​નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવ તેમજ પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના ભાવમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશના ગરીબ પરિવારોને મોટી રાહત આપતી જાહેરાત કરવામાં આવી છે. પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) હેઠળ નોંધાયેલા લાખો પરિવારોને હવે ૧૪.૨ કિલોગ્રામનો ઘરેલું રાંધણ ગેસ સિલિન્ડર તમામ સબસિડી બાદ કરીને અસરકારક રીતે માત્ર રૂ. ૬૪૨ની કિંમતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. જોકે, આ આર્થિક બોજને સંતુલિત કરવા માટે સરકારે સબસિડીવાળા સિલિન્ડરના ક્વોટામાં ફેરફાર કરીને વાર્ષિક મર્યાદા ઘટાડી દીધી છે.

​પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી પ્રવીણ મલ ખનૂજા દ્વારા જાહેર કરાયેલી સત્તાવાર વિગતો અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયાના સંકટના કારણે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) પર સર્જાયેલા અવરોધોને લીધે ખાડી દેશોમાંથી સપ્લાય પ્રભાવિત થઈ છે. સાઉદી કોન્ટ્રેક્ટ પ્રાઇસ (CP)માં આશરે ૪૬ ટકાનો ઉછાળો આવતા ભારતમાં એલપીજીની વાસ્તવિક પડતર કિંમત (સપ્લાય કોસ્ટ) વધીને પ્રતિ સિલિન્ડર રૂ. ૧૬૦૦થી વધુ થઈ ગઈ છે. આમ છતાં, દેશના સામાન્ય ગ્રાહકોને આ સિલિન્ડર દિલ્હીમાં રૂ. ૯૪૨ની કિંમતે વેચવામાં આવી રહ્યો છે. જ્યારે ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને સરકાર તરફથી સીધી બેંક ખાતામાં રૂ. ૩૦૦ની ડાયરેક્ટ સબસિડી મળતી હોવાથી તેમને આ સિલિન્ડર માત્ર રૂ. ૬૪૨માં જ પડશે, જે વૈશ્વિક કિંમત કરતા અંદાજે ૬૦ ટકા સસ્તો છે.

​સરકારે લીધેલા નવા નીતિગત નિર્ણય અંતર્ગત હવે ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને અગાઉ મળતા વાર્ષિક ૯ સબસિડીવાળા સિલિન્ડરના ક્વોટાને ઘટાડીને માત્ર ૪ સિલિન્ડર સુધી મર્યાદિત કરી દેવામાં આવ્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, ઉજ્જવલા પરિવારોના વાર્ષિક સરેરાશ ગેસ વપરાશના ડેટાને આધારે જ આ નવો ક્વોટા નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. ગ્રાહકો વર્ષમાં ચોથા સિલિન્ડર પછી એટલે કે પાંચમો સિલિન્ડર રીફિલ કરાવશે તો તેના પર કોઈ સબસિડી મળવાપાત્ર રહેશે નહીં અને તેના માટે સામાન્ય બજાર ભાવ ચૂકવવો પડશે.

​બીજી તરફ, આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોમાં અસાધારણ વધારો થવા છતાં ગ્રાહકોને નીચા દરે ગેસ આપવાના કારણે સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર નાણાકીય બોજ સતત વધી રહ્યો છે. સામાન્ય ગ્રાહકોને રૂ. ૯૪૨માં સિલિન્ડર આપવાથી કંપનીઓને પ્રતિ સિલિન્ડર આશરે રૂ. ૭૦૦નું નુકસાન (અંડર-રિકવરી) થઈ રહ્યું છે. આ નાણાકીય ખાધ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ના અંત સુધીમાં વધીને રૂ. ૬૦,૦૦૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉના વર્ષે રૂ. ૪૧,૩૩૮ કરોડ હતી. આ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા અને ઓઈલ કંપનીઓને ટેકો આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અગાઉથી જ રૂ. ૩૦,૦૦૦ કરોડની વિશેષ નાણાકીય સહાય મંજૂર કરવામાં આવી છે. ગત જૂન ૨૦૨૦માં સામાન્ય ગ્રાહકો માટે એલપીજી સબસિડી નાબૂદ કરાયા બાદ સરકાર માત્ર ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ જ ટાર્ગેટેડ સબસિડી આપી રહી છે, જે અંતર્ગત વર્ષ ૨૦૨૨થી અત્યાર સુધીમાં કુલ રૂ. ૫૨,૦૦૦ કરોડની સબસિડી ગરીબ પરિવારોના ખાતામાં સીધી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી છે.