નવી દિલ્હી:ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના આર્થિક અને વ્યાપારિક સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે આ અઠવાડિયે નવી દિલ્હી ખાતે બે દિવસીય અતિ મહત્વપૂર્ણ મંત્રણાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર સમજૂતી એટલે કે બાયલેટરલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (BTA) ના પ્રથમ તબક્કાને સફળ બનાવવા માટે આ ઉચ્ચ સ્તરીય મંત્રી સ્તરની બેઠક યોજાશે. આ બેઠકમાં ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને અમેરિકાના નવનિયુક્ત ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ જેમીસન ગ્રીર સીધી ચર્ચામાં ભાગ લેશે. વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે મુંબઈમાં આ અંગે સત્તાવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમના અમેરિકન સમકક્ષ ખાસ આ વાર્તાલાપ માટે દિલ્હી આવી રહ્યા છે. આ અગાઉ જૂન મહિનાની શરૂઆતમાં જ બંને દેશોના મુખ્ય વાર્તાકાર સ્તરની બેઠક સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે.
વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે આ દ્વિપક્ષીય બેઠક અંગે વિગતો આપતા જણાવ્યું છે કે બંને મંત્રીઓ વચ્ચેની આ ચર્ચા મુખ્યત્વે બીટીએ (BTA) ફ્રેમવર્ક સમજૂતીને અંતિમ ઓપ આપવા પર કેન્દ્રિત રહેશે. ભારત અને અમેરિકા આગામી મહિનાના મધ્ય ભાગ સુધીમાં આ વ્યાપાર કરારના પ્રથમ તબક્કાને જમીની સ્તરે લાગુ કરવાની દિશામાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. આ પૂર્વે નવી દિલ્હીમાં જ ૨ થી ૪ જૂન દરમિયાન મુખ્ય વાર્તાકારો વચ્ચે આ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. ગત ૫ જૂનના રોજ પીયૂષ ગોયલે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે બંને દેશો વચગાળાના વ્યાપાર કરારના તમામ બાકી રહેલા ખુલ્લા મુદ્દાઓનો વહેલી તકે ઉકેલ લાવી રહ્યા છે અને જુલાઈના મધ્ય સુધીમાં પ્રથમ તબક્કો અમલી બને તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર કરારમાં ૨૪ જુલાઈની તારીખ બંને દેશો માટે અતિ મહત્વની સાબિત થવાની છે. વાસ્તવમાં, ૨૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી અમેરિકાએ તેના તમામ વૈશ્વિક વ્યાપારિક ભાગીદાર દેશો પર ૧૫૦ દિવસ માટે ૧૦ ટકા જેટલો અસ્થાયી ટેરિફ (વેપાર શુલ્ક) લાદ્યો હતો, જેની સમયમર્યાદા આગામી ૨૪ જુલાઈએ સમાપ્ત થઈ રહી છે. આ મુદત પૂરી થયા બાદ અમેરિકામાં મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન (MFN) ટેરિફ નિયમો લાગુ થઈ જશે. આથી, ૨૪ જુલાઈ પહેલા જ અમેરિકાએ પોતાનું નવું ટેરિફ માળખું જાહેર કરવું પડશે. ભારત આ તકનો લાભ ઉઠાવીને પોતાના હરીફ દેશોની સરખામણીમાં અમેરિકન બજારમાં ટેરિફ મોરચે વધુ મજબૂત કાનૂની બઢત મેળવવા ઈચ્છે છે.
અગાઉ ૭ ફેબ્રુઆરીના રોજ ભારત અને અમેરિકાએ પ્રથમ તબક્કાના બીટીએ (BTA) ફ્રેમવર્ક પર એક સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કર્યું હતું. તે સમયે અમેરિકા ભારતીય સામાન પરના ટેરિફને ૫૦ ટકાથી ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવા સંમત થયું હતું. આ ઉપરાંત, ભારત દ્વારા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાના કારણે ભારતીય ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલો ૨૫ ટકાનો વધારાનો ટેરિફ પણ હટાવી લેવામાં આવ્યો હતો અને બાકીના ૨૫ ટકાને પણ ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરવાની યોજના હતી. જો કે, ત્યારબાદ અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટના એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાને કારણે ત્યાંની ટેરિફ વ્યવસ્થા બદલાઈ ગઈ હોવાથી, હવે બંને દેશો આ ફ્રેમવર્કની નવેસરથી સમીક્ષા કરી રહ્યા છે. આ સમજૂતીમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે જો કોઈ એક દેશ પોતાના ટેરિફમાં ફેરફાર કરશે, તો બીજો દેશ પણ પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓમાં ફેરફાર કરવા માટે સ્વતંત્ર રહેશે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, અમેરિકા ભારતનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો વ્યાપારિક ભાગીદાર દેશ રહ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતનો અમેરિકા ખાતેનો નિકાસ વેપાર ૦.૯૨ ટકાના સામાન્ય વધારા સાથે ૮૭.૩ અબજ ડૉલર પર પહોંચ્યો છે, જ્યારે અમેરિકાથી ભારત ખાતે થતી આયાત ૧跑૫.૯૫ ટકાના મોટા ઉછાળા સાથે ૫૨.૯ અબજ ડૉલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. આયાતમાં થયેલા આ વધારાના પરિણામે ભારતનો વ્યાપાર સરપ્લસ (ટ્રેડ સરપ્લસ) વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ના ૪૦.૮૯ અબજ ડૉલરથી ઘટીને વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ૩૪.૪ અબજ ડૉલર રહ્યો છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે દિલ્હીની આ મંત્રી સ્તરની બેઠક બંને દેશોના ભવિષ્યના વ્યાપાર માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.