ટેક્સાસ : અવકાશ વિજ્ઞાનની દુનિયામાં એલોન મસ્કની ખ્યાતનામ કંપની સ્પેસએક્સે એક એવી અભૂતપૂર્વ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે જે ભવિષ્યના તમામ અંતરિક્ષ મિશનોની દિશા સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે. કંપનીએ પોતાના ૪૦૭ ફૂટ (૧૨૪ મીટર) ઊંચા વિશાળ સ્ટારશિપ રોકેટના ઉપરના ભાગને પૃથ્વી પર પરત ફરતી વખતે ટેક્સાસના સ્ટારબેઝ લોન્ચ ટાવર સાથે જોડાયેલા બે વિશાળ યાંત્રિક હાથોની મદદથી હવામાં જ સફળતાપૂર્વક પકડી લીધો છે. રોકેટની પુનઃઉપયોગી ટેક્નોલોજી તરફ આ એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને ક્રાંતિકારી પગલું માનવામાં આવે છે, જે ભવિષ્યમાં ચંદ્ર અને મંગળ પર માનવ મિશન મોકલવાની એલોન મસ્કની યોજનાઓને નવી ગતિ પૂરી પાડશે.

આ ઐતિહાસિક પરીક્ષણ દરમિયાન સ્ટારશિપે ૨૬ નવા સ્ટારલિંક ઉપગ્રહોને અવકાશમાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કર્યા હતા અને પૃથ્વીથી આશરે ૨૬૦ થી ૨૬૫ કિલોમીટરની ઊંચાઈએ ભ્રમણ કરતા ૨૨ કલાકથી વધુ સમયની અવકાશયાત્રા દરમિયાન પૃથ્વીની ૧૪ પ્રદક્ષિણા પૂર્ણ કરી હતી. વર્ષ ૨૦૨૩થી શરૂ થયેલા સ્ટારશિપના આ ૧૫મા પરીક્ષણમાં યાન ૧૭,૦00 માઇલ પ્રતિ કલાકની પ્રચંડ ઝડપે વાતાવરણમાં પુનઃપ્રવેશ કરી સુરક્ષિત રીતે ઊભી દિશામાં ગોઠવાયું હતું. ત્યારબાદ લોન્ચ ટાવર પર લગાવવામાં આવેલા 'મેકાઝિલા' (Mechazilla) નામના બે વિશાળ યાંત્રિક હાથોએ તેને હવામાં જ ઝીલી લીધું હતું, જેનાથી રોકેટને દર વખતે સમુદ્રમાં પાડવાને બદલે સીધા ટાવર પર જ પરત મેળવવાની સંભાવના સાકાર થઈ છે.

જોકે, આ ભવ્ય સફળતાની સાથે રોકેટના નીચેના ભાગ એટલે કે સુપર હેવી બૂસ્ટરને પાછો મેળવવાની યોજના આંશિક રીતે નિષ્ફળ રહી હતી કારણ કે પરત ફરતી વખતે બૂસ્ટરના કેટલાક એન્જિન સમય પહેલાં બંધ થઈ ગયા હતા અને તે યોગ્ય સ્થિતિમાં ન હોવાને કારણે તેને ગલ્ફ ઓફ મેક્સિકો સમુદ્ર તરફ વાળી લેવામાં આવ્યો હતો, જેના અવશેષો મળી આવ્યા છે અને ઇજનેરો તેના કારણોની તપાસ કરી રહ્યા છે. આ મિશનમાં યાનની બહારની સપાટી પર લાગેલી કાળા રંગની ષટ્કોણાકાર હીટ શીલ્ડ ટાઇલ્સે વાતાવરણની પ્રચંડ ગરમી સામે યાનનું ઉત્તમ રક્ષણ કર્યું હતું, છતાં યાનને સંપૂર્ણપણે અને વારંવાર પુનઃઉપયોગી બનાવવા માટે હજુ કેટલાક ટેક્નિકલ પડકારો પાર કરવાના બાકી છે.

ભૂતકાળની કડીઓ અને આગામી મિશનોની પૃષ્ઠભૂમિ પર નજર કરીએ તો, આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સ્પેસએક્સ પૂરતો સીમિત નથી પરંતુ નાસાના આગામી આર્ટેમિસ કાર્યક્રમ માટે પણ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે, જેમાં નાસા ૨૦૨૮ સુધીમાં આર્ટેમિસ IV મિશન હેઠળ અવકાશયાત્રીઓને ચંદ્ર પર ઉતારવા માટે સ્ટારશિપના ખાસ લેન્ડરનો ઉપયોગ કરવાની યોજના ધરાવે છે. એલોન મસ્કના લાંબા ગાળાના મંગળ પર માનવ વસાહત સ્થાપવાના સ્વપ્નને સાકાર કરવા માટે આ પુનઃઉપયોગી ટેક્નોલોજી અવકાશયાત્રાનો ખર્ચ ઘટાડવામાં અને લાંબા અંતરના મિશનોને વધુ વ્યવહારુ બનાવવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.