પોરબંદર પરેશ પારેખ દ્વારા : આધુનિક ટેકનોલોજીના યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) ટુલ્સ, ખાસ કરીને ચેટ–જીટીપી, શિક્ષણ અને દૈનિક કાર્યોમાં મદદરૂપ હોવા છતાં, તેના અતિશય ઉપયોગથી બાળકો અને યુવાનોની મૌલિકતા અને સ્વતંત્ર વિચારસરણી પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે. પોરબંદર સ્થિત હેલ્થ એજ્યુકેશન એન્ડ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા આ મુદ્દે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

ટ્રસ્ટના ચેરમેન રામદેવભાઈ મોઢવાડિયાએ જણાવ્યું હતું કે એઆઈ ટુલ્સ પર નિર્ભરતાને કારણે બાળકો પોતાની વૈચારિક ક્ષમતા ગુમાવી રહ્યા છે. તેમણે મૌલિકતા ઘટવાના મુખ્ય કારણો અને તેના સંભવિત નુકસાનો વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી.

 

મૌલિકતા ઘટવાના કારણો:

 * સરળ ઉકેલો પર નિર્ભરતા: ચેટ–જીટીપી જેવા એઆઈ ટુલ્સ તાત્કાલિક જવાબો પૂરા પાડે છે, જેના કારણે બાળકો સમસ્યાઓનો ઉકેલ જાતે શોધવાને બદલે AI પર આધાર રાખે છે. આ તેમની વિચારશક્તિ અને સર્જનાત્મકતાના વિકાસને અવરોધે છે.

 

 * લેખન અને વિચારસરણીની ક્ષમતા પર અસર: નિબંધો કે પ્રોજેક્ટ્સ માટે એઆઈ નો ઉપયોગ કરવાથી બાળકોની પોતાની લેખન ક્ષમતા અને વિચારસરણી વિકસતી નથી, પરિણામે તેમની સર્જનાત્મકતા ઘટે છે.

 

 * શોધ અને શીખવાની પ્રક્રિયામાં ઘટાડો: એઆઈ દ્વારા તૈયાર જવાબો મળવાથી બાળકો પુસ્તકો વાંચવા, સંશોધન કરવા અને નવા વિચારો સાથે પરિચિત થવાની પરંપરાગત શીખવાની પ્રક્રિયા છોડી દે છે.

 

ચેટ–જીટીપીના બાળકો પરના સંભવિત નુકસાનો:

 

 * માનસિક આળસ વધવું: એઆઈ પર વધુ નિર્ભરતાથી બાળકોની માનસિક મહેનત ઘટે છે, કારણ કે તેમને લાગે છે કે એઆઈ કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ આપી શકે છે.

 

 * ગેરવાજબી માહિતીનો ખતરો: ચેટ–જીટીપી હંમેશા ૧૦૦ ચોક્કસ માહિતી આપતું નથી, અને બાળકો આવી ખોટી અથવા ગેરમાર્ગે દોરનારી માહિતીને સીધી રીતે સ્વીકારી શકે છે.

 

 * સામાજિક અને ભાવનાત્મક કુશળતામાં ઘટાડો: એઆઈ સાથેના વધુ પડતા વાર્તાલાપથી બાળકો વાસ્તવિક જીવનમાં સામાજિક કૌશલ્યો વિકસાવવામાં પાછળ રહી શકે છે, અને તેમની ભાવનાત્મક બુદ્ધિમત્તા પણ પ્રભાવિત થાય છે.

 

 * નકલીપણાની આદત: એઆઈ દ્વારા જનરેટ કરાયેલ સામગ્રીને પોતાની તરીકે રજૂ કરવાની આદત નકલીપણું અને ઈમાનદારીના અભાવ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.

 

બાળકો-યુવાનોમાં મૌલિકતા કેવી રીતે સાચવવી: રામદેવભાઈ મોઢવાડિયાએ આ સમસ્યાના નિરાકરણ માટે કેટલાક સૂચનો પણ કર્યા:

 

 

 * બાળકોને ચેટ–જીટીપીનો ઉપયોગ માત્ર માર્ગદર્શન માટે કરવા પ્રોત્સાહિત કરવા, તૈયાર જવાબો માટે નહીં.

 

 * શિક્ષકો અને માતા-પિતાએ એઆઈ જનરેટેડ કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ માત્ર રેફરન્સ તરીકે કરવા પ્રેરણા આપવી.

 

 * બાળકોને હસ્તકલા, ચિત્રકામ, કવિતા લેખન અને અન્ય સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ કરવા.

 

 * ગ્રુપ ડિસ્કશન, ડિબેટ અને બ્રેઈનસ્ટોર્મિંગ જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા તેમની વિચારશક્તિ વિકસાવવી.

 

 * AI ટુલ્સનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે માર્ગદર્શન આપવું અને તેમને પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવા તથા સ્વતંત્ર રીતે શીખવા દેવું.

 

 * બાળકોનો સ્ક્રીન ટાઈમ મર્યાદિત કરવો અને તેમને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ, પુસ્તક વાંચન અને આઉટડોર ગેમ્સમાં સામેલ કરવા.

 

રામદેવભાઈ મોઢવાડિયાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "ટેકનોલોજી એક સાધન છે, સાચી શક્તિ તો માનવ મગજમાં છે." તેમણે માતા-પિતા અને શિક્ષકોને બાળકોને ટેકનોલોજીનો સંતુલિત ઉપયોગ કરવા માર્ગદર્શન આપવા વિનંતી કરી, જેથી બાળકો પોતાની સર્જનાત્મકતા અને વિચારશક્તિ વિકસાવી શકે, નહીં કે મશીનો પર નિર્ભર બને.