નવી દિલ્હી:ભારતીય ન્યાયતંત્રના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દૂરોગામી અસરો ધરાવતો અધ્યાય ૭ એપ્રિલ, ૨૦૨૬થી શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતામાં નવ ન્યાયાધીશોની બંધારણીય બેન્ચ સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશને લગતા જટિલ કાનૂની પ્રશ્નોની સુનાવણી હાથ ધરશે. આ કેસ માત્ર એક મંદિર પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૫ અને ૨૬ હેઠળ મળેલા ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના અધિકારો અને વ્યક્તિગત મૂળભૂત અધિકારો વચ્ચેના સંઘર્ષનું અર્થઘટન કરશે. વર્ષ ૨૦૧૮માં તત્કાલીન સીજીઆઈ દીપક મિશ્રાની બેન્ચે મહિલાઓને પ્રવેશની મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ૨૦૧૯માં આ મુદ્દાની વ્યાપકતાને જોતા તેને મોટી બેન્ચ સમક્ષ મોકલવામાં આવ્યો હતો.

આ સુનાવણીનો વ્યાપ એટલો મોટો છે કે તેની અસર અન્ય ધર્મોની પ્રથાઓ પર પણ પડવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. સુપ્રીમ કોર્ટ એ નક્કી કરશે કે શું મુસ્લિમ મહિલાઓને મસ્જિદોમાં પ્રવેશનો અધિકાર છે અને શું અન્ય ધર્મમાં લગ્ન કરનાર પારસી મહિલાઓ 'અગ્નિ મંદિર'માં પ્રવેશી શકે છે. આ ઉપરાંત, દાઉદી વ્હોરા સમુદાયમાં પ્રચલિત સામાજિક બહિષ્કાર જેવી પ્રથાઓની બંધારણીય માન્યતા પણ આ ચુકાદા પર નિર્ભર રહેશે. ઓલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લો બોર્ડ અને અનેક જૈન સંગઠનોએ પણ આ કેસમાં પક્ષકાર તરીકે જોડાવા અરજી કરી છે, કારણ કે કોર્ટનો નિર્ણય તેમના અંગત કાયદાઓ (Personal Laws) ના પાયા હચમચાવી શકે છે.

બંધારણીય બેન્ચ સમક્ષ મુખ્ય પડકાર 'બંધારણીય નૈતિકતા' અને 'ધાર્મિક સ્વાયત્તતા' વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. અરજદારોની દલીલ છે કે મહિલાઓના ગૌરવ અને સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરતી કોઈપણ પરંપરા ધર્મનો અનિવાર્ય ભાગ હોઈ શકે નહીં. બીજી તરફ, ધાર્મિક સંસ્થાઓનું માનવું છે કે અદાલતોએ સદીઓ જૂની આંતરિક પરંપરાઓમાં દખલગીરી કરવી જોઈએ નહીં. જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ના સહિતના અનુભવી ન્યાયાધીશોની આ બેન્ચ ધર્મની સ્વતંત્રતાના અવકાશ અને મર્યાદાઓ અંગે જે સ્પષ્ટતા કરશે, તે આગામી દાયકાઓ સુધી ભારતીય ન્યાયશાસ્ત્ર માટે દિશાસૂચક બની રહેશે. સમગ્ર દેશની નજર હવે ૭ એપ્રિલથી શરૂ થનારી આ દૈનિક સુનાવણી પર ટકેલી છે.