GPS હેકિંગ ઉડ્ડયન આકાશમાં ઉડતા વિમાનો પર સુરક્ષા ખતરો તોળાઈ રહ્યો છે. ઉડતા વિમાનો પર સાયબર હુમલા થઈ રહ્યા છે. જીપીએસ હેકિંગ અને જામિંગના બનાવો ઝડપથી વધી રહ્યા છે. તાજેતરમાં લંડનથી લિથુઆનિયા જતી એક વિમાનને પોલેન્ડ વાળવું પડ્યું કારણ કે તેનું GPS હેક થઈ ગયું હતું.

તાજેતરમાં, લંડનથી લિથુઆનિયા જતી એક વિમાનને લેન્ડિંગ પહેલાં GPS સિગ્નલમાં ખામી સર્જાતા તેને પોલેન્ડ તરફ વાળવું પડ્યું હતું. ખરેખર, વિમાનનું GPS હેક થઈ ગયું હતું. તાજેતરમાં, વાણિજ્યિક એરલાઇન્સને અસર કરતી GPS હેકિંગ (જામિંગ)/સ્પૂફિંગની ઘટનાઓમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. વર્ષ 2024 ની વાત કરીએ તો, છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં આવી 800 થી વધુ ઘટનાઓ બની છે.

જીપીએસ હેકિંગ એટલે કોઈપણ બાહ્ય સ્ત્રોત દ્વારા જીપીએસ સિગ્નલમાં દખલ. પછી GPS સિગ્નલ જામિંગ અથવા સ્પૂફિંગ કરવું જોઈએ.
GPS જામિંગ: આ એક સાયબર હુમલો છે. આમાં, ઉપકરણનું GPS સિગ્નલ ખોરવાઈ જાય છે. સાયબર ગુનેગારો જામર ઉપકરણોમાંથી ઉચ્ચ-શક્તિવાળા રેડિયો તરંગો મોકલે છે, જે વાસ્તવિક GPS સિગ્નલને ઓવરરાઇડ કરે છે અને રીસીવર (દા.ત. વિમાન, કાર, મોબાઇલ) ને ચોક્કસ સ્થાન ડેટા મેળવવાથી અટકાવે છે.

GPS સ્પુફિંગ: આ પણ એક સાયબર હુમલો છે. આમાં, સાયબર ગુનેગારો નકલી GPS સિગ્નલ મોકલે છે, જેના કારણે GPS રીસીવર ખોટો સ્થાન, સમય અથવા નેવિગેશન ડેટા જુએ છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તે GPS સિસ્ટમને છેતરવાની એક ટેકનિક છે.

GPS સિસ્ટમ ખોટી દિશાઓ અથવા ડેટા બતાવી શકે છે. આનાથી વિમાનને વૈકલ્પિક માર્ગ અપનાવવાની ફરજ પડે છે, જે એક મોટો સલામતી જોખમ છે. જીપીએસ જામ થવાને કારણે, પાઇલટને ચોક્કસ દિશા મળતી નથી, જેના કારણે વિમાન ખોટા રસ્તે જઈ શકે છે. જ્યારે પાઇલટને ખોટો સ્થાન અને સમય ડેટા મળે છે ત્યારે અન્ય વિમાનો સાથે અથડામણનું જોખમ વધી જાય છે.

ખરાબ હવામાનમાં જ્યારે દૃશ્યતા ઓછી હોય ત્યારે GPS ખૂબ જ જરૂરી છે, પરંતુ જામ થવાના કિસ્સામાં, લેન્ડિંગ અથવા ટેકઓફ દરમિયાન જોખમ વધી શકે છે.
વિમાન અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) વચ્ચે સંકલનમાં સમસ્યાઓ હોઈ શકે છે.
ક્યારેક ફ્લાઇટને ખોટી હવાઈ સીમા તરફ વાળવામાં આવે છે, જેના કારણે તે પ્રતિબંધિત હવાઈ સીમામાં પ્રવેશ કરે છે. જીપીએસ હેકિંગથી આતંકવાદીઓ દ્વારા વિમાનનું હાઇજેક પણ થઈ શકે છે.

હવે પ્રશ્ન એ છે કે GPS સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે? જીપીએસ સિસ્ટમ ઉપગ્રહો સાથે જોડાયેલી છે, જે ચોક્કસ સ્થાન, ગતિ અને સમયનો ડેટા પ્રદાન કરે છે. વપરાશકર્તાનું ઉપકરણ આ સિગ્નલો વચ્ચેના સમયના તફાવતને માપીને સ્થાન નક્કી કરે છે. જો સમયમાં તફાવત હોય તો સ્થાન ખોટું હોઈ શકે છે.
જીપીએસ જામિંગ કેવી રીતે ટાળી શકાય?

જોકે એન્ટી-જામિંગ ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવી છે. બીજી બાજુ, બ્રિટિશ વૈજ્ઞાનિકો નવી ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં વ્યસ્ત છે જે જામિંગને બેઅસર કરી શકે છે. નવી ઓપ્ટિકલ ઘડિયાળો હાલની અણુ ઘડિયાળો કરતાં 100 ગણી વધુ સચોટ છે. તે GPS પર આધાર રાખ્યા વિના ચોક્કસ સમય જણાવશે.

આ નવી ટેકનોલોજીમાં ઘણા પડકારો છે. સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે આ ઘડિયાળોને નાની અને સરળતાથી વાપરી શકાય તેટલી મજબૂત બનાવવી. હાલમાં, આ ઉપકરણો અત્યંત મોંઘા અને મોટા છે.

યુકે સરકારે ડિસેમ્બર 2024 માં આ માટે ક્વોન્ટમ સક્ષમ પોઝિશન નેવિગેશન અને ટાઇમિંગ (QEPNT) નામનો એક પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ આગામી બે થી પાંચ વર્ષમાં નવી નેવિગેશન સિસ્ટમ વિકસાવવાનો છે.

આ ટેકનોલોજી પહેલા જહાજો, લશ્કરી સાધનો અને પછી વિમાનોમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે. ભવિષ્યમાં, વૈજ્ઞાનિકો તેને એટલું નાનું બનાવવા માંગે છે કે તે સ્માર્ટફોનમાં ફિટ થઈ શકે. આ સાથે, દરેક વ્યક્તિ પાસે પોતાની GPS સિસ્ટમ હશે, જેને હેક કરી શકાશે નહીં.