ભુજ : ભાતીગળ સંસ્કૃતિ અને સફેદ રણ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું કચ્છ હવે વિજ્ઞાન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રની દુનિયામાં ‘જુરાસિક કેપિટલ’ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. લાખો વર્ષ પહેલાં પૃથ્વી પર શાસન કરનારા ડાયનોસોરના હાડકાં, ઈંડાં અને દુર્લભ દરિયાઈ જીવોના અશ્મિઓ (ફોસિલ્સ) કચ્છની ધરતીમાંથી મળી આવતા આ પ્રદેશને વૈશ્વિક ઓળખ મળી છે. હવે આ પ્રાચીન વારસાને સાચવવા અને તેને પ્રવાસન સાથે જોડવા માટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા અત્યંત મહત્વકાંક્ષી ‘કચ્છ ફોસિલ પાર્ક’ પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ભુજનું લોડાઇ ગામ, કાળા ડુંગરની ટેકરીઓ અને અંજારનો ટપ્પર ડેમ વિસ્તાર આજે સંશોધકો માટે મક્કા સમાન બન્યા છે. લોડાઇ નજીકથી મળી આવેલા ‘કેમેરાસૌરસ સુપ્રીમસ’ પ્રજાતિના ડાયનોસોરના પગલાં અને કરોડરજ્જુના અવશેષો તથા ભારત-જર્મન સંશોધકો દ્વારા શોધાયેલો 157 મિલિયન વર્ષ જૂનો ‘ઈચ્થિયોસોર’ (ફિશ લિઝાર્ડ) એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે, એક સમયે કચ્છ એક સમૃદ્ધ દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર હતો જ્યાં જમીની અને દરિયાઈ જીવોનું સામ્રાજ્ય હતું. તાજેતરમાં 2025માં અંજાર પાસેથી મળી આવેલા 10.5 મિલિયન વર્ષ જૂના ‘શિવાલિક પિથેકસ’ના અવશેષો માનવ ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસ માટે એક નવી દિશા ખોલી રહ્યા છે.
આ અમૂલ્ય વિરાસતને પ્રવાસીઓ નિહાળી શકે તે માટે પ્રવાસન વિભાગે નિરોણા ગામ પાસે આવેલા ફોસિલ પાર્કને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાના મ્યુઝિયમમાં ફેરવવાની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે. આ માટે આશરે રૂ. 12 કરોડના ખર્ચનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે. આધુનિક સંગ્રહાલયમાં માત્ર અશ્મિઓનું પ્રદર્શન જ નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક લેબોરેટરી, 3D ડાયનોસોર મોડેલ્સ, વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) ઝોન અને શૈક્ષણિક પ્રવાસન સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
સ્થાનિક અશ્મિ સંશોધક નરેન્દ્રસિંહ સોઢાના ખાનગી સંગ્રહને પણ આ પાર્કમાં વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવશે, જેથી કચ્છના સંશોધકોનું જ્ઞાન આવનારી પેઢી સુધી પહોંચી શકે. સરકારનો અંતિમ લક્ષ્ય આ સમગ્ર વિસ્તારને ‘કચ્છ જીઓપાર્ક’ તરીકે વિકસાવી ‘યુનેસ્કો’ના વર્લ્ડ હેરિટેજ લિસ્ટમાં સ્થાન અપાવવાનો છે. 65 મિલિયન વર્ષ પહેલાં પૃથ્વી પરથી લુપ્ત થયેલા ડાયનોસોરના રહસ્યો હવે કચ્છની રેતીમાં જીવંત થશે, જે ભારતને વૈશ્વિક પર્યટન નકશા પર વધુ મજબૂત સ્થાન અપાવશે.