<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Saturday, 21st November 2026

વામનત્વ હવે અપંગતાની શ્રેણીમાં: કેન્દ્ર સરકારે બદલી અપંગતા મૂલ્યાંકનની જૂની વ્યવસ્થા : જાહેર કરી નવી માર્ગદર્શિકા!

147 સેન્ટિમીટરથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતા પુખ્ત વયના લોકોને વામનત્વ હેઠળ ગણવામાં આવશે અને ઊંચાઈના પ્રત્યેક ઇંચ દીઠ 4% કાયમી અપંગતા નક્કી થશે : દ્રષ્ટિ, વાણી, બૌદ્ધિક ક્ષમતા અને ઓટીઝમ સહિતની વિવિધ શ્રેણીઓ માટે પણ નવા ધોરણો લાગુ

નવી દિલ્હી:  કેન્દ્ર સરકારે વિકલાંગ વ્યક્તિઓના અધિકારો અધિનિયમ, 2016 હેઠળ અપંગતાના મૂલ્યાંકન માટે નવી અને સુધારેલી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે, જે માર્ચ 2024ના જૂના ધોરણોનું સ્થાન લેશે. વિકલાંગ વ્યક્તિઓના સશક્તિકરણ વિભાગે 18 નવેમ્બરના રોજ બહાર પાડેલા આ નિયમો મુજબ, હવે વામનત્વ (ડ્વાર્ફિઝમ) ને સ્પષ્ટ રીતે અપંગતા ગણવામાં આવશે અને 147 સેન્ટિમીટર (4 ફૂટ 8 ઇંચ) કરતા ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતા પુખ્ત વયના લોકો તેમાં આવરી લેવાશે. આ નવી વ્યવસ્થામાં ઊંચાઈમાં થયેલા ઘટાડાના પ્રત્યેક ઇંચ માટે 4% કાયમી શારીરિક અપંગતા ગણવામાં આવશે, જ્યારે સંકળાયેલી હાડપિંજરની વિકૃતિઓનું અલગથી મૂલ્યાંકન થશે અને 18 વર્ષની ઉંમર બાદ કાયમી પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવશે.

આ સુધારેલી માર્ગદર્શિકામાં ગતિશીલતા, દ્રષ્ટિ, શ્રવણ, વાણી અને ભાષા, શીખવાની ક્ષમતા, બૌદ્ધિક વિકલાંગતા, ઓટીઝમ સ્પેક્ટ્રમ વિકૃતિઓ, માનસિક બીમારી, રક્ત વિકૃતિઓ, બહુવિધ વિકલાંગતા અને ક્રોનિક ન્યુરોલોજીકલ વિકૃતિઓ જેવી વિવિધ શ્રેણીઓના માપદંડો સ્પષ્ટ કરાયા છે. દ્રષ્ટિ ક્ષતિમાં સંપૂર્ણ અંધત્વ, 3/60 કરતા ઓછી દ્રશ્ય ઉગ્રતા અથવા 10 ડિગ્રીથી ઓછા દ્રશ્ય ક્ષેત્રનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે ઓછી દ્રષ્ટિ માટે 6/18 થી ઓછી અને 3/60 સુધીની સ્પષ્ટતા નક્કી કરાઈ છે. બીજી તરફ, વાણી અને ભાષાની ક્ષતિમાં લેરીન્જેક્ટોમી, ગ્લોસેક્ટોમી, સ્વર કોર્ડ લકવો, ડિસાર્થરિયા અને સ્પીચ એપ્રેક્સિયા જેવી સ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ડિસાર્થરિયા અને એપ્રેક્સિયાનું મૂલ્યાંકન એક વર્ષની નિયમિત અને રેકોર્ડ કરેલ સ્પીચ થેરાપી બાદ નોંધાયેલ સ્પીચ-લેંગ્વેજ પેથોલોજિસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવશે.

બૌદ્ધિક વિકલાંગતા અને ઓટીઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર  ના નિદાન માટે પણ ચોક્કસ માપદંડો નક્કી કરાયા છે, જેમાં બૌદ્ધિક ક્ષમતા અને અનુકૂલનશીલ વર્તનને આધારે સીમારેખા માટે 25%, હળવી માટે 50%, મધ્યમ માટે 75%, ગંભીર માટે 90% અને અત્યંત ગંભીર માટે 100% થ્રેશોલ્ડ રખાયું છે. 1 થી 5 વર્ષ સુધીના બાળકોમાં ગ્લોબલ ડેવલપમેન્ટ ડિલેના આધારે અને 5 વર્ષથી વધુ વયના બાળકોમાં બૌદ્ધિક વિકલાંગતા તરીકે મૂલ્યાંકન થશે, જ્યારે ઓટીઝમનું નિદાન AIIMS-સંશોધિત INCLEAN ટૂલ દ્વારા કરાશે. જરૂરિયાત મુજબ અપંગ વ્યક્તિની વિનંતી અથવા વિષય નિષ્ણાતની ભલામણ પર દર 10 વર્ષે પુનઃમૂલ્યાંકન કરવાની જોગવાઈ પણ આ માર્ગદર્શિકામાં રાખવામાં આવી છે.

(10:29 AM IST)