી. ઘણી જગ્યાએ રસ્તાઓ અને રસ્તાઓ અવરોધિત છે. આના કારણે રાહત પુરવઠો પહોંચાડવામાં પણ મુશ્કેલીઓ પડી રહી છે. કાટમાળ દૂર કરવા માટે ભારે મશીનરી અને વ્યાપક સંસાધનોની જરૂર પડે છે.

પૂરને કારણે માત્ર ઘરો અને રસ્તાઓને જ નુકસાન થયું નથી, પરંતુ હજારો લોકોના રોજિંદા જીવનને પણ ખોરવાઈ ગયું છે. છ જિલ્લાઓની ૧૭ નગરપાલિકાઓમાં ૮૪,૨૭૦ લોકો પ્રભાવિત થયા છે. ઘણા પરિવારોના ઘરોને નુકસાન થયું છે અને ઘરગથ્થુ સામાનનો નાશ થયો છે, જેના કારણે લોકોને આશ્રયથી લઈને ખોરાક અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ સુધીના પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. યુએનડીપી અનુસાર, અસરગ્રસ્ત વસ્તીના આશરે ૬૭.૪ ટકા લોકો ખેતીમાં રોકાયેલા છે. પરિણામે, ખેતરો અને પાકને થયેલા નુકસાનની સીધી અસર તેમની આવક પર પડી શકે છે. ચોમાસા દરમિયાન આવેલા આ પૂરથી ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓમાં વધુ વધારો થયો છે.

પૂરને કારણે નેપાળની વીજ વ્યવસ્થા પર પણ અસર પડી છે. પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન દર્શાવે છે કે ૧૧ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ અને એક સૌર પાવર પ્લાન્ટ પ્રભાવિત થયા છે. તેમની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા ૪૩૧.૧ મેગાવોટ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. વધુમાં, બાંધકામ હેઠળના ૧૫ પાવર પ્રોજેક્ટ પણ પૂરથી પ્રભાવિત થયા છે. આ પ્રોજેક્ટ્સની કુલ ક્ષમતા આશરે ૪૭૦ મેગાવોટ છે. નુકસાન આ પ્રોજેક્ટ્સના કામને અસર કરી શકે છે અને તેમના પૂર્ણ થવામાં વિલંબ કરી શકે છે

UNDP દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા હાલમાં પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન પર આધારિત છે. રાહત અને બચાવ કામગીરી આગળ વધશે અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં વિગતવાર સર્વેક્ષણ હાથ ધરવામાં આવશે તેમ નુકસાનનું ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે. આનો અર્થ એ છે કે આવનારા દિવસોમાં અસરગ્રસ્ત લોકો, ક્ષતિગ્રસ્ત ઇમારતો અને કાટમાળ સંબંધિત આંકડા બદલાઈ શકે છે. હાલમાં, આશરે 2.2 મિલિયન ટન કાટમાળ એકઠો થયો છે અને 84,000 થી વધુ લોકો પ્રભાવિત થયા છે, જે વિનાશની ગંભીરતા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.

નેપાળ સામે હવે સૌથી મોટો પડકાર કાટમાળને ઝડપથી દૂર કરવાનો અને અસરગ્રસ્ત લોકોને રાહત અને આવશ્યક સેવાઓ પૂરી પાડવાનો છે. જ્યારે ઘણા વિસ્તારોમાંથી પૂરના પાણી ઓસરી ગયા હશે, ત્યારે પાછળ રહેલો કાટમાળ અને નુકસાન લોકો માટે લાંબા ગાળાની સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે.