નવી દિલ્હી : બોલિવૂડ સુપરસ્ટાર સલમાન ખાન અત્યારે એક અનોખી કાયદાકીય લડાઈમાં ફસાયા છે. આ લડાઈ કોઈ ફિલ્મ કે કોન્ટ્રાક્ટ માટે નથી, પરંતુ તેમના 'પર્સનાલિટી રાઈટ્સ' (વ્યક્તિત્વ અધિકારો) માટે છે. એક ચીની આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) કંપનીએ સલમાન ખાન સામે અરજી દાખલ કરી છે, જેના જવાબમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટે અભિનેતાને ચાર અઠવાડિયામાં પોતાનો પક્ષ રાખવા જણાવ્યું છે.
 
શું છે આ પર્સનાલિટી રાઈટ્સ?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પ્રખ્યાત થાય છે, ત્યારે તેનું નામ, તેનો અવાજ, ચહેરો અને વાત કરવાની શૈલી (જેમ કે સલમાનનો અંદાજ કે અમિતાભનો અવાજ) તેની મિલકત બની જાય છે. કોઈ પણ કંપની તેની પરવાનગી વગર આ 'બ્રાન્ડ વેલ્યુ'નો ઉપયોગ જાહેરાત કે કમાણી માટે કરી શકે નહીં. ભારતમાં આ માટે કોઈ અલગ કાયદો નથી, પરંતુ કોર્ટ તેને 'રાઈટ ટુ પ્રાઈવસી' અને 'કોપીરાઈટ' હેઠળ રક્ષણ આપે છે.
ચાઈનીઝ કંપની સાથેનો વિવાદ
આ વિવાદ ત્યારે વકર્યો જ્યારે એક ચાઈનીઝ AI કંપનીએ સલમાનના અવાજ અને છબીનો ઉપયોગ કરીને કન્ટેન્ટ બનાવવાનું શરૂ કર્યું. કંપનીની દલીલ છે કે AI દ્વારા અવાજ જનરેટ કરવો એ ટેકનોલોજીનો વિકાસ છે અને તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવો એ નવીનતાને દબાવવા જેવું છે. બીજી તરફ, સલમાન ખાનનો પક્ષ છે કે તેમના અવાજ અને ડીપફેક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ખોટી માહિતી ફેલાવવામાં આવી રહી છે, જે તેમની બ્રાન્ડ વેલ્યુને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ડિજિટલ યુગ અને ડીપફેકનો ખતરો
આજના સમયમાં AI દ્વારા કોઈનો પણ અવાજ કે ચહેરો મિનિટોમાં નકલ કરી શકાય છે. સેલિબ્રિટીઝ માટે આ ગંભીર મુદ્દો છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ નકલી જાહેરાતો કે વાંધાજનક વીડિયો બનાવવામાં થઈ શકે છે. સલમાન પહેલા અમિતાભ બચ્ચન, અનિલ કપૂર (જેમનો 'ઝકાસ' ડાયલોગ પ્રખ્યાત છે) અને જેકી શ્રોફ પણ પોતાની ઓળખને સુરક્ષિત રાખવા માટે કોર્ટના દરવાજા ખખડાવી ચૂક્યા છે.
નિષ્કર્ષ: આ કેસ માત્ર સલમાન ખાન પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ડિજિટલ દુનિયામાં માનવ અધિકારો અને ટેકનોલોજી વચ્ચેની સીમા નક્કી કરશે. કાયદાકીય નિષ્ણાતો માને છે કે હવે સમય આવી ગયો છે કે ભારત આ બાબતે સ્પષ્ટ કાયદો બનાવે.