નવી દિલ્‍હી,તા.૧૭: જો તમે સોનું કે ચાંદી ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ સમાચાર ઉપયોગી છે. ભારતમાં સોના અને ચાંદીની આયાત અંગે અનિﾍતિતા પ્રવર્તે છે. સરકારી મંજૂરીઓમાં વિલંબને કારણે, બેંકોએ હાલમાં આ કિમતી ધાતુઓ માટે નવા આયાત ઓર્ડર અટકાવી દીધા છે. આ ફક્‍ત સ્‍થાનિક બજારને અસર કરી રહ્યું નથી પરંતુ વૈશ્વિક ભાવ અને ભારતના અર્થતંત્રને પણ અસર કરી શકે છે.

રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ પરિસ્‍થિતિનું મુખ્‍ય કારણ સરકાર દ્વારા નવી પરવાનગીઓનો અભાવ છે. સામાન્‍ય રીતે, દરેક નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં, વાણિજ્‍ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હેઠળના ડિરેક્‍ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા સોના અને ચાંદીની આયાત કરવા માટે પરવાનગી આપેલી બેંકોની યાદી આપતો આદેશ જારી કરે છે.

પાછલો આદેશ એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં જારી કરવામાં આવ્‍યો હતો અને ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી માન્‍ય હતો. ત્‍યારથી, કોઈ નવો આદેશ જારી કરવામાં આવ્‍યો નથી, જેના કારણે બેંકો નવી ખરીદી કરવાથી દૂર રહી છે.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, મંજૂરીના અભાવે ૫ ટનથી વધુ સોનું અને આશરે ૮ ટન ચાંદી કસ્‍ટમ્‍સ ક્‍લિયરન્‍સ વિના બંદરો પર અટવાઈ ગઈ છે. મુંબઈ અને કોલકાતાના બુલિયન વેપારીઓ કહે છે કે જ્‍યારે પહેલાથી જ આયાતી માલ ક્‍લિયર થઈ શકતો નથી, ત્‍યારે નવા ઓર્ડર આપવાનો કોઈ અર્થ નથી.

૨૦૨૫ દરમિયાન ભારતમાં સોનાની માંગ ઘટીને આશરે ૭૧૦.૯ મેટ્રિક ટન થઈ ગઈ છે, જે છેલ્‍લા પાંચ વર્ષમાં સૌથી ઓછી છે. હાલમાં, બજાર જૂના સ્‍ટોક અને એક્‍સચેન્‍જ-ટ્રેડેડ ફંડ્‍સ (ETF) ના વેચાણ પર નિર્ભર છે, પરંતુ તેમાંથી ઉપાડ પણ વધી રહ્યો છે.

જો આયાત ટૂંક સમયમાં ફરી શરૂ નહીં થાય, તો પુરવઠાની અછત સર્જાઈ શકે છે. આ અસર ખાસ કરીને તહેવારોની મોસમ દરમિયાન દેખાશે. અક્ષય તૃતીયા જેવા મોટા સોનાની ખરીદીના તહેવારો પછી ભાવ પ્રીમિયમ વધવાની ધારણા છે.

બુલિયન અને જ્‍વેલરી ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લોકો સરકાર પાસેથી તાત્‍કાલિક સ્‍પષ્ટતાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે જો પરિસ્‍થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો બજારમાં અસ્‍થિરતા અને ભાવમાં તીવ્ર વધઘટ શક્‍ય છે.

સોના અને ચાંદીની માંગ ઓછી થવાથી ભારતની આયાતમાં ઘટાડો થશે, જેનાથી વેપાર ખાધમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. આનાથી રૂપિયા પર સકારાત્‍મક અસર પડી શકે છે, જે આ વર્ષે એશિયામાં સૌથી નબળા પ્રદર્શન કરનારા ચલણોમાંનું એક રહ્યું છે.

દેશમાં LPG ગેસ બાદ હવે સોના અને ચાંદીની ભારે અછત સર્જાઈ શકે તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે. ભારતીય બેંકોએ હાલમાં વિદેશી સપ્‍લાયર્સ પાસેથી સોના અને ચાંદીના નવા ઓર્ડર લેવાનું બંધ કરી દીધું છે. સત્તાવાર સરકારી આદેશના અભાવે ટનબંધ સોનું અને ચાંદી હાલમાં કસ્‍ટમ્‍સ વિભાગમાં અટવાયેલું પડ્‍યું છે.

સામાન્‍ય રીતે દર નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં ડાયરેક્‍ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) એવા બેંકોની યાદી જાહેર કરે છે જેમને ય્‍ગ્‍ત્‍ દ્વારા સોના-ચાંદીની આયાત માટે અધિકૃત કરવામાં આવ્‍યા હોય. ગત વર્ષનો આદેશ ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરો થઈ ગયો છે, પરંતુ એપ્રિલના અડધા દિવસો વીતી ગયા હોવા છતાં DGFT એ હજુ સુધી નવો પરિપત્ર જાહેર કર્યો નથી. આ ટેકનિકલ કારણોસર બેંકો નવા ઓર્ડર આપી શકતી નથી.

મુંબઈ સ્‍થિત બુલિયન ડીલર્સના જણાવ્‍યા અનુસાર, કસ્‍ટમ્‍સ ક્‍લિયરન્‍સ ન મળવાને કારણે ૫ ટનથી વધુ સોનું અને ૮ ટન જેટલી આયાતી ચાંદી પોર્ટ પર જ પડી રહી છે. DGFT દ્વારા આદેશના સમય અંગે અનિﾍતિતા હોવાથી બેંકો વિદેશી સપ્‍લાયર્સ સાથે નવા કરાર કરતા ડરી રહી છે.

ભારત સોનાનો બીજો મોટો ગ્રાહક અને ચાંદીનો સૌથી મોટો ખરીદદાર દેશ છે. જો ભારતની માંગ નબળી પડશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોના-ચાંદીના ભાવો પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ, આયાત ઘટવાથી દેશની વ્‍યાપાર ખાધમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, જે રૂપિયાને મજબૂત કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. નોંધનીય છે કે ૨૦૨૫ માં ભારતની સોનાની માંગ ૫ વર્ષના નીચલા સ્‍તરે રહી હતી.

સોના અને ચાંદી અંગે મહત્‍વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્‍યા છે, જેના કારણે આ કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય બેંકોએ વિદેશથી સોના અને ચાંદીના આયાત ઓર્ડર અટકાવી દીધા છે, અને કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી અંગે વાટાઘાટો અટકી ગઈ છે, કારણ કે સરકારે બુલિયન આયાત અંગે કોઈ આદેશ કે સૂચના જારી કરી નથી.

બેંકોના આ પગલાને કારણે અનેક ટન સોના અને ચાંદી અવરોધાઈ છે. આનાથી ભારતમાં પુરવઠાની અછત સર્જાઈ શકે છે, કારણ કે ભારત તેની સોના અને ચાંદીની ખરીદી માટે વિદેશીસ્ત્રેતો પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ભારતમાં સોના અને ચાંદીની નબળી માંગ વૈશ્વિક સોના અને ચાંદીના ભાવ પર દબાણ લાવી શકે છે. જો કે, આનાથી ભારતની વેપાર ખાધ ઘટી શકે છે અને રૂપિયો મજબૂત થઈ શકે છે.

આ પહેલી વાર છે જ્‍યારે સરકારી આદેશના અભાવે ભારતીય બેંકોએ સોના અને ચાંદીની આયાત અટકાવી છે, અને કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી અંગે વાટાઘાટો અટકી ગઈ છે. સરકારે છેલ્‍લે એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી અંગેનો આદેશ જારી કર્યો હતો, જે ફક્‍ત ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી માન્‍ય હતો અને હવે બેંકો DGFT ના નવા આદેશની રાહ જોઈ રહી છે