નવી દિલ્હી: દેશમાં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાની તૈયારીઓ હવે આખરી તબક્કામાં પહોંચી હોવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) દ્વારા તાજેતરમાં એક નવું સર્ક્યુલર જારી કરવામાં આવ્યું છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે પ્રસ્તાવિત પ્રાઈસિંગ ફ્રેમવર્ક હવે અમલીકરણ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ અંતર્ગત એનપીસીઆઈ દ્વારા નાના વેપારીઓમાં યુપીઆઈ સ્વીકૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 'યુપીઆઈ વ્યાપાર સક્ષમ યોજના' (UPI Vyapaar Saksham Scheme) શરૂ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જેનું ભંડોળ એક્વાયરિંગ બેંકો, ઇશ્યુઅર બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ (PSPs) દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવતા એમડીઆર (MDR) ના ફાળામાંથી ઊભું કરવામાં આવશે.

એમડીઆર લાગુ થવાની અટકળો અને સંભવિત તારીખો:
એનપીસીઆઈ દ્વારા અગાઉ અમુક ચૂંટેલા પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ (P2M) યુપીઆઈ વ્યવહારો પર ૧૫ ઓક્ટોબરથી લાગુ થનારું એમડીઆર સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ સ્ટીયરિંગ કમિટીએ દિવાળી પછી તરત જ આ લેવી (ચાર્જ) લાગુ કરવામાં આવશે તેવી જાહેરાત કરી હતી. જોકે, તાજેતરના ૧૧ નવેમ્બરના સર્ક્યુલરે એમડીઆર શાસનને સમાંતર ચાલતી ઓપરેશનલ વ્યવસ્થાનો સ્પષ્ટ ખ્યાલ આપી દીધો છે. ઉદ્યોગ જગતના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એમડીઆરનો આ અમલ ટૂંક સમયમાં જ થઈ શકે છે અને સંભવિત તારીખ તરીકે ૧૫ નવેમ્બરની ચર્ચા ચાલી રહી છે, જોકે તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ બાકી છે. દિવાળી બાદ એનપીસીઆઈની બેઠક મળ્યા બાદ આ અંગે અંતિમ લીલી ઝંડી અપાય તેવી સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

યુપીઆઈ વ્યાપાર સક્ષમ યોજનાની મુખ્ય વિશેષતાઓ: અને ભંડોળની રચના
આ નવી યોજના ૩ વર્ષના કાર્યકાળ માટે અમલમાં આવશે, જેની શરૂઆત યુપીઆઈ એમડીઆર લાગુ થયાની તારીખથી થશે. આ યોજના પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વાર્ષિક રૂ. ૪૦ લાખ સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા નાના વેપારીઓને મદદ કરવાનો છે. આ યોજના હેઠળ તમામ ભાગીદાર બેંકો અને પેમેન્ટ પ્રોવાઇડર્સ પોતાના એમડીઆર હિસ્સામાંથી ૫ ટકા રકમ એક સમર્પિત ફંડમાં દર મહિને જમા કરાવશે. આ ફંડના ઉપયોગ માટે ત્રણ મુખ્ય ઘટકો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:

 * નવા વેપારીઓને જોડવા (૩૦% ફંડ): આ રકમ દ્વારા ટાયર-૩ થી ટાયર-૬ ના વિસ્તારોમાં ભૌતિક ક્યુઆર કોડ (QR Code) અને સાઉન્ડબોક્સ લગાવવા પર એક્વાયરિંગ બેંકોને પ્રોત્સાહક રકમ અપાશે. દરેક ક્યુઆર કોડ દીઠ રૂ. ૩૦૦ અને સાઉન્ડબોક્સ દીઠ રૂ. ૭૫૦ આપવામાં આવશે, જેમાં વેપારીના ઓછામાં ઓછા ૨૫ વ્યવહારો અને રૂ. ૫,૦૦૦ નું ટર્નઓવર હોવું અનિવાર્ય છે.

 * નિરંતર વ્યવહારોને પ્રોત્સાહન (૫૦% ફંડ): વર્તમાન અને નવા વેપારીઓ સતત વ્યવહારો કરતા રહે તે માટે બેંકોને કુલ પાત્ર વ્યવહાર મૂલ્યના ૦.૦૩ ટકા પ્રોત્સાહન તરીકે આપવામાં આવશે. લક્ષિત ભૌગોલિક વિસ્તારોના વેપારીઓ માટે આ રકમમાં વધારાની ૫૦ ટકા છૂટ મળશે.

 * વધારાની વૃદ્ધિને પુરસ્કાર (૨૦% ફંડ): લક્ષિત વિસ્તારોમાં અગાઉના ક્વાર્ટરની સરખામણીએ વધારાના ટર્નઓવર પર વધારાના ૦.૨૦ ટકાનું પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવામાં આવશે.

ભૌગોલિક કેન્દ્રીકરણ અને પારદર્શક રિપોર્ટિંગ:
આ યોજનાનું મુખ્ય ધ્યાન ટાયર-૩ થી ટાયર-૬ ના નાના શહેરો, ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો તેમજ જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પર રહેશે. એનપીસીઆઈ આ યોજના દ્વારા દર વર્ષે ૬ થી ૧૦ મિલિયન નવા ભૌતિક ક્યુઆર કોડ અને ૦.૫ થી ૧ મિલિયન સાઉન્ડબોક્સ ઉપકરણો ગોઠવવાની અપેક્ષા રાખે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ડુપ્લિકેટ દાવાઓ કે છેતરપિંડી અટકાવવા માટે કડક ઓડિટ, જીઓકોડ (Geocode) માહિતી ટ્રાન્સમિટ કરવાની પદ્ધતિ અને આંતરિક તથા બાહ્ય ઓડિટર દ્વારા પ્રમાણપત્ર મેળવવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. એનપીસીઆઈ આ સમગ્ર યોજનાનું સંચાલન કરશે અને ૩૦ દિવસની અંદર દાવાઓની ચકાસણી કરીને નાણાકીય સેટલમેન્ટ પૂર્ણ કરશે. (ધ હેડ એન્ડ ટેઇલ ઓનલાઈન પોર્ટલ પરથી સાભાર)