<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Saturday, 21st November 2026

લોહીના સંબંધોમાં (બ્લડ રિલેશન) લગ્ન પર લાગશે પ્રતિબંધ? સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ્યો જવાબ

​નજીકના સંબંધોમાં થતા લગ્નોને કાયદેસર રીતે અટકાવવા સુપ્રીમ કોર્ટમાં જાહેર હિતની અરજી; આનુવંશિક બીમારીઓના જોખમ અને કાયદાકીય છૂટછાટ અંગે ઉઠાવવામાં આવ્યા ગંભીર સવાલો

​નવી દિલ્હી: દેશમાં નજીકના લોહીના સંબંધોમાં (બ્લડ રિલેશન) થતા લગ્નો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરતી એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ વલણ અપનાવ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે આ મામલે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ ફટકારીને પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરવા અને વિસ્તૃત જવાબ રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે. આ સુનાવણી બાદ દેશમાં સામાજિક રિવાજો, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને જાહેર આરોગ્યના મુદ્દે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.

​શું છે સમગ્ર વિવાદ અને અરજદારની દલીલો?

સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં નજીકના લોહીના સંબંધોમાં થતા લગ્નો પર કડક કાયદાકીય રોક લગાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજદારે મુખ્યત્વે બે મુદ્દાઓ પર કોર્ટનું ધ્યાન દોર્યું છે:

​તબીબી અને આનુવંશિક જોખમો: અરજીમાં તબીબી વિજ્ઞાનના તથ્યો ટાંકીને દલીલ કરવામાં આવી છે કે એક જ લોહીના કે નજીકના સંબંધોમાં લગ્ન કરવાથી આવનારી પેઢીમાં ગંભીર આનુવંશિક બીમારીઓ (Genetic Disorders) તેમજ શારીરિક અને માનસિક વિકલાંગતાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ બાબત સીધી રીતે ભાવિ પેઢીના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી છે.
​કાયદામાં રહેલી છૂટછાટ: હાલના કાયદાઓ, ખાસ કરીને હિંદુ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૫ હેઠળ 'સપિંડ' (એક જ પૂર્વજના વંશજો) અને પ્રતિબંધિત સંબંધોમાં લગ્ન પર રોક છે. જોકે, આ કાયદામાં 'રીતરિવાજ' (Custom) ના નામે કેટલાક સમુદાયોને છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. અરજદારની માંગ છે કે જાહેર હિત અને આરોગ્યને ધ્યાનમાં રાખીને આવી છૂટછાટ નાબૂદ કરવી જોઈએ.
​સર્વોચ્ચ અદાલતનું અવલોકન

સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટની ખંડપીઠે સ્વીકાર્યું હતું કે આ મુદ્દો અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેમાં બંધારણીય અધિકારો, ધાર્મિક-સામાજિક માન્યતાઓ અને વૈજ્ઞાનિક તથ્યો સંકળાયેલા છે. કોઈપણ નિર્ણય પર પહોંચતા પહેલા સરકારનો પક્ષ સાંભળવો જરૂરી હોવાનું જણાવી કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારના કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય સહિત સંબંધિત વિભાગોને નોટિસ પાઠવી છે.

​હવે આગામી સુનાવણીમાં કેન્દ્ર સરકાર સોગંદનામું રજૂ કરીને પરંપરા અને વિજ્ઞાન વચ્ચે કેવું સંતુલન જાળવે છે, તેના પર સમગ્ર દેશની નજર ટકેલી છે.

(1:31 PM IST)