ઈસ્લામાબાદ:પાકિસ્તાનની રાજધાનીમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલેલી ૨૧ કલાકની મેરેથોન બેઠક કોઈ તાર્કિક નિષ્કર્ષ વગર પૂર્ણ થતા વૈશ્વિક સમુદાયમાં ચિંતાની લહેર પ્રસરી ગઈ છે. આ શાંતિ મંત્રણાની નિષ્ફળતા પાછળનું સૌથી મોટું અને પ્રાથમિક કારણ ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સાબિત થયો છે. અમેરિકાએ ઈરાન પાસે યુરેનિયમ સંવર્ધન સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની શરત મૂકી હતી, જેની સામે તેહરાને પોતાના સાર્વભૌમત્વ અને સંરક્ષણની જરૂરિયાત ગણાવી મચક આપી નહોતી. શસ્ત્રો પરના આ આગ્રહને કારણે બંને દેશો વચ્ચેની વાતચીત શરૂઆતથી જ તણાવપૂર્ણ રહી હતી અને અંતે કોઈ નક્કર કરાર થઈ શક્યો નહીં, જેનાથી પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર લશ્કરી સંઘર્ષના ભણકારા વાગી રહ્યા છે.

મંત્રણા નિષ્ફળ જવા પાછળનું બીજું મહત્વનું પાસું બંને દેશો વચ્ચે દાયકાઓથી ચાલી આવતો પરસ્પર અવિશ્વાસ છે. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે જ્યારે ઈરાન સમક્ષ ‘ફાઈનલ ઓફર’ રજૂ કરી, ત્યારે ઈરાની પક્ષે તેને અમેરિકાની એકતરફી અને દબાણ લાવવાની રણનીતિ ગણાવી હતી. આ ઉપરાંત, હોર્મુઝની વ્યૂહાત્મક સામુદ્રધુની પરના નિયંત્રણનો મુદ્દો પણ આ બેઠકમાં ‘ડેડલોક’ સાબિત થયો હતો. ઈરાન આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પર પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખવા માંગે છે, જ્યારે અમેરિકા તેને વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય માટે સંપૂર્ણપણે અંકુશમુક્ત જોવા માંગે છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય ખેંચતાણે કરારની શક્યતાઓને ધૂંધળી કરી નાખી હતી.

શાંતિ મંત્રણા તૂટવા માટે અન્ય બે કારણોમાં ઈરાનના પ્રોક્સી જૂથો પરની કાર્યવાહી અને આર્થિક વળતરની માંગનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાને અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા થયેલા હુમલાઓ બદલ જંગી આર્થિક વળતરની માંગણી કરી હતી, જે વોશિંગ્ટન માટે અસ્વીકાર્ય હતી. સાથે જ, મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન સમર્થિત સંગઠનો વિરુદ્ધ અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી બંધ કરવાના મુદ્દે પણ કોઈ સહમતી સાધી શકાઈ નથી. આ પાંચ ચાવીરૂપ અવરોધોને કારણે ૨૧ કલાકના મંથન પછી પણ શાંતિનો અમૃત કુંભ છલકાઈ શક્યો નહીં. હવે આગામી દિવસોમાં આ નિષ્ફળતાની અસર વિશ્વના તેલના ભાવો અને આંતરરાષ્ટ્રીય શેરબજારો પર જોવા મળશે તે નક્કી છે.