માનવ સંસ્કૃતિના વિકાસમાં પરિવહનના સાધનોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. બળદગાડાથી લઈને આધુનિક વિમાન સુધીની સફરમાં સાયકલ પોતાની સરળતા, ઉપયોગિતા અને પર્યાવરણમૈત્રી ગુણધર્મોને કારણે આજે પણ વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય છે. દર વર્ષે ૩ જૂનના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં "વિશ્વ સાયકલ દિવસ" ઉજવવામાં આવે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ (યુએન) દ્વારા આ દિવસની ઉજવણીનો હેતુ સાયકલના મહત્વ વિશે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો અને ટકાઉ વિકાસ માટે તેના યોગદાનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

 

**સાયકલની શોધ અને ઇતિહાસ:**

સાયકલનો ઇતિહાસ લગભગ બે સદી જૂનો છે. વર્ષ ૧૮૧૭માં જર્મનીના શોધક બેરોન કાર્લ વોન ડ્રાઈસે સૌપ્રથમ બે પૈડાંવાળું વાહન બનાવ્યું હતું, જેને "લોફમાશીન" અથવા "ડેન્ડી હોર્સ" તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. તેમાં પેડલ, ચેઈન કે બ્રેક નહોતી અને પગ વડે જમીન પર ધક્કો મારીને આગળ ધપાવવું પડતું હતું. ૧૨ જૂન, ૧૮૧૭ના રોજ જર્મનીના મેનહાઇમ શહેરમાં આશરે ૭.૫ કિલોમીટરનું અંતર કાપી તેનું સફળ પ્રદર્શન કરાયું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૮૬૦ની આસપાસ ફ્રાન્સના પિયર મિચોક્સ અને તેમના પુત્રએ આગળના વ્હીલમાં પેડલ ઉમેર્યા, જેને લોકો 'બોનશેકર' કહેતા હતા. આખરે, વર્ષ ૧૮૮૫માં જોન કેમ્પ સ્ટારલીએ સરખી સાઈઝના બે વ્હીલ અને ચેઈન વાળી 'સેફ્ટી બાયસિકલ' બનાવી, જે ક્રાંતિ સમાન સાબિત થઈ.

 

**સાયકલનો સુવર્ણ યુગ અને આધુનિક ક્રેઝ:**

૧૯૫૦થી ૧૯૯૦ના દાયકામાં ભારતમાં સાયકલ દરેક મધ્યમવર્ગીય પરિવારની પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક અને ઓળખ હતી તેમજ લગ્નમાં ભેટ તરીકે અપાતી હતી. જૂના સમયમાં નગરપાલિકાઓ દ્વારા લાયસન્સ અને નંબર પ્લેટ ફરજિયાત હતા. પોસ્ટમેન, દૂધવાળા, શાકભાજી વેચનાર અને વિદ્યાર્થીઓ માટે તે જીવનનો અભિન્ન ભાગ હતી. આજે ફિટનેસ અને પર્યાવરણ પ્રત્યે વધતી જાગૃતિને કારણે ફરી ક્રેઝ વધ્યો છે. નેધરલેન્ડની રાજધાની એમ્સ્ટરડેમમાં લોકો કરતાં સાયકલોની સંખ્યા વધુ છે. ભારતમાં પણ સાયકલિંગ ક્લબ્સ અને મેરેથોન યોજાય છે.

 

**સ્વાસ્થ્ય, પર્યાવરણ અને આર્થિક ફાયદા:**

નિયમિત સાયકલિંગથી હૃદય મજબૂત બને છે, રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે, હાર્ટ એટેકનું જોખમ ઘટે છે, વજન ઘટે છે અને સ્ટેમિના વધે છે. ખુલ્લી હવામાં સાયકલ ચલાવવાથી તણાવ અને ચિંતા મુક્તિ સાથે "હેપ્પી હોર્મોન્સ" ઉત્પન્ન થાય છે. સાયકલ ઈંધણ વગર ચાલતી હોવાથી કાર્બન ઉત્સર્જન થતું નથી, જે પ્રદૂષણ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે પર્યાવરણ માટે આશીર્વાદરૂપ છે. પેટ્રોલ-ડીઝલના વધતા ભાવ વચ્ચે આ સૌથી સસ્તું અને ઓછી જાળવણી વાળું વાહન છે.

 

**વિશ્વ સાયકલ દિવસનો સંદેશ:**

આ અહેવાલ રાજકોટ જિલ્લા ભાજપના પ્રેસ-મીડિયા અગ્રણી શ્રી અરૂણ નિર્મળ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તેઓએ સંદેશ આપતા જણાવ્યું છે કે, નજીકના અંતરના કામો માટે સાયકલનો ઉપયોગ કરવાની ટેવ વિકસાવીને આપણે સ્વસ્થ ભારત અને હરિયાળા વિશ્વના નિર્માણમાં યોગદાન આપવું જોઈએ.

 

આલેખન:

અરૂણ નિર્મળ 

(પ્રેસ-મીડિયા અગ્રણી, રાજકોટ જિલ્લા ભાજપ, રાજકોટ)

મો. ૯૮૨૪૪૧૬૬૩૯