નવી દિલ્હી : મહિલાઓ વિરુદ્ધના જાતીય ગુનાઓ અને તેમાં ન્યાયતંત્રના અભિગમ અંગે દેશમાં ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. તાજેતરમાં પટના હાઈકોર્ટે આપેલા એક ચુકાદાએ દેશભરમાં આક્રોશ જગાવ્યો છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે સગીર સાથે કરવામાં આવેલ ગેરવર્તણૂક, જેમ કે સલવાર ઉતારવાનો પ્રયાસ કરવો કે શરીરના અંગોને દબાવવા, તે 'બળાત્કારનો પ્રયાસ' (Attempt to Rape) ગણી શકાય નહીં. આ ચુકાદાએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના તે વિવાદાસ્પદ આદેશની યાદ અપાવી દીધી છે, જેને સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ રદ કરી દીધો હતો.

વરિષ્ઠ વકીલ શોભા ગુપ્તા અને એચ.એસ. ફૂલકાએ આ મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટમાં ઉઠાવતા જણાવ્યું હતું કે, સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્દેશો છતાં નીચલી અદાલતોમાં સમાન તથ્યો ધરાવતા કેસોમાં હજુ પણ સંવેદનશીલતાનો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. પટના હાઈકોર્ટનો આ આદેશ દર્શાવે છે કે ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં હજુ પણ મહિલાઓની સુરક્ષા અને પીડાને સમજવામાં મોટી ચૂક થઈ રહી છે.

ન્યાયાધીશો માટે 'સંવેદનશીલતા માર્ગદર્શિકા' તૈયાર

આ સમગ્ર વિવાદને પગલે ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઈન્ડિયા (CJI) ની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક એકેડેમી દ્વારા તૈયાર કરાયેલ એક વિશેષ અહેવાલને મંજૂરી આપી છે. આ અહેવાલ હેઠળ એક 'હેન્ડબુક' તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે જાતીય ગુનાઓના કેસોમાં ન્યાયાધીશોએ કયા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવો અને કઈ રીતે કેસની ગંભીરતાને સમજવી, તે અંગે માર્ગદર્શન આપશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે:

·         દેશભરની અદાલતો માટે: આ માર્ગદર્શિકા સુપ્રીમ કોર્ટ, તમામ હાઈકોર્ટ અને જિલ્લા અદાલતોની વેબસાઈટ પર મૂકવામાં આવશે.

·         પોલીસ અને પ્રોસિક્યુશનને સૂચના: તમામ રાજ્યોના પોલીસ મહાનિર્દેશકોને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે કે એફઆઈઆર (FIR) નોંધતી વખતે કે ચાર્જશીટ દાખલ કરતી વખતે આ હેન્ડબુકમાં જણાવેલા શબ્દસમૂહોનું ચુસ્તપણે પાલન થાય.

·         શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ: રાષ્ટ્રીય કાયદા યુનિવર્સિટીઓ અને લો-કોલેજોમાં પણ આ માર્ગદર્શિકાનો અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ કરાશે.

સામાજિક બદલાવની દિશામાં એક ડગલું

ન્યાયાધીશોને સંબોધતા સીજેઆઈએ જણાવ્યું હતું કે, ઘણીવાર સ્થાનિક બોલીઓમાં વપરાતા અપમાનજનક શબ્દો ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં અજાણતા ઉપયોગમાં લેવાય છે, જે પીડિતા માટે બીજા આઘાત સમાન છે. સમિતિનો પ્રયાસ છે કે આવી અસંવેદનશીલ ભાષાને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવે. ભૂતપૂર્વ જસ્ટિસ અનિરુદ્ધ બોઝના નેતૃત્વમાં રચાયેલી આ સમિતિએ ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં કરુણા અને ગંભીરતા કેળવવા પર ભાર મૂક્યો છે.

પટના હાઈકોર્ટના આદેશ બાબતે સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે તેઓ આ અંગે અલગથી વિગતવાર આદેશ પસાર કરશે. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે જાતીય ગુનાઓ પ્રત્યે ન્યાયતંત્રનું વલણ બદલવા માટે માત્ર કાયદો પૂરતો નથી, પરંતુ તેના પ્રત્યેની ઊંડી સંવેદનશીલતા પણ અનિવાર્ય છે.