ભારતના વાણિજ્ય મંત્રી પિયુષ ગોયલે શુક્રવારે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકા સાથેનો કોઈપણ વેપાર કરાર ત્યારે જ થશે જ્યારે તે બંને દેશો માટે "વિન-વિન" (બંનેને ફાયદો થાય તેવી) સ્થિતિ હશે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા 9 જુલાઈની સમયમર્યાદા અંગે પૂછવામાં આવતા, ગોયલે જણાવ્યું કે ભારત સમયમર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખીને વેપાર સોદા કરતું નથી.1 ગોયલની આ ટિપ્પણીઓ ત્યારે મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે જ્યારે ભારત અને યુએસ બંને આગામી સપ્તાહ પહેલા એક વચગાળાના વેપાર કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માંગે છે.
 
ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતને પ્રાથમિકતા:
પિયુષ ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "ભારત ક્યારેય સમયમર્યાદા કે ટાઈમલાઈનના આધારે વેપાર કરાર કરતું નથી; જ્યારે સોદો સારો હોય, સંપૂર્ણપણે પરિપક્વ હોય અને રાષ્ટ્રીય હિતમાં હોય, ત્યારે જ અમે તેને સ્વીકારીએ છીએ."

તેમણે ઉમેર્યું કે, "ભારત પોતાની શરતો પર ચર્ચા કરે છે, વિવિધ દેશો સાથે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ભલે તે યુરોપિયન યુનિયન હોય, ન્યુઝીલેન્ડ હોય, ઓમાન હોય, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ હોય, ચિલી હોય કે પેરુ હોય, ઘણા દેશો સાથે કરારો માટે વાટાઘાટો ચાલી રહી છે."

ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું, "મુક્ત વેપાર કરાર ત્યારે જ થાય છે જ્યારે પરસ્પર લાભ હોય. જ્યારે ભારતના હિતોનું રક્ષણ કરીને, રાષ્ટ્રીય હિત હંમેશા સર્વોપરી રહેશે તે ધ્યાનમાં રાખીને સોદો કરવામાં આવે છે, ત્યારે ભારત હંમેશા વિકસિત દેશો સાથે સોદા કરવા તૈયાર છે."
 
ભારત-યુએસ વેપાર કરારની વર્તમાન સ્થિતિ:
ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળ વચગાળાના વેપાર કરાર અંગેની ચર્ચાઓ બાદ વોશિંગ્ટનથી પરત ફર્યું છે, જે 9 જુલાઈ પહેલા પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. જોકે, અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, કૃષિ અને ઓટોમોટિવ ક્ષેત્રોમાં કેટલાક મુદ્દાઓ પર વધુ સમાધાનની જરૂર હોવાથી વાટાઘાટો ચાલુ છે.

ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળે 26 જૂનથી 2 જુલાઈ દરમિયાન યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સાથે વચગાળાના વેપાર કરાર અંગે વોશિંગ્ટનમાં વાટાઘાટો કરી હતી. આ પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ મુખ્ય વાટાઘાટકાર અને વાણિજ્ય વિભાગના વિશેષ સચિવ રાજેશ અગ્રવાલ કરી રહ્યા હતા.

અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યો કે વાટાઘાટો અંતિમ તબક્કામાં છે, અને 9 જુલાઈ પહેલા જાહેરાત થવાની સંભાવના છે, જે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ યુગના ટેરિફના 90-દિવસના સસ્પેન્શન સમયગાળાના સમાપ્તિ સાથે સુસંગત છે, જે ભારત સહિતના વિવિધ દેશોને અસર કરે છે.
 
ભારત અને યુએસની માંગણીઓ:
•    યુએસ દ્વારા લગાવવામાં આવેલા ટેરિફ: યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે 2 એપ્રિલના રોજ ભારતીય ઉત્પાદનો પર વધારાનો 26 ટકા પરસ્પર ટેરિફ અમલમાં મૂક્યો હતો, જોકે તેને 90 દિવસ માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યો હતો. 10 ટકાનો મૂળભૂત અમેરિકન ટેરિફ હજુ પણ અમલમાં છે. ભારત વધારાની 26 ટકા ડ્યુટીમાંથી સંપૂર્ણ રાહત મેળવવા માંગે છે.
•    ભારતની માંગણીઓ: ભારતીય ટેરિફ રાહતોમાં તેના શ્રમ-આધારિત ઉદ્યોગો માટે રાહતો શામેલ છે, જેમાં કાપડ, રત્ન અને આભૂષણો, ચામડાના ઉત્પાદનો, વસ્ત્રો, પ્લાસ્ટિક, રસાયણો, ઝીંગા, તેલીબિયાં, દ્રાક્ષ અને કેળાનો સમાવેશ થાય છે.
•    યુએસની માંગણીઓ: કૃષિ ક્ષેત્રમાં, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડેરી ઉત્પાદનો, સફરજન, વૃક્ષના બદામ અને જિનેટિકલી મોડીફાઈડ (GM) પાક સહિતના ઉત્પાદનો પર ઘટાડેલી ડ્યુટી માંગે છે. કૃષિની આસપાસની રાજકીય સંવેદનશીલતાને જોતા, ભારત આ ક્ષેત્રમાં કોઈ ડ્યુટી ઘટાડવામાં નોંધપાત્ર અવરોધોનો સામનો કરી રહ્યું છે. ભારતમાં ડેરી ક્ષેત્ર સુરક્ષિત છે, અને હાલના મુક્ત વેપાર કરારોમાં કોઈપણ વેપારી ભાગીદારોને કોઈ છૂટછાટ આપવામાં આવી નથી. ભારતે અમેરિકન કૃષિ અને ડેરી ઉત્પાદનો માટે ડ્યુટી રાહતો આપવા સામે પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી છે.
•    ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો: યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ચોક્કસ ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો પર ડ્યુટી ઘટાડવાની વિનંતી કરી રહ્યું છે, જેમાં ઓટોમોબાઈલ (ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો), વાઈન અને પેટ્રોકેમિકલ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.

બંને દેશોનો ઉદ્દેશ્ય આ વર્ષે પાનખરમાં (સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર) પ્રસ્તાવિત દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) ના પ્રારંભિક તબક્કા માટેની ચર્ચાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો છે. આ કરારનો લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને વર્તમાન $191 બિલિયનથી વધારીને $500 બિલિયન કરવાનો છે.2 પ્રથમ તબક્કા પહેલા એક વચગાળાના વેપાર કરારને અનુસરવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતથી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં માલની નિકાસ આ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલ-મે દરમિયાન 21.78 ટકા વધીને $17.25 બિલિયન થઈ છે, જ્યારે આયાત 25.8 ટકા વધીને $8.87 બિલિયન થઈ છે.
 
WTO માં ભારતનો વળતો પ્રહાર:
ચાલુ વેપાર કરારની વાટાઘાટો વચ્ચે, ભારતે શુક્રવારે WTO (વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન) માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સામે ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્રે અમેરિકન સેફગાર્ડ પગલાંના જવાબમાં વળતા ટેરિફનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પગલું અમેરિકન સેફગાર્ડ પગલાં સામે ભારતના અધિકારોને સુરક્ષિત રાખવા માટે છે. ભારતે WTO ને જાણ કરી છે કે તે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાંથી ઉદ્ભવતા પસંદગીના ઉત્પાદનો પર ટેરિફ વધારીને કેટલીક છૂટછાટો અથવા અન્ય જવાબદારીઓ સ્થગિત કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે.

આ મુદ્દો 26 માર્ચ, 2025 ના રોજ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ભારતીય મુસાફરો વાહનો, લાઇટ ટ્રકો અને ચોક્કસ ઓટોમોબાઈલ પાર્ટ્સની આયાત પર 25 ટકા વધારાનો ટેરિફ લગાવવાથી શરૂ થયો હતો. આ નિયમો 3 મે, 2025 થી ઓટોમોબાઈલ ઘટકો માટે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા અને અનિશ્ચિત સમય સુધી ચાલુ રહેશે. ભારતનું માનવું છે કે યુએસની આ કાર્યવાહી GATT 1994 અને સેફગાર્ડ્સ કરાર સાથે સુસંગત નથી.