સોમવારે શનિ જયંતિના પાવન પર્વે શનિદેવની આરાધના કરવામાં આવે છે. શનિ, જે સૂર્યપુત્ર અને છાયાના સુપુત્ર તરીકે ઓળખાય છે, તે આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને વાસ્તવિકતાની સમજ આપનાર ગ્રહ છે. શનિ માનવને દુઃખ આપે છે એવું નથી, પરંતુ તે સુખ, શાંતિ અને મોક્ષ પણ પ્રદાન કરે છે. તે માનવની કસોટી કરીને તેને સામાન્યથી મહામાનવ બનાવે છે.

જ્યોતિષમાં શનિને અશુભ ગણવામાં આવે છે, પશ્ચિમમાં તેને 'ઇવિલ ફેટ બ્રિંગર્ક કહેવાય છે, પરંતુ મરાઠી કવિ મહીપતિએ 'શનિમહાત્મય'માં લખ્યું છે કે શનિની કૃપાથી સર્વત્ર આનંદ વર્તે છે. શનિ પશ્ચિમ દિશાનો સ્વામી, પૃથ્વી તત્વનો ગ્રહ અને એકાંતપ્રિય છે. તેનું આધિપત્ય રણ, જંગલ, ખંડેર, સ્મશાન જેવી જગ્યાઓ પર છે. શનિના નામોમાં શનૈશ્ચર, અર્કપુત્ર, નીલકાય, ક્રૂર, યમ વગેરે સામેલ છે.

શનિની દ્રષ્ટિ (૩–૭–૧૦) અને સાડાસાતીનો ભય લોકોમાં પ્રચલિત છે. સાડાસાતી ચાર તબક્કામાં (સોનું, રૂપું, ચાંદી, લોખંડ) આવે છે, જે રાશિઓ પ્રમાણે શુભ કે અશુભ ફળ આપે છે. શનિની મહાદશામાં શુક્ર સન્માન, ગુરુ ધર્મલાભ, પરંતુ સૂર્ય, ચંદ્ર કે રાહુમાં કષ્ટ આપે છે.

શનિ ન્યાયપ્રિય અને કર્મના સિદ્ધાંતને અનુસરે છે. તેમની નજર નીચી હોવા પાછળ પત્નીના શ્રાપની કથા છે, પરંતુ તે અન્યાય સામે જ દ્રષ્ટિ ઉઠાવે છે. શનિ કૃષ્ણ અને હનુમાનના પરમ ભક્ત છે. હનુમાનજીએ રાવણના ત્રાસમાંથી શનિને મુક્ત કર્યા, જેના બદલામાં શનિએ વરદાન આપ્યું કે હનુમાનભક્તને તે હેરાન નહીં કરે.

શનિની શાંતિ માટે ઘોડાના નાલની વીંટી, નીલમ, જામનિયા, તેમજ તલના તેલનો દીવો, હનુમાન ચાલીસા, શનિ સ્તોત્ર, બજરંગ બાણ જેવા ઉપાયો અસરકારક છે. શનિવારે અડદનો લોટ, રવો અને ખાંડ મિક્ષ કરી કીડીયાળું પૂરવાથી પણ શનિદેવ પ્રસન્ન થાય છે. શનિના મંત્રો જેવા કે “નીલાંજનસમાભાસં રવિપુત્રં યમાગ્રજમ્”નો જાપ પણ ફળદાયી છે.

શનિદેવ ભય નહીં, પરંતુ આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ અને ન્યાયના પ્રતીક છે. ભક્તિભાવથી તેમની આરાધના કરવાથી જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

(લેખક: ઘનશ્યામ ઠક્કર, ગાયત્રી ઉપાસક)