તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
યુવાનો લોકશાહીના પહેલા પગથિયાંથી દૂરઃ ગ્રામસભાઓમાં વિશ્વાસ ઘટયો
દેશમાં લોકશાહીનું સૌથી નાનું પણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ એકમ, ગ્રામસભા હવે એક નવા સંકટનો સામનો કરી રહી છે
નવી દિલ્હી,તા.૦૨: દેશમાં લોકશાહીનું સૌથી નાનું પણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ એકમ, ગ્રામસભા હવે એક નવા સંકટનો સામનો કરી રહી છે. ગ્રામજનોની નવી પેઢી તેનાથી વધુને વધુ દૂર થઈ રહી છે. ગ્રામસભાનો મોટો વર્ગ હવે ગ્રામસભાને સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે અસરકારક પ્લેટફોર્મ માનતો નથી. પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ અને પંચાયતી રાજ સંસ્થા (NIRDPR) દ્વારા કરવામાં આવેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી અભ્યાસમાં બહાર આવ્યું છે કે મોટાભાગના રાજ્યોમાં યુવાનો ગ્રામસભાઓમાં સૌથી ઓછું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા વર્ગ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. બેઠકોમાં ચર્ચાઓ છતાં, સમસ્યાઓના ઉકેલનો અભાવ પણ જાહેર વિશ્વાસને નબળો પાડી રહ્યો છે. અભ્યાસમાં આ પરિસ્થિતિને ગ્રામસભા ભાગીદારી થાક તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે, જેનો અર્થ ભાગીદારી માટે ઘટતો ઉત્સાહ છે.
NIRDPR એ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ગ્રામસભાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે આ અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો. અભ્યાસમાં ગ્રામસભાના સભ્યો, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ, પંચાયત અધિકારીઓ અને ગ્રામીણ નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો. દરેક રાજ્યમાં અલગ અલગ નમૂનાનું કદ હતું. ગ્રામ સભાઓથી દૂર રહેવાના કારણોની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે રોજગાર, ખેતી, શ્રમ, શિક્ષણ અને સ્થળાંતરને કારણે ગ્રામ સભાઓમાં યુવાનોનો રસ ઘટ્યો છે અને તેમનું જોડાણ તૂટી ગયું છે.
ગ્રામ સભાઓને માહિતી પહોંચાડવાની પદ્ધતિમાં સુધારો થયો છે. અભ્યાસમાં ભાગ લેનારા ગ્રામજનોમાંથી, ૬૬.૪% લોકોએ સંદેશાવ્યવહાર પ્રણાલીને અસરકારક ગણાવી હતી, જ્યારે ૬૭.૩૨% લોકોએ કહ્યું હતું કે તેમને જાહેર જાહેરાતો દ્વારા બેઠકો વિશે માહિતી મળી હતી. ૮૬.૭૮% સંમત થયા હતા કે ગ્રામ સભાઓમાં ફરિયાદો દાખલ કરવામાં આવે છે, પરંતુ ફક્ત ૬૩.૨૯% લોકોએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે આગળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ગ્રામ સભાઓ યોજાઈ રહી છે, પરંતુ કાર્યવાહીની ગતિ લોકોની અપેક્ષાઓ કરતાં ઓછી છે.
આ રાજ્યોમાં અસરકારક પ્રયોગો
કેરળ - ગ્રામ સભાઓને સ્થાનિક વિકાસ આયોજનનું કેન્દ્ર બનાવવામાં આવ્યું છે.
પંજાબ - લગ્નના આમંત્રણ કાર્ડની જેમ ગ્રામ સભાના આમંત્રણો મોકલવામાં આવ્યા હતા.
બિહાર - સ્વ-સહાય જૂથો દ્વારા મહિલાઓને ગ્રામ સભાઓ સાથે જોડવામાં આવી હતી.
આસામ - ગ્રામ સભાઓ દ્વારા ઘરે ઘરે માહિતી પ્રસારિત કરવાની એક સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી.
ઝારખંડ - ગ્રામ સભાઓને લોકશાહીના ઉજવણી તરીકે રજૂ કરવામાં આવી.
રાજસ્થાન - ગ્રામ સભાઓમાં મહિલાઓની ભાગીદારીમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો. યુવાનોને સામેલ કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો. મહિલાઓ અને સામાજિક રીતે વંચિત જૂથોની ભાગીદારી પ્રમાણમાં સારી હોવાનું નોંધાયું હતું, પરંતુ યુવાનોની ઓછી હાજરી, આજીવિકાની મર્યાદાઓ અને બેઠકના નિર્ણયોના અસરકારક અમલીકરણને મુખ્ય પડકારો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા.
મધ્યપ્રદેશ - ગ્રામ સભાઓમાં વિશ્વાસ વધારવાનો પડકાર ઓળખવામાં આવ્યો હતો. ગ્રામ સભાઓમાં જાગૃતિ અને હાજરી સંતોષકારક હોવાનું જણાયું હતું, પરંતુ સમય, રોજગાર અને કૃષિ કાર્યનો અભાવ નિયમિત ભાગીદારીને અસર કરે છે. નિર્ણય અમલીકરણ, પારદર્શિતા અને ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
છત્તીસગઢ - ગ્રામ સભાઓમાં ભાગીદારીને આજીવિકાએ અસર કરી. ગ્રામ સભાઓ માટે માળખાગત સુવિધાઓ અને ડિજિટલ સુવિધાઓ પ્રમાણમાં સારી હતી. આ હોવા છતાં, વેતન મજૂરી, ખેતી અને રોજગાર સાથેની ચિતાઓ ભાગીદારી માટે સૌથી મોટા અવરોધો છે. જાગૃતિ ઝુંબેશ, ઘરે ઘરે પહોંચ અને મહિલાઓ અને યુવાનોની સક્રિય ભાગીદારીમાં વધારો ગ્રામ સભાઓને વધુ અસરકારક બનાવી શકે છે.
(9:56 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
