નવી દિલ્‍હી તા.૧૩: દેશમાં સોનાના દાગીના અંગે એક સામાન્‍ય માન્‍યતા છે કે જો પરિણીત મહિલા પાસે ૫૦૦ ગ્રામ, અપરિણીત મહિલા પાસે ૨૫૦ ગ્રામ અને પુરુષ પાસે ૧૦૦ ગ્રામ સોનું હોય, તો આવકવેરા વિભાગ કોઈ પ્રશ્ન ઉઠાવી શકતું નથી. પરંતુ ૨ નવેમ્‍બર, ૨૦૨૬ ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી આ માન્‍યતાની કાનૂની મર્યાદા સ્‍પષ્ટ થઈ ગઈ છે. આ કેસ બિહારની એક મહિલા ફુલપરી કુમારી સાથે સંબંધિત છે, જે તેની આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ રાખવાના આરોપમાં કેસનો સામનો કરી રહી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે સરકારી માર્ગદર્શિકામાં ઉલ્‍લેખિત સોનાના જથ્‍થાને ટાંકીને સંપત્તિનાસ્ત્રોતનો પ્રશ્ન ઉકેલી શકાતો નથી.

દેશમાં ઘણા વર્ષોથી એવો નિયમ ચાલતો આવ્‍યો છે કે જો આવકવેરા વિભાગની દરોડાની કાર્યવાહી થાય, તો પરિણીત મહિલા પાસે ૫૦૦ ગ્રામ સુધીનું સોનું હોય તો અધિકારીઓ તેને જપ્ત કરી શકતા નથી.

આ જ નિયમનો લાભ લઈને ઘણા લોકો માનતા હતા કે ૫૦૦ ગ્રામ સુધીનું સોનું રાખવા પર કોઈને કોઈ જવાબ આપવો નહીં પડે, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે હવે મોટો ખુલાસો કર્યો છે. જસ્‍ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથન અને જાસ્‍ટિસ અરુણ પલ્‍લીની બેન્‍ચે કહ્યું- સોનું જપ્ત ન થવું અને તેના માલિક હોવું, બંને અલગ બાબતો છે.

આ ચુકાદો બિહારની એક પૂર્વ અધિકારીના મામલે આવ્‍યો છે, જેમના પર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ હતો. તેમણે ૫૦૦ ગ્રામ સોનું હોવાનો હવાલો આપીને બચવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. બિહારની CDPO સામે આવક કરતાં વધુ સંપત્તિનો મામલો

બિહારની પૂર્વ બાળ વિકાસ પરિયોજના અધિકારી (CDPO) ફૂલપરી કુમારી વિરુદ્ધ આવક કરતાં વધુ સંપત્તિનો મામલો હતો. વર્ષ ૨૦૧૫માં બિહાર વિજિલન્‍સે તેમની વિરુદ્ધ કેસ નોંધ્‍યો હતો.

તપાસ દરમિયાન તેમની પાસે ૬૪૬.૪૦૦ ગ્રામ સોનાનાં આભૂષણો મળી આવ્‍યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે પરિણીત મહિલા માટે ૫૦૦ ગ્રામ અને અવિવાહિત દીકરી માટે ૨૫૦ ગ્રામ સોનું જપ્તીથી સુરક્ષિત છે. પટના હાઈકોર્ટે મે ૨૦૨૬માં તેમની વિરુદ્ધની કાર્યવાહી રદ કરી દીધી હતી.

બિહાર સરકારે આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. હવે જાસ્‍ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથન અને જાસ્‍ટિસ અરુણ પલ્‍લીની બેન્‍ચે હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટી નાખ્‍યો અને તેમની વિરુદ્ધની કેસની કાર્યવાહી પુનઃસ્‍થાપિત કરી દીધી.

સુપ્રીમ કોર્ટે સોના અંગે એક મહત્‍વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું છે. કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે સોનું રાખવાની છૂટ હોવા છતાં, આવકનોસ્ત્રેત જાહેર કરવો આવશ્‍યક છે. કોર્ટે આ અવલોકન અપ્રમાણસર સંપત્તિના કેસમાં કર્યું હતું અને પટના હાઇકોર્ટના આદેશને પણ રદ કર્યો હતો, જેમાં બિહારની એક મહિલા સામે ભ્રષ્ટાચારનો કેસ ફરીથી ખોલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે સોનું રાખવાની લાયકાત અને તેનાસ્ત્રેત માટે સમજૂતી પૂરી પાડવી એ બે અલગ અલગ બાબતો છે. અપ્રમાણસર સંપત્તિના કેસ પર એક મહત્‍વપૂર્ણ ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્‍પષ્ટ કર્યું હતું કે નિર્ધારિત મર્યાદામાં સોનું રાખવાથી આરોપીને તેનાસ્ત્રેત માટે સમજૂતી પૂરી પાડવામાંથી મુક્‍તિ મળતી નથી. કોર્ટે જણાવ્‍યું હતું કે સોનાના કબજાને મંજૂરી આપતા સરકારી પરિપત્રો અને પ્રેસ રિલીઝ પોતે જ સાબિત કરતા નથી કે પ્રશ્નમાં રહેલી મિલકત કાયદેસર આવકમાંથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવી હતી.

બિહાર સરકારની અપીલ સ્‍વીકારીને, ન્‍યાયાધીશ કે.વી. વિશ્વનાથન અને અરુણ પલ્‍લીની બેન્‍ચે પટના હાઇકોર્ટના આદેશને રદ કર્યો હતો. હાઇકોર્ટે એક મહિલા સામે અપ્રમાણસર સંપત્તિના કેસની નીચલી કોર્ટના સંજ્ઞાનને રદ કર્યો હતો. કેસ મુજબ, ૧૧ મે, ૨૦૧૫ ના રોજ, બિહારના વિજિલન્‍સ પોલીસ સ્‍ટેશનમાં ફુલપરી કુમારી અને તેમના પતિ વિરુદ્ધ આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ ધરાવવા બદલ એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી હતી. તપાસ બાદ, ૨૯ જુલાઈ, ૨૦૨૦ ના રોજ એકલા ફુલપરી કુમારી વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. ત્‍યારબાદ, ૨૮ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૧ ના રોજ, પટણાની સ્‍પેશિયલ વિજિલન્‍સ કોર્ટે આ કેસની નોંધ લીધી. મહિલાએ પટણા હાઈકોર્ટમાં કોગ્નિઝન્‍સ ઓર્ડરને પડકાર્યો હતો. તેણીએ દલીલ કરી હતી કે, ૧૧ મે, ૧૯૯૪ ના રોજ આવકવેરા વિભાગના નિર્દેશ અને ૧ ડિસેમ્‍બર, ૨૦૧૬ ના રોજ સેન્‍ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્‍ટ ટેક્‍સીસ (CBDT) ના પ્રેસ રિલીઝ અનુસાર, પરિણીત મહિલાઓ ૫૦૦ ગ્રામ, અપરિણીત મહિલાઓ ૨૫૦ ગ્રામ અને પુરુષો ૧૦૦ ગ્રામ સુધી સોનું રાખી શકે છે. મહિલાએ દલીલ કરી હતી કે તેણી પાસે નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ સોનું નથી, તેથી, તેની સામે કોઈ કાર્યવાહી કરી શકાતી નથી.

પટણા હાઈકોર્ટે દલીલ સ્‍વીકારી, જેમાં જણાવ્‍યું હતું કે મહિલા પાસે ૭૫૦ ગ્રામથી વધુ સોનું નહોતું અને વિજિલન્‍સ વિભાગે સોનાના વજન અને જથ્‍થાની ગણતરી કરવામાં ભૂલ કરી હતી. હાઈકોર્ટે આ આધારે તેમની સામે ફોજદારી કાર્યવાહી ફગાવી દીધી. ત્‍યારબાદ, બિહાર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પડકાર્યો, દલીલ કરી કે ભ્રષ્ટાચારના કેસમાં સોનું રાખવાની લાયકાત અને સોનાનાસ્ત્રેત માટે સમજૂતી પૂરી પાડવી એ બે અલગ અલગ બાબતો છે.

૨ નવેમ્‍બરના રોજ આપવામાં આવેલા ચુકાદામાં, ન્‍યાયાધીશ કે.વી. વિશ્વનાથન અને ન્‍યાયાધીશ અરુણ પલ્‍લીની સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્‍ચે રાજ્‍ય સરકારની દલીલ સ્‍વીકારી, જેમાં જણાવ્‍યું હતું કે અપ્રમાણસર સંપત્તિના કેસમાં, આરોપીઓએ તેમની સંપત્તિ અંગેના આરોપો સમજાવવા જોઈએ. ચોક્કસ માત્રામાં સોનાના કબજાને મંજૂરી આપતા સરકારી પરિપત્રો અને પ્રેસ રિલીઝ રજૂ કરવાથી પ્રશ્નમાં રહેલી સંપત્તિનાસ્ત્રેત માટે સમજૂતી પૂરી પાડવા સમાન નથી. બેન્‍ચે, પટણા હાઈકોર્ટના તર્કને સંપૂર્ણપણે ગેરવાજબી ગણાવતા, ૧૪ મે, ૨૦૨૬ ના રોજના તેના આદેશને બાજુ પર રાખ્‍યો. તેણે ૨૮ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૧ ના રોજ સ્‍પેશિયલ મોનિટરિગ કોર્ટ દ્વારા લેવામાં આવેલી સંજ્ઞાનને પણ પુનઃસ્‍થાપિત કરી, અને નિર્દેશ આપ્‍યો કે ટ્રાયલ તે તબક્કાથી આગળ વધે, જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે મહિલાને કાયદા હેઠળ ટ્રાયલ કોર્ટમાં અન્‍ય કાનૂની દલીલો ઉઠાવવાની સ્‍વતંત્રતા આપી હતી. કોર્ટે સ્‍પષ્ટ કર્યું કે તે દલીલો પર નિર્ણય સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટની ટિપ્‍પણીઓને ધ્‍યાનમાં લીધા વિના લેવામાં આવશે.