(વિનોદ ગાલા દ્વારા) ભુજ તા.૨૩ : કચ્છના મુન્દ્રા તાલુકાના બેરાજા ગામે ભુજ-મુન્દ્રા હાઇવે પર કાર્યરત મે. એશ્વરી ગ્લોબલ મેટલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ પ્રા.લિ. સામે પ્રદૂષણ અને પર્યાવરણીય મંજૂરીની શરતોના કથિત ભંગનો મુદ્દો ગરમાયો છે. કંપનીની કામગીરીથી આસપાસનાં ગામોના ખેડૂતો, રહેવાસીઓ, ખેતી, પશુધન અને જળસ્ત્રોતો પર સંભવિત પ્રતિકૂળ અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરીને બેરાજા, બોચા સહિતનાં ગામોના આગેવાનો અને ખેડૂતોએ ભુજમાં જિલ્લા કલેક્ટર સહિત સંબંધિત સરકારી તંત્રને આવેદનપત્ર પાઠવી તાત્કાલિક તપાસ અને કડક કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે. પ્રદૂષણ નિયંત્રણની વ્યવસ્થાઓની સંપૂર્ણ તપાસ ન થાય ત્યાં સુધી એકમની ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિ બંધ કરાવવાની પણ રજૂઆત કરવામાં આવી છે.

લોકોની રજૂઆતમાં જણાવ્યા મુજબ, કંપની વપરાયેલી લેડ-એસિડ બેટરી અને સીસાના ભંગારમાંથી સીસું તથા તેની મિશ્રધાતુ બનાવવાની સાથે પ્લાસ્ટિકનું પુનઃપ્રક્રિયાકરણ અને તાંબુ-એલ્યુમિનિયમ ગાળવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંકળાયેલી છે. આવી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન ભારે ધાતુઓ, એસિડ, ધૂળ-રજકણો, ધુમાડો અને જોખમી કચરો ઉત્પન્ન થવાની સંભાવનાને પગલે આસપાસના વિસ્તારના પર્યાવરણ અને લોકોના આરોગ્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, આ અંગેના આક્ષેપોની સત્તાવાર તપાસ અને વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણ દ્વારા ખરાઈ થવી જરૂરી છે.

*મંજૂરી, ઉત્પાદન અને જોખમી કચરાના રેકોર્ડની તપાસ માગી*

આવેદનપત્રમાં કંપનીએ જરૂરી મંજૂરીઓ મેળવ્યા વિના ઉત્પાદન શરૂ કર્યું હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પર્યાવરણીય મંજૂરી અને સંચાલન સંમતિની શરતોનું પાલન થયું છે કે નહીં, ઉત્પાદન કઈ તારીખથી શરૂ થયું અને તે સમયે પ્રદૂષણ નિયંત્રણની વ્યવસ્થાઓ કાર્યરત હતી કે નહીં તેની તપાસ કરવાની માંગ કરાઈ છે. કંપનીની મંજૂર ઉત્પાદન ક્ષમતા, વાસ્તવિક ઉત્પાદન અને જોખમી કચરાના પ્રમાણ અંગેના આંકડાઓમાં સંભવિત વિસંગતતાઓનો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. સીસું ધરાવતા કચરાના વાર્ષિક જથ્થા, તેના સંગ્રહ, નિકાલ અને પુનઃપ્રક્રિયાકરણ માટે મોકલવામાં આવેલા કચરાની વિગતોની મૂળ દસ્તાવેજોના આધારે ચકાસણી કરવા રજૂઆત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, લિથિયમ સંબંધિત કોઈ પ્રવૃત્તિ થતી હોય તો તેના માટે જરૂરી મંજૂરીઓ છે કે નહીં અને સ્થળ પર વાસ્તવમાં કઈ સામગ્રીની પ્રક્રિયા થાય છે તેની સ્વતંત્ર તપાસ કરવાની પણ માંગ કરાઈ છે.

*નદી અને કુદરતી નાળાની નજીકતાનો મુદ્દો*

લોકોની રજૂઆતમાં પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકન અહેવાલમાં બોચા ગામનું અંતર આશરે ૧.૨ કિલોમીટર અને કુદરતી નાળાનું અંતર ૬૦ મીટર દર્શાવાયું હોવાનો ઉલ્લેખ કરાયો છે. બીજી તરફ, ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ સુરઈ નદીની એક શાખા કંપનીના એકમથી આશરે ૩૦ મીટરના અંતરે પસાર થતી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આથી જળસ્ત્રોતોની વાસ્તવિક સ્થિતિ, કંપની દ્વારા રજૂ કરાયેલી વિગતો અને સ્થળ પરની પરિસ્થિતિની સંયુક્ત તપાસ કરાવવાની માંગ ઉઠી છે. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ, જો પ્રદૂષિત પાણી કે જોખમી તત્ત્વો જમીન અને જળસ્ત્રોતોમાં ભળતાં હોય તો ખેતી, પાક, પશુધન તથા પીવાના અને સિંચાઈના પાણી પર પ્રતિકૂળ અસર થવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. આ સંદર્ભે હવા, ગંદા પાણી, જમીન, ભૂગર્ભજળ અને પાકનાં નમૂનાઓ માન્યતાપ્રાપ્ત પ્રયોગશાળામાં તપાસાવવા રજૂઆત કરવામાં આવી છે.

*પાણીના વપરાશ અને ગંદા પાણીના નિકાલની ચકાસણીની માંગ*

આ કંપની દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા પાણીના વપરાશ, ગંદા પાણીના ઉત્પાદન અને પુનઃવપરાશના આંકડાઓમાં વિસંગતતા હોવાનો મુદ્દો પણ આવેદનપત્રમાં સામેલ છે. પાણીના મીટર, બિલ, પાણી મેળવવાના સ્ત્રોત અને ભૂગર્ભજળ ઉપાડવા માટેની મંજૂરીઓની તપાસ કરવા ઉપરાંત ગંદા પાણીનો નિકાલ ક્યાં અને કઈ રીતે કરવામાં આવે છે તેની સ્થળ તપાસ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ સાથે વીજ વપરાશ, કાચા માલની ખરીદી, ઉત્પાદન, વેચાણ, જથ્થા અને જોખમી કચરા સંબંધિત મૂળ રેકોર્ડની ચકાસણી કરવા તથા તમામ દસ્તાવેજો સુરક્ષિત રાખવા જરૂરી નિર્દેશો આપવા રજૂઆત કરાઈ છે.

*પ્રદૂષણના નમૂનાઓની તપાસ અને નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરાવવા રજૂઆત*

ખેડૂતો અને ગ્રામજનો દ્વારા પ્રદૂષણ નિયંત્રણની તમામ વ્યવસ્થાઓ સંપૂર્ણપણે કાર્યરત ન થાય અને મંજૂરીની શરતોના પાલનની ખાતરી ન થાય ત્યાં સુધી કંપનીની ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિ તાત્કાલિક બંધ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી છે. કાયદાની જોગવાઈઓ મુજબ જરૂરી પગલાં લઈને વીજળી અને પાણીનો પુરવઠો બંધ કરાવવા પણ રજૂઆત કરાઈ છે. કંપનીમાં આવેલી તમામ ભઠ્ઠીઓ, બેટરી તોડવાનાં મશીનો અને અન્ય પ્રક્રિયા-સંબંધિત સાધનોની યાદી તૈયાર કરી તપાસ કરવા તેમજ ધુમાડાના ઉત્સર્જનનું મશીન આધારિત નિરીક્ષણ કરાવવાની માંગ છે. ખેડૂતોના પાક, જમીન અને જળસ્ત્રોતોને સંભવિત નુકસાન થયું હોય તો તેનો સંયુક્ત સર્વે કરાવી વળતર અપાવવા અને અસરગ્રસ્ત જમીન તથા જળસ્ત્રોતોના પુનઃસ્થાપનનો ખર્ચ જવાબદાર કંપની પાસેથી વસૂલવા પણ રજૂઆત કરવામાં આવી છે.

કંપનીને પર્યાવરણીય મંજૂરી અને સંચાલન સંમતિ આપવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાની સ્વતંત્ર સમીક્ષા કરી જવાબદાર અધિકારીઓની ભૂમિકા તપાસવા તથા ગંભીર ઉલ્લંઘન સાબિત થાય તો મંજૂરીઓ રદ કરવા સહિત કંપની અને જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ મામલે જિલ્લા કલેક્ટર સહિત સંબંધિત તંત્રને આવેદનપત્ર પાઠવવામાં આવ્યું હતું. આ રજૂઆતમાં બેરાજા ગામના સરપંચ લાલુભા જાડેજા, આશાપુરા ટ્રસ્ટના ગજેન્દ્રસિંહ જાડેજા, રામદેવસિંહ, કે.ડી. જાડેજા, યુવરાજસિંહ જાડેજા, રિઝવાન મિરઝા, શૈલેષ જોષી, ચંદુભા જાડેજા, મીઠુભા જાડેજા સહિત મોટી સંખ્યામાં આગેવાનો અને ગ્રામજનો જોડાયા હતા.