ભાવનગર જિલ્લાના પાલિતાણા તાલુકામાંથી પર્યાવરણ અને ન્યાયતંત્ર સાથે જોડાયેલો એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો સામે આવ્યો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે રાજસ્થળી બીટમાં ગેરકાયદેસર રીતે વૃક્ષો કાપવાના ગુનામાં પકડાયેલા બે ફોરેસ્ટ ગાર્ડને પોતાના ખર્ચે 1 ,700 વૃક્ષો વાવી ત્રણ વર્ષ સુધી જતન કરવાની અનોખી શરતે નિયમિત જામીન મંજૂર કર્યા છે.

ભાવનગર વન વર્તુળ હેઠળ આવતી પાલિતાણા ફોરેસ્ટ રેન્જના રાજસ્થળી બીટના સંરક્ષિત જંગલ વિસ્તારમાં મોટા પાયે ગેરકાયદે રીતે વૃક્ષોનું નિકંદન કાઢવામાં આવ્યું હોવાની ગંભીર બાબત સામે આવી હતી. પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું કે આ વિસ્તારમાંથી અંદાજે 1,690 જેટલા દેશી અને પૌરાણિક વૃક્ષો ગેરકાયદે કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા. વન સંપદાનું રક્ષણ કરવાની જેમની મૂળભૂત જવાબદારી હતી તેવા જ ફરજ પરના બે ફોરેસ્ટ ગાર્ડ કલ્પેશ ડાભી અને કરશન ગોહિલની ભૂમિકા શંકાસ્પદ જણાતાં બંને સામે વન્ય સંરક્ષણ ધારા અને સરકારી ફરજમાં બેદરકારી હેઠળ ગુનો નોંધી તેમની વિધિવત ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં ધરપકડ કરાયેલા બંને વનકર્મીઓ દ્વારા જેલમુક્તિ માટે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં જામીન અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. અદાલતે આ ગુનાની ગંભીરતા અને કુદરતી સંપત્તિને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા પર્યાવરણલક્ષી શરત મૂકી છે.

હાઈકોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત કરાયેલી મુખ્ય શરતો:

• કુલ વૃક્ષારોપણનો લક્ષ્યાંક: બંને ફોરેસ્ટ ગાર્ડે સંયુક્ત રીતે પોતાના અંગત ખર્ચે કુલ 1,700 વૃક્ષો વાવવા પડશે.

• વ્યક્તિગત જવાબદારી: કલ્પેશ ડાભી અને કરશન ગોહિલ બંનેએ પોતપોતાના ખર્ચે સરખા ભાગે રોપાઓ વાવવાના રહેશે.

• સમયમર્યાદા: જામીન મળ્યાના 15 દિવસની અંદર પાલિતાણા રેન્જના રાજસ્થળી બીટ વિસ્તારમાં વૃક્ષારોપણ પૂરું કરવાનું રહેશે.

• દીર્ઘકાલીન દેખભાળ: વાવેલા તમામ વૃક્ષોનું આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી ખાતર, પાણી અને સંરક્ષણ સહિતની સંપૂર્ણ જાળવણી પોતાના ખર્ચે કરવાની રહેશે.

હાઈકોર્ટે આ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર રોપા રોપી દેવાથી જવાબદારી પૂર્ણ થશે નહીં. અદાલતે સક્ષમ વન અધિકારીઓને આદેશ આપ્યો છે કે બંને કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા વૃક્ષારોપણ અને તેની માવજત અંગે સમયાંતરે સ્થળ તપાસ કરી મોનિટરિંગ રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવે. જો રોપાઓના વાવેતરમાં, તેમની વૃદ્ધિમાં કે પાણી પીવડાવવામાં કોઈ પ્રકારની લાપરવાહી કે બેદરકારી જણાશે, તો કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા જામીન તાત્કાલિક અસરથી રદ કરી દેવામાં આવશે.

 ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આ ફેંસલો ગ્રીન જ્યુરિસપ્રુડન્સ (Green Jurisprudence) ની દિશામાં એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ સાબિત થઈ રહ્યો છે. કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે જ્યારે રક્ષક જ ભક્ષક બને ત્યારે માત્ર જેલની સજા કરવાને બદલે પ્રકૃતિને થયેલા નુકસાનની પુનઃસ્થાપના કરાવવી એ પર્યાવરણના હિતમાં શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. આ ચુકાદાથી સરકારી વન વિભાગના કર્મચારીઓમાં પોતાની ફરજ પ્રત્યે શિસ્ત અને પ્રાકૃતિક વારસાના રક્ષણ માટે કડક સંદેશ પહોંચ્યો છે.