ન્યૂયોર્ક : આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈન અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ક્રૂડ ઓઈલના બજારમાં સોમવારે એકાએક જોરદાર હલચલ જોવા મળી છે. મે મહિના દરમિયાન જોવા મળેલી ભારે ગિરાવટ બાદ, જૂનના પ્રારંભે જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં ૨ ટકાથી વધુનો તોતિંગ વધારો ઝીંકાયો છે. મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં વધી રહેલી ભૌગોલિક-રાજકીય તંગદિલી આ ભાવવધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ઇઝરાયેલે લેબનોન સરહદે પોતાની સેનાને વધુ આગળ વધવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે, જેના કારણે ત્યાં સક્રિય અને ઈરાન સમર્થિત સંગઠન હિઝબુલ્લાહ સાથેનો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. આ યુદ્ધના સમાચાર વહેતા થતાં જ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ગભરાટ ફેલાયો છે અને કિંમતો આસમાને પહોંચી ગઈ છે.
વૈશ્વિક બજારના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, સોમવારે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોમાં ૨ ટકાથી વધુની તેજી નોંધાઈ છે. આ ઉછાળાના પગલે અમેરિકાનું વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઈલ ૨.૭૧ ટકાની મજબૂતી સાથે ૮૯.૭૩ ડોલર પ્રતિ બેરલની સપાટી પર પહોંચી ગયું છે. બીજી તરફ, વૈશ્વિક સ્તરે બેન્ચમાર્ક ગણાતું બ્રેન્ટ ક્રૂડ પણ ૨.૩૭ ટકાની તેજી સાથે વધીને ૯૩.૨૮ ડોલર પ્રતિ બેરલના સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. આ આંચકો બજાર માટે એટલા માટે મોટો છે કારણ કે અગાઉ મે મહિના દરમિયાન આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ૧૭ ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે એપ્રિલ ૨૦૨૫ પછીની સૌથી મોટી માસિક ગિરાવટ હતી. પરંતુ લેબનોન સંકટના કારણે એ તમામ મંદી ધોવાઈ ગઈ છે અને બજાર ફરી ગરમ થયું છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા આ તણાવ પાછળ લાંબો ઘટનાક્રમ જવાબદાર છે. માર્ચ મહિનામાં શરૂ થયેલા ઈરાન યુદ્ધની ભયાનક અસરો હવે લેબનોન સરહદ સુધી વ્યાપી ગઈ છે. હિઝબુલ્લાહ જૂથ ઈરાનનું સત્તાવાર સાથી હોવાના કારણે બંને પક્ષો વચ્ચે અત્યારે મોટા પાયે રોકેટ અને ડ્રોન હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે આશરે છ અઠવાડિયા પહેલા બંને પક્ષો વચ્ચે ઔપચારિક યુદ્ધવિરામ (સીઝફાયર) ની જાહેરાત કરવામાં આવી હોવા છતાં, સમયાંતરે એકબીજા પર હુમલાઓ ચાલુ જ રહ્યા હતા, જે હવે પૂર્ણ કક્ષાના સંઘર્ષમાં તબદિલ થઈ ચૂક્યા છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ નિવેદન આપ્યું છે કે તેઓ ઈરાન સાથે સીઝફાયર વધારવા અંગે ટૂંક સમયમાં નિર્ણય લેશે, પરંતુ સ્થાયી શાંતિ માટે ઇઝરાયેલ અને હિઝબુલ્લાહને પણ આ વાર્તાલાપમાં સામેલ કરવા અનિવાર્ય છે.
આ ભીષણ લશ્કરી સંઘર્ષના કારણે વૈશ્વિક બજારના નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગ જગતમાં તેલના પુરવઠા (સપ્લાય) ને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી થઈ છે. ખાસ કરીને 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' (હોર્મુઝની સમુદ્રધૂની) ની સુરક્ષા જોખમાઈ છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં તેલ અને ગેસના પરિવહન માટેનો સૌથી વ્યૂહાત્મક અને મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ ગણાય છે. વિશ્વના કુલ તેલ અને ગેસના પુરવઠાનો આશરે ૨૦ ટકા જેટલો જંગી હિસ્સો માત્ર આ એક જ દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. જો આ વિસ્તારમાં તણાવ વધુ ઉગ્ર બનશે અને લશ્કરી ગતિવિધિઓ ના કારણે આ માર્ગ પ્રભાવિત થશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે એનર્જી સપ્લાય ઠપ થઈ શકે છે. આ જ આશંકા અને ભયના કારણે વૈશ્વિક ટ્રેડર્સ અત્યારથી જ મોટા પાયે ખરીદી કરી રહ્યા છે, જેના પરિણામે તેલના ભાવ સતત ઉપર જઈ રહ્યા છે.
બીજી તરફ, આ મહાસંકટ વચ્ચે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પણ યુદ્ધવિરામની મુદત લંબાવવા બાબતે રાજદ્વારી સ્તરે આંતરિક વાટાઘાટો ચાલી રહી છે, પરંતુ હજી સુધી કોઈ પણ પક્ષ તરફથી અંતિમ કરાર કે સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર થઈ શક્યા નથી. ઈરાન સરકારના સત્તાવાર પ્રવક્તાએ આ અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું છે કે જ્યાં સુધી બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ઔપચારિક કે કાયદેસર કરાર ન થાય, ત્યાં સુધી વાટાઘાટોના કોઈ ચોક્કસ પરિણામ કે સીઝફાયરની પુષ્ટિ કરી શકાય નહીં. આ અનિશ્ચિતતાના માહોલ અને યુદ્ધના સતત વિસ્તારના કારણે આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવો હજી વધુ ભડકે બળે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર ભારત સહિત વિશ્વના તમામ આયાતકાર દેશોના અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.