મુંબઇ, તા.૩૧: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તાજેતરમાં જાહેરાત કરી છે કે ૨૦૨૪ ના અંત સુધીમાં દેશભરની બેંકોમાં દાવો નથી  એવી થાપણોની રકમ વધીને રૂ.૬૨,૩૧૪ કરોડ થઈ ગઈ છે. આ નાણાં એવા બેંક ખાતાઓમાં પડેલા છે જેમણે છેલ્લા ૧૦ વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી કોઈ વ્‍યવહારો જોયા નથી, એટલે કે કોઈ ઉપાડ, જમા અથવા ખાતાકીય કામગીરી થઈ નથી.

આઘાતજનક રીતે, આ રકમનો સૌથી મોટો હિસ્‍સો જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પાસે છે. કુલ દાવા વગરની રકમમાંથી આશરે રૂ.૫૦,૯૦૦ કરોડ એકલા જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાં જમા છે.

SBI સૌથી વધુ દાવા વગરના નાણાં ધરાવે છે : RBIના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, સ્‍ટેટ બેંક ઓફ ઈન્‍ડિયા (SBI) આ યાદીમાં ટોચ પર છે. એકલા SBI પાસે આશરે રૂ.૧૬,૯૬૮ કરોડ દાવા વગરના નાણાં છે. અન્‍ય મુખ્‍ય જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો અનુસરે છે.

જો આપણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના ડેટા પર નજર કરીએ તો, આ રકમ ઝડપથી વધી છે. ૨૦૨૧ માં, દાવા વગરની થાપણો આશરે રૂ.૩૧,૦૦૦ કરોડ હતી, જે ત્રણ વર્ષમાં બમણી થઈ ગઈ છે. આ દર્શાવે છે કે ઘણા લોકો તેમના જૂના બેંક ખાતાઓ ભૂલી ગયા છે.

દાવા વગરના નાણાં કેવી રીતે પાછા મેળવવા? : જો તમારું અથવા તમારા પરિવારના કોઈ સભ્‍યનું જૂનું બેંક ખાતું હોય, તો પૈસા પાછા મેળવવા મુશ્‍કેલ નથી. કોઈપણ ખાતાધારક, સંયુક્‍ત ખાતાધારક, નોમિની અથવા કાનૂની વારસદાર દાવો દાખલ કરી શકે છે. આ માટે સંબંધિત બેંક શાખાની મુલાકાત લેવી અને જરૂરી KYC દસ્‍તાવેજો, જેમ કે આધાર કાર્ડ, PAN કાર્ડ, અને ઓળખ અને સરનામાનો પુરાવો પ્રદાન કરવો જરૂરી છે. જો ખાતાધારક ખાતું ફરીથી સક્રિય કરવા માંગે છે, તો બેંક ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કર્યા પછી તેને ફરીથી સક્રિય કરશે. જો ખાતાધારક ખાતું બંધ કરીને ભંડોળ ઉપાડવા માંગે છે, તો બેંક વિનંતીના આધારે દાવાની પ્રક્રિયા કરે છે અને ભંડોળ પરત કરે છે.

સરકારી જાગળતિ અભિયાન : સરકારે લોકોને તેમના નાણાં વિશે શિક્ષિત કરવા માટે તમારા પૈસા, તમારા અધિકારો નામનું જાગળતિ અભિયાન શરૂ કર્યું છે. ધ્‍યેય લોકોને તેમના જૂના અથવા ભૂલી ગયેલા બેંક ખાતાઓ તપાસવા અને તેમના હકના નાણાંનો દાવો કરવા માટે પ્રોત્‍સાહિત કરવાનો છે.

RBI ના નિયમો અનુસાર, જો ૧૦ વર્ષ સુધી બેંક ખાતામાં કોઈ પ્રવળત્તિ ન થાય અને પૈસાનો દાવો ન કરવામાં આવે, તો રકમ RBI ના ડિપોઝિટર એજ્‍યુકેશન એન્‍ડ અવેરનેસ (DEA) ફંડમાં ટ્રાન્‍સફર કરવામાં આવે છે. જો કે, પૈસા DEA ફંડમાં ટ્રાન્‍સફર થયા પછી પણ, ખાતાધારક અથવા તેના વારસદારો તેના પર સંપૂર્ણ અધિકાર જાળવી રાખે છે.