મુંબઈ, તા.૦૧: વૈશ્વિક સ્તરે જ્યારે 'ચેટજીપીટી' (ChatGPT) અને 'ક્લાઉડ' (Claude) જેવા અમેરિકી ફ્રન્ટિયર AI મોડેલ્સ પોતાની મોનોપોલી સ્થાપિત કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતે ટેકનોલોજીની દુનિયામાં એક સંપૂર્ણપણે અલગ અને ક્રાંતિકારી માર્ગ કંડાર્યો છે. IIT બોમ્બે ખાતે આવેલી ટેકનોલોજી ઇનોવેશન હબ અને કેન્દ્ર સરકારના 'ઈન્ડિયાએઆઈ મિશન' (IndiaAI Mission) ના સમર્થનથી કાર્યરત 'ભારતજેન' (BharatGen) એ તાજેતરમાં ૧૭ અબજ (17-Billion) પેરામીટર ધરાવતું બહુભાષી AI મોડેલ 'Param2' લોન્ચ કરીને વિશ્વને અચંબિત કરી દીધું છે. 

અમેરિકાના પશ્ચિમી કિનારે બનેલા AI ના બદલે, ભારત પોતાના ૨૦ ટ્રિલિયનથી વધુ સ્વદેશી ડેટા અને પોતાની ગણતરી (Compute) પર સાર્વભૌમત્વ ધરાવતું AI બનાવી રહ્યું છે. ફ્રી પ્રેસ જર્નલ (FPJ) ને આપેલા એક વિશિષ્ટ ઈન્ટરવ્યુમાં ભારતજેનના CEO ઋષિ બાલ (Rishi Bal) એ દાવો કર્યો છે કે, ભૂરાજકીય યુદ્ધો કે કોઈપણ દેશ દ્વારા ઝીંકવામાં આવેલા આકરા ટેરિફ ભારતની AI ક્રાંતિને રોકી શકશે નહીં. 

ભારતજેન (BharatGen) ની સાર્વભૌમ AI ક્રાંતિના મુહૂર્ત: CEO ઋષિ બાલ સાથેના મુખ્ય અંશો
૧. વૈશ્વિક રેસ સામે ભારતજેનનો અલગ અભિગમ

જ્યારે વિદેશી કંપનીઓ બિલિયનો ડૉલર ખર્ચીને વિશાળ મોડેલો પાછળ દોડી રહી છે, ત્યારે ભારતજેને ભારત-વિશિષ્ટ, સસ્તા અને સરળતાથી સુલભ મોડેલ પર દાવ લગાવ્યો છે. CEO ઋષિ બાલે જણાવ્યું કે, "ભારતને સૌથી મોટા મોડેલ્સ બનાવવાની જરૂર નથી, પરંતુ દેશના દરેક નાગરિકને ઉપયોગી થાય તેવા પોષણક્ષમ મોડેલ્સ બનાવવાની જરૂર છે. ગ્રામીણ વિસ્તારની નાની હોસ્પિટલથી લઈને ક્લાઉડ વાપરતા મોટા સાહસો સુધી, Param2 દરેક માટે કારગત સાબિત થશે." 

૨. 'સાર્વભૌમત્વ' (AI Sovereignty) નો સાચો અર્થ અને ટેરિફ મુક્ત સુરક્ષા

સાર્વભૌમત્વ એટલે ડેટા અને કંટ્રોલની ગેરંટી. ઋષિ બાલે ખુલાસો કર્યો કે ભારતજેને ૨૦ ટ્રિલિયનથી વધુ ટોકન ડેટા (૩ પેટાબાઇટ્સથી વધુ ડેટા સ્કેલ) એકત્ર કરીને પોતાનો પાયો તૈયાર કર્યો છે. તેઓ વિદેશી ચિપ્સ કે ક્લાઉડ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ભારતમાં સ્થિત બહુવિધ ચિપ અને ડેટા સેન્ટર પ્રદાતાઓ (Heterogeneous Compute) સાથે કામ કરી રહ્યા છે. આ વિજાતીયતાને કારણે વૈશ્વિક યુદ્ધો કે આકરા વેપાર ટેરિફથી ભારતજેનની કામગીરીને કોઈ જ આંચકો લાગશે નહીં. 

૩. પશ્ચિમી AI વિરૂદ્ધ 'ભારતીયતા' ની ઓળખ

ChatGPT કે Claude કરતાં Param2 કેવી રીતે અલગ છે તે અંગે તેમણે જણાવ્યું કે પશ્ચિમી મોડેલો ભારતીય રસોડાના 'વાસણો' (બાર્ટન), વિવિધ વાનગીઓ કે સ્થાનિક સંસ્કૃતિને ઓળખી શકતા નથી. 

•    ૨૨ સત્તાવાર ભાષાઓ અને સેંકડો બોલીઓ: ઝારખંડનો કોઈ ખેડૂત પોતાની 'સંથાલી' ભાષામાં પ્રશ્ન પૂછે કે કર્ણાટકની કોઈ નર્સ 'કન્નડ' માં માહિતી માંગે, ભારતજેન દરેક પ્રાદેશિક લહેકા અને ઉચ્ચારણને બારીકાઈથી સમજી શકે છે. 

ભારતીય પ્રતિભા અને ભવિષ્યની વ્યૂહરચના
•    સંશોધકોની સશક્ત ટીમ: ભારતજેન પાસે ૬૦થી વધુ ટોચના સંશોધકો, ઇજનેરો, ભાષાશાસ્ત્રીઓ અને ડેટા સાયન્ટિસ્ટ્સની ટીમ છે, જે દેશભરની વિવિધ IITs ના BTech, MTech અને PhD સ્કોલર્સથી બનેલી છે. તેમણે વૈશ્વિક જર્નલોમાં ૩૦થી વધુ રિસર્ચ પેપર્સ પણ પ્રકાશિત કર્યા છે. 

•    ૧૦૦+ ઇન્ટર્નની પાઇપલાઇન: 'બિલ્ડર્સ નિર્માણ' પ્રોગ્રામ હેઠળ ૧૦૦થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસની સાથે જ આગામી પેઢીના LLM મોડેલ્સ બનાવવાનું શીખી રહ્યા છે. 

•    બિન-નફાકારક (Non-Profit) શાસન મોડેલ: વેન્ચર કેપિટલના નફાખોરીના દબાણથી દૂર રહીને ભારતજેન એક બિન-નફાકારક સરકારી પહેલ તરીકે કામ કરે છે, જેનો મુખ્ય હેતુ ભારતમાં એક મજબૂત ખુલ્લું AI માળખું (Open Ecosystem) ઊભું કરવાનો છે. 

ઋષિ બાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ગ્લોબલ સાઉથ (વિકાસશીલ દેશો) માટે પણ ભારતીય મોડેલ એક દિશાચિંધુ સાબિત થશે, કારણ કે પશ્ચિમની માનસિકતાથી પર થઈને પોતાની સંસ્કૃતિ અને ભાષાને વાચા આપવાની જરૂરિયાત માત્ર ભારતની નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની છે.