તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
શું બ્રહ્માંડના બે અલગ અલગ છેડે રહેલા કણો વચ્ચે કોઈ અદ્રશ્ય ટેલિપેથી કે જાદુઈ જોડાણ હોઈ શકે છે? જાણો આ મહા રહસ્ય
મહાન વૈજ્ઞાનિક આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન જેને દૂરથી થતો ભૂતિયા ખેલ કહીને નકારતા હતા, તે ક્વોન્ટમ જોડાણ આજે વિજ્ઞાનનું સૌથી મોટું સત્ય બની ગયું છે. એક કણમાં થતો ફેરફાર કોઈ પણ સમય બગાડ્યા વિના તરત જ લાખો કિલોમીટર દૂર રહેલા બીજા કણ સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે, તે સમજવું અત્યંત રસપ્રદ છે
રહસ્યલોકની આ અદભુત સફરમાં આજે આપણે ભૌતિકવિજ્ઞાનના એક એવા જાદુ વિશે વાત કરવા જઈ રહ્યા છીએ, જેણે દુનિયાના સૌથી બુદ્ધિશાળી માણસોના મગજ પણ ચકરાવે ચડાવી દીધા હતા. આપણે બધા જાણીએ છીએ કે જો તમારે કોઈને સંદેશો મોકલવો હોય, તો તેમાં થોડો સમય લાગે છે. પ્રકાશનું કિરણ પણ બ્રહ્માંડમાં મુસાફરી કરવા માટે સમય લે છે. પણ જો હું તમને કહું કે આ બ્રહ્માંડમાં એવી પણ એક ઘટના બને છે જ્યાં બે વસ્તુઓ વચ્ચે માહિતીની આપલે માટે શૂન્ય સેકન્ડનો સમય લાગે છે, તો શું તમે માનશો?
વિજ્ઞાનની ભાષામાં આ અકલ્પનીય ઘટનાને ‘ક્વોન્ટમ એન્ટંગલમેન્ટ' એટલે કે ‘ક્વોન્ટમ જોડાણ' કહેવામાં આવે છે. આને સમજવા માટે કલ્પના કરો કે તમારી પાસે બે જાદુઈ સિક્કા છે. તમે એક સિક્કો તમારી પાસે રાજકોટમાં રાખો છો અને બીજો સિક્કો તમારા મિત્રને અમેરિકા મોકલી આપો છો. હવે તમે અહીં રાજકોટમાં તમારો સિક્કો ઉછાળો છો અને તેમાં 'છાપ' આવે છે, તો બરાબર એ જ સેકન્ડના લાખોમાં ભાગમાં અમેરિકામાં રહેલા સિક્કામાં આપોઆપ 'કાંટો' આવી જાય છે! આ બંને સિક્કાઓ વચ્ચે કોઈ વાયર નથી, કોઈ સિગ્નલ નથી, છતાં એકને ખબર પડી જાય છે કે બીજા સાથે શું થયું.
જ્યારે વૈજ્ઞાનિકોએ અણુ કરતા પણ નાના કણો સાથે આ પ્રયોગ કર્યો, ત્યારે તેઓ સ્તબ્ધ રહી ગયા. જો બે કણોને એકબીજા સાથે જોડી દેવામાં આવે અને પછી તેમને બ્રહ્માંડના બે અલગ અલગ છેડે મોકલી દેવામાં આવે, તો પણ તેમનું જોડાણ તૂટતું નથી. જો તમે પૃથ્વી પર રહેલા કણને જમણી બાજુ ફેરવો, તો લાખો પ્રકાશવર્ષ દૂર રહેલો બીજો કણ કોઈ પણ સમય લીધા વિના તરત જ ડાબી બાજુ ફરી જાય છે.
આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન આ વાત માનવા જ તૈયાર ન હતા. તેમનો નિયમ હતો કે આ બ્રહ્માંડમાં પ્રકાશની ગતિ કરતા વધુ ઝડપી કંઈ જ મુસાફરી કરી શકે નહીં. જો કોઈ સિગ્નલ લાખો પ્રકાશવર્ષ દૂર જાય, તો તેને પહોંચતા લાખો વર્ષ લાગવા જોઈએ, શૂન્ય સેકન્ડ નહીં! આથી આઈન્સ્ટાઈને આ ઘટનાને ‘દૂરથી થતો ભૂતિયા ખેલ' કહીને મજાક ઉડાવી હતી. પણ આજના આધુનિક પ્રયોગોએ સાબિત કરી દીધું છે કે આઈન્સ્ટાઈન અહીં ખોટા હતા અને આ અદ્રશ્ય જોડાણ સો ટકા સાચું છે.
આ ઘટના સીધી રીતે આપણા પ્રાચીન ભારતીય દર્શન સાથે જોડાયેલી છે. આપણા ઋષિમુનિઓ કહેતા હતા કે આખું બ્રહ્માંડ એક જ પરમતત્વમાંથી છૂટું પડેલું છે અને તેથી બ્રહ્માંડની દરેક વસ્તુ અદ્રશ્ય રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. જો બે અતિસૂક્ષ્મ કણો વચ્ચે કોઈ માહિતી શૂન્ય સેકન્ડે પહોંચી શકતી હોય, તો માનવીય ચેતના પણ આ રીતે જોડાઈ શકે છે. જેને આપણે ‘ટેલિપેથી' કહીએ છીએ, જેમાં બે નજીકના માણસો એકબીજાના મનની વાત વગર બોલ્યે સમજી જાય છે, તે પણ આ જ ક્વોન્ટમ જોડાણનું એક મોટું સ્વરૂપ હોઈ શકે છે.
આજનો વિષય ભલે થોડો વૈજ્ઞાનિક લાગે, પણ તે આપણને એ વિચારવા મજબૂર કરે છે કે આપણે બધા એકબીજાથી અલગ હોવા છતાં કોઈક અદ્રશ્ય દોરીથી બંધાયેલા છીએ. બ્રહ્માંડમાં અંતર નામની કોઈ વસ્તુ છે જ નહીં, બધું જ એકબીજા સાથે જોડાયેલું છે.
અધ્યાત્મ અને ટેલિપેથી
આ સિદ્ધાંત સાબિત કરે છે કે અંતર એ માત્ર એક ભ્રમ છે. જો કણો ટેલિપેથી કરી શકે છે, તો માણસનું મગજ પણ બ્રહ્માંડના તરંગો સાથે જોડાઈ શકે છે. સદીઓથી સાધુ સંતો જે ધ્યાન અને ચેતનાની વાતો કરતા હતા, તેને હવે આધુનિક વિજ્ઞાનની મહોર લાગી રહી છે.
ભવિષ્યનું ઇન્ટરનેટ અને કમ્પ્યુટર
આ જાદુઈ જોડાણનો ઉપયોગ કરીને હવે ક્વોન્ટમ ઇન્ટરનેટ બનાવવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આ ઇન્ટરનેટમાં ડેટા હેક કરવો અશક્ય હશે કારણ કે માહિતી કોઈ વાયર કે તરંગો મારફતે નહીં, પણ સીધી કણોના જોડાણથી એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચશે.
આઈન્સ્ટાઈનની મોટી ભૂલ
આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન માનતા હતા કે બ્રહ્માંડમાં કંઈ પણ જાદુઈ નથી અને બધું ચોક્કસ નિયમોથી ચાલે છે. તેમણે આ સિદ્ધાંતને નકાર્યો હતો, પરંતુ વર્ષ બે હજાર બાવીસમાં ભૌતિકવિજ્ઞાનનો નોબેલ પુરસ્કાર એ જ વૈજ્ઞાનિકોને મળ્યો જેમણે આ અદ્રશ્ય જોડાણને સાચું સાબિત કર્યું.
ક્વોન્ટમ જોડાણ એટલે શું?
જ્યારે બે અતિસૂક્ષ્મ કણો એકબીજા સાથે એવી રીતે ભળી જાય કે તેમને અલગ અલગ ગણવા શક્ય ન રહે, ત્યારે તેને ક્વોન્ટમ જોડાણ કહેવાય છે. આ અવસ્થામાં એક કણમાં થતો ફેરફાર બીજા કણ પર ત્વરિત અસર કરે છે, ભલે તેઓ ગમે તેટલા દૂર હોય.
રહસ્યલોક
ધન્વી - માહી
(3:48 PM IST)
