રાજકોટ : હિન્દુ ધર્મમાં દેવાધિદેવ મહાદેવની પૂજા સામાન્ય રીતે માનવ આકારની મૂર્તિને બદલે 'શિવલિંગ' સ્વરૂપે કરવામાં આવે છે. મનમાં સ્વાભાવિક સવાલ થાય કે આખી સૃષ્ટિના રચનાર અને સંહારક શિવજીની પૂજા લિંગ રૂપમાં જ કેમ થાય છે? પૌરાણિક ગ્રંથો અને શાસ્ત્રોમાં આના પાછળના રહસ્ય અને એક રોચક કથાનું વિસ્તૃત વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જે બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ અને નિરાકાર પરમાત્માના સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલું છે.

અગ્નિસ્તંભની કથા અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુનો અહંકાર

શિવ પુરાણ અનુસાર, એકવાર સૃષ્ટિના રચનાકાર ભગવાન બ્રહ્મા અને પાલનહાર ભગવાન વિષ્ણુ વચ્ચે શ્રેષ્ઠ કોણ છે તે અંગે વિવાદ જાગ્યો. બંને પોતાની સર્વોપરિતા સાબિત કરવા માટે આમ્હાદ-સંગ્રામ કરવા લાગ્યા. આ અહંકાર અને વિવાદને શાંત કરવા માટે અચાનક એક અદ્ભુત અને અનંત અગ્નિસ્તંભ (પ્રકાશ પુંજ) પ્રગટ થયો, જેનો કોઈ છેડો કે અંત દેખાતો ન હતો. આ દિવ્ય સ્તંભ જોઈને બંને દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તેમણે આ સ્તંભનો છેડો (આદિ અને અંત) શોધવાનું નક્કી કર્યું.

બ્રહ્માજીનું જૂઠ અને શિવજીનું નિરાકાર પ્રાગટ્ય

ભગવાન વિષ્ણુ વરાહ અવતાર લઈને સ્તંભનો આધાર શોધવા પાતાળ લોકમાં ગયા, જ્યારે બ્રહ્માજી હંસનું રૂપ ધારણ કરીને આકાશ તરફ ઉડ્યા. લાંબા પ્રયાસો છતાં બંનેને આ સ્તંભનો કોઈ છેડો મળ્યો નહીં. ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાની હાર સ્વીકારી લીધી, પરંતુ બ્રહ્માજીએ એક કેતકીના ફૂલની સાક્ષીથી એવું જૂઠું બોલ્યા કે તેમને અંત મળી ગયો છે. બ્રહ્માજીના આ અહંકાર અને અસત્યથી ભગવાન શિવ ક્રોધિત થઈને તે અનંત અગ્નિસ્તંભમાંથી પ્રગટ થયા. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ સૃષ્ટિના આદિ, મધ્ય અને અંત તેઓ પોતે જ છે. ત્યારથી શિવજીના આ નિરાકાર, અનંત અને અગ્નિરૂપી પ્રતીકને 'શિવલિંગ' તરીકે પૂજવામાં આવે છે. શિવલિંગ એ દર્શાવે છે કે પરમાત્માનું કોઈ ચોક્કસ રૂપ નથી, તેઓ આખા બ્રહ્માંડના આધાર અને નિરાકાર શક્તિ છે.