તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
જંગલેશ્વરના હજારો રહીશોની ઐતિહાસિક જીતઃ હાઈકોર્ટે ડિમોલિશન નોટિસો રદ કરી હજારો પરિવારોના આશરા બચાવ્યા
કોઈ પણ સ્વાર્થ વગર જંગલેશ્વર વિસ્તારના લોકોની વહારે આવ્યા ડો. પુરુષોત્તમ પીપરીયા અને એડવોકેટ રવિ ગોગીયા; રચ્યો નવો ઇતિહાસ અન્યાય સામે ગરીબોની ઢાલ બન્યા પીપરીયા અને ગોગીયાઃ જંગલેશ્વરમાં ઈદ-દિવાળી જેવા માહોલના સાચા શિલ્પી આ સમગ્ર કાનૂની જંગમાં સૌથી ઉમદા પાસું એ રહ્યું છે કે, ગરીબ અને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારોના બંધારણીય હક્કોની રક્ષા માટે સામાજીક અગ્રણી ડો. પુરુષોત્તમ પીપરીયા અને ખ્યાતનામ એડવોકેટ શ્રી રવિ બી. ગોગીયા કોઈ પણ પ્રકારના આર્થિક સ્વાર્થ વગર, સંપૂર્ણપણે ‘વિનામૂલ્યે' (Free of Cost) કાનૂની સેવા આપી રહ્યા છે. કોર્ટ-કચેરીની અત્યંત જાટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે પણ આ મહાનુભાવોએ છેવાડાના માનવી માટે ન્યાયની આશા જીવંત રાખી છે. જંગલેશ્વરના હજારો પરિવારોના માથા પરની છત બચાવવા માટે તેઓ જે રીતે રાત-દિવસ એક કરીને અથાગ મહેનત કરી રહ્યા છે, તે આજના સમયમાં માનવતાનું એક ઉત્તમ અને પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. આ બંને નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવી વ્યક્તિત્વોના પ્રયાસોને કારણે જ આજે હજારો લોકોના જીવનમાં ન્યાય અને સુરક્ષાનો વિશ્વાસ પ્રસ્થાપિત થયો છે.
રાજકોટઃ શહેરના જંગલેશ્વર સોસાયટી, હરીજનવાસ, રાધા કૃષ્ણ નગર, બુદ્ધ નગર, આહિર વાસ અને નાડોદા સહિતના વિસ્તારોમાં છેલ્લા ૬ દાયકા (૬૦ વર્ષ) થી વધુ સમયથી આશરે ૪,૦૦૦ પરિવારો વસવાટ કરી રહ્યા છે. પેઢીઓથી અહીં રહેતા ૨૦,૦૦૦ થી વધુ નાગરિકોના રહેણાંક અને અસ્તિત્વ પર જ્યારે તંત્ર દ્વારા તોડફોડની કાર્યવાહીનું જોખમ ઊભું કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે રહીશોમાં ભારે ચિતા જોવા મળી હતી. આ બાબતે સ્થાનિકોએ સરકાર અને વહીવટી તંત્રને નમ્ર રજૂઆત કરી હતી કે, દાયકાઓ જૂના આ વસવાટને માન્યતા આપી વિસ્તારોને કાયદેસર કરવામાં આવે અને અહીંના નાગરિકોને યોગ્ય ન્યાય આપી તેમના ઘર બચાવવામાં આવે.
અરજદારોએ સરકાર સમક્ષ વેધક રજૂઆત કરતા જણાવ્યું હતું કે, ભારતની આઝાદીના ૭૮ વર્ષ બાદ પણ આર્થિક રીતે પછાત અને શ્રમજીવી વર્ગને પોતાના રહેણાંક અને જીવનનિર્વાહનો બંધારણીય હક્ક મળ્યો નહોતો. આ પરિવારો છેલ્લા ૬૦ વર્ષથી આ સ્થળ પર અવિરત કબજો ધરાવે છે, અને જો તેમની પાસેથી આ રહેણાંક છીનવી લેવામાં આવે તો ૨૦ હજારથી વધુ નાગરિકો નિરાધાર બની રસ્તા પર આવી જાય તેવી ભયાનક સ્થિતિ સર્જાઈ હતી.
અહીં વસવાટ કરતા મોટાભાગના પરિવારો અત્યંત આર્થિક પછાત વર્ગના છે, જેઓ દિવસ-રાત કાળી મજૂરી કરીને માંડ-માંડ પોતાના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવે છે. આ લોકો છૂટક મજૂરી, સફાઈ કામ કે નાની-મોટી નોકરીઓ કરીને પોતાનું અને પોતાના પરિવારનું ભરણપોષણ કરે છે.
દાયકાઓની સખત મહેનત અને સંઘર્ષ બાદ, તેઓએ પોતાના માથા પર એક નાનકડી છત ઉભી કરી છે, જે તેમના જીવનનો એકમાત્ર આધાર છે. જ્યારે ડિમોલિશનની નોટિસો આવી ત્યારે રહીશોમાં એવી લાગણી હતી કે વહીવટી તંત્ર માટે આ માત્ર ઈંટોના મકાન હોઈ શકે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ ગરીબ પરિવારોના જીવનભરની કમાણી, તેમના સપનાઓ અને તેમના અસ્તિત્વનો આધાર હતો. આ વિસ્તારના ભૌગોલિક અને સામાજિક સંતુલન તરફ જોઈએ તો, અહીં ૬૫્રુ હિન્દુ પરિવારો અને ૩૫% મુસ્લીમ પરિવારોના સહ-અસ્તિત્વ સાથેનું એક વિશિષ્ટ જનસંખ્યા માળખું વર્ષોથી જળવાયેલું છે.
કાનૂની મોરચે રહીશોએ જણાવ્યું હતું કે, તેઓ લાંબા સમયના કબ્જાને આધારે 'એડવર્સ પઝેશન' થી માલિકી હક્ક ધરાવે છે. જ્યારે આ મામલે માલિકીનો વિવાદ હતો, ત્યારે ગુજરાત લેન્ડ રેવન્યુ કોડની કલમ ૩૭(૨) હેઠળ સક્ષમ ઓથોરીટી કે સિવિલ કોર્ટે નિર્ણય કરવાનો હોય છે. તેમ છતાં, મામલતદારશ્રી (રાજકોટ પૂર્વ) દ્વારા કલમ ૬૧ હેઠળ તોડફોડની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી, જે કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય હતી. આ બાબતે નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં વિવિધ પિટિશનો (PIL No. 6524/24, SCA No. 14519/24, SCA No. 94/26 અને 363/26) દ્વારા લડત આપવામાં આવી હતી. રહીશોએ માંગ કરી હતી કે જ્યાં સુધી માલિકી હક્કનો નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી સરકારશ્રીના ૧૮/૦૭/૨૦૧૩ ના પરિપત્ર મુજબ તેઓને પુનઃવસન અને પુનઃવિકાસ યોજના હેઠળ લાભ આપવામાં આવે. ભારતમાં 'સ્લમ એરિયાસ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ એન્ડ ક્લિયરન્સ એક્ટ, ૧૯૫૬' તેમજ 'રાઇટ ટુ ફેઇર કોમ્પન્સેશન એક્ટ, ૨૦૧૩' જેવા કાયદાઓ ગરીબોના આ હક્કોને મજબૂત ટેકો આપે છે.
અંતે, જંગલેશ્વરના રહેવાસીઓએ લાંબા કબજાની રૂએ માલીકી મેળવવા દાવો નામદાર સીવીલ કોર્ટ રાજકોટમાં કરેલ તેમજ મામલતદારશ્રી દ્વારા બાંધકામ / કબજો દુર કરવા આપવામાં આવેલ નોટીસ નામ. રેવન્યુ ટ્રીબ્યુનલમાં પડકારેલ તેમજ નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં પણ મમાલતદારશ્રી એ કરેલ હુકમો પડકારેલ અને સરકારશ્રીની પુનઃવસવાટ યોજના હેઠળ લાભ આપવાની દાદ માંગેલ.
જે પીટેશનમાં નામદાર ગુજરાત હાઇકોર્ટ દ્વારા બાંધકામ / કબજો દુર કરવાની આપવામાં નોટીસો રદ કરવામાં આવેલ છે તેમજ ૯૦ દિવસમાં અપીલનો નિર્ણય કરવા હુકમ ફરમાવવામાં આવેલ છે તેમજ સરકારશ્રીની પુનઃવસવાટ યોજના હેઠળ અરજદારોની રજુઆત સાંભળી નિર્ણય શકય તેટલો વહેલો કરવા હુકમો કરેલ છે. જંગલેશ્વર નદી કાંઠાની આજુબાજુમાં આવેલ સોસાયટીના રહીશોમાં રાહતની લાગણી પ્રસરી ગયેલ છે.
નામદાર ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ સમગ્ર પ્રકરણની ગંભીરતા અને માનવીય પાસાઓને અત્યંત સંવેદનશીલતાથી ધ્યાને લઈ રહીશોની તરફેણમાં એક ઐતિહાસિક અને સીમાચિﾎરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. નામદાર કોર્ટે મામલતદાર દ્વારા બજાવવામાં આવેલી ડિમોલિશનની તમામ નોટિસોને તત્કાલ પ્રભાવથી રદબાતલ ઠેરવી છે.
આ કપરા અને અનિﾍતિતાભર્યા સમયમાં, જંગલેશ્વરના આશરે ૨૦,૦૦૦ થી વધુ ગરીબ નાગરિકોના બંધારણીય હક્કોની રક્ષા કાજે ડો. પુરુષોત્તમ પીપરીયા અને ખ્યાતનામ એડવોકેટ શ્રી રવિ બી. ગોગીયાએ કોઈ પણ આર્થિક સ્વાર્થ વગર, સંપૂર્ણપણે ‘વિનામૂલ્યે' (Free of Cost) કાયદાકીય લડત આપી ધારદાર અને સચોટ પુરાવા અને માર્ગદર્શન કરીને માનવતાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે.
આ ઉપરાંત આ કાનૂની જંગમાં એડવોકેટ આનંદ બી. ગોગીયા, મુસ્કાન એ. ગોગીયા, ગૌરવ એ. ગોગીયા, નિખિલ એસ. ગોગીયા, કરણ ભાવનાણી, ચાર્મી રાવલ, હિરેન રૈયાણી, નિશિત સોરઠીયા, વિજય પીઠવા અને વૈશાલી ચાવડાએ પણ ધારદાર અને સચોટ દલીલો રજૂ કરી હતી. આ સમગ્ર લડતને સફળ બનાવવામાં મદદનીશ તરીકે હેમાંગી રાવલ અને મીત ફળદુએ પણ રાત-દિવસ એક કરીને પાયાનું યોગદાન આપ્યું હતું, જેના પરિણામે હજારો પરિવારોના માથા પરની છત સલામત રહી છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અને નામદાર ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આદેશ એ વાતની પ્રબળ સાબિતી છે કે ભારતીય લોકશાહીમાં કોઈ પણ ગરીબ પરિવારને યોગ્ય વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કે પુનઃવસન વગર બેઘર કરી શકાય નહીં. જંગલેશ્વરના રહીશોનો આ વિજય એ માત્ર કાનૂની વિજય નથી, પરંતુ ન્યાયતંત્રમાં સામાન્ય જનતાના અતૂટ વિશ્વાસનો વિજય છે. વહીવટી તંત્રની એકપક્ષીય કાર્યવાહી સામે ન્યાયિક ઢાલ મળતા, ૨૫,૦૦૦થી વધુ લોકોના જીવનમાં ફરીથી આશાનો નવો સૂરજ ઉગ્યો છે.
આ લડતે પ્રસ્થાપિત કર્યું છે કે જ્યારે કાયદાકીય જ્ઞાન અને નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવનો સમન્વય થાય છે, ત્યારે સમાજના છેવાડાના માનવીના મૌલિક અધિકારોનું રક્ષણ ચોક્કસપણે થાય છે. ડો. પુરુષોત્તમ પીપરીયા અને એડવોકેટ શ્રી રવિ બી. ગોગીયા તથા તેમની સમગ્ર ટીમે જે રીતે હજારો પરિવારોના અસ્તિત્વ માટે લડત આપી, તે આવનારા સમયમાં સમાન ન્યાય અને માનવીય ગરિમા માટેના સંઘર્ષમાં એક માર્ગદર્શક મિસાલ બની રહેશે.
ન્યાયના આ ઐતિહાસિક ચુકાદા બાદ જંગલેશ્વરના ખૂણેખૂણે ખુશીની લહેર વ્યાપી ગઈ છે અને સમગ્ર વિસ્તારમાં અત્યારે દિવાળી અને ઈદ જેવો સુખદ માહોલ છવાઈ ગયો છે. વર્ષોથી જે મકાનો પર તોડફોડનું સંકટ તોળાતું હતું, ત્યાં આજે રહીશોના ચહેરા પર છવાયેલી નિરાંત અને આંખોમાં હર્ષના આંસુ ન્યાયતંત્ર પ્રત્યેનો આભાર વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. હિન્દુ-મુસ્લિમ ભાઈચારાના પ્રતીક સમાન આ વિસ્તારમાં લોકોએ એકબીજાના મોઢા મીઠા કરાવી, ફટાકડા ફોડી અને ગળે મળીને આ જીતની ઉજવણી કરી છે. જાણે કે વર્ષો પછી આ ગરીબ પરિવારોના આંગણે સાચી દિવાળી અને મુબારક ઈદ એકસાથે આવી હોય, તેવો ઉમંગ અને ઉત્સાહ દરેક ઘરની ઉંબરે જોવા મળી રહ્યો છે. ૨૫,૦૦૦ નાગરિકો માટે આ માત્ર કાનૂની વિજય નથી, પરંતુ તેમના અસ્તિત્વ અને આસ્થાના પુનર્જન્મનો મહોત્સવ બની રહ્યો છે.
આ મહાવિજયના સાચા શિલ્પી એવા ડો. પુરુષોત્તમ પીપરીયા અને ખ્યાતનામ એડવોકેટ શ્રી રવિ બી. ગોગીયા આજે આ હજારો ગરીબ પરિવારો માટે 'માનવતાના મસીહા' સાબિત થયા છે. જ્યારે ૨૫,૦૦૦ લોકો પર બેઘર થવાનું સંકટ આવ્યું ત્યારે ડો. પીપરીયાએ રહીશોના અવાજને મજબૂતી આપી મેદાન પકડ્યું હતું, તો બીજી તરફ એડવોકેટ રવિ બી. ગોગીયાએ પોતાની ધારદાર કાનૂની બુદ્ધિપ્રતિભાથી અદાલતમાં ગરીબોનો પક્ષ એટલી મજબૂતીથી રજૂ કર્યો કે અન્યાય સામે ન્યાયનો વિજય થયો. આ બંને મહાનુભાવોએ જે રીતે કોઈપણ આર્થિક લાલચ વગર, દિવસ-રાત જોયા વિના 'વિનામૂલ્યે' આ લડત લડી છે, તેણે સમાજમાં નિઃસ્વાર્થ સેવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે.
(3:34 PM IST)
