તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ઉંમર સાથે તમારું મગજ નબળું પડતું નથી પરંતુ વધુ સ્માર્ટ બને છે!
એક સંશોધનમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઉંમર સાથે આપણું મગજ નબળું પડતું નથી, પરંતુ વધુ વ્યવસ્થિત અને કાર્યક્ષમ બને છે
નવી દિલ્હી,તા.૩૦: ઘણીવાર એવું માનવામાં આવે છે કે ઉંમર સાથે શરીર અને મન બંને થાકી જાય છે, પરંતુ વિજ્ઞાનની દુનિયામાંથી કેટલાક ખૂબ જ રસપ્રદ અને સકારાત્મક સમાચાર આવ્યા છે. તાજેતરના એક અભ્યાસે એ ધારણાને પડકાર ફેંક્યો છે કે મગજ ફક્ત સમય સાથે નબળું પડે છે.
સંશોધન મુજબ, જેમ જેમ આપણે ઉંમર કરીએ છીએ, હિપ્પોકેમ્પસ, આપણા મગજનું સ્મૃતિ કેન્દ્ર, પહેલા કરતાં વધુ વ્યવસ્થિત અને કાર્યક્ષમ બને છે.
હિપ્પોકેમ્પસ મગજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જેને મેમરીના કેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ટૂંકા ગાળાની મેમરીને લાંબા ગાળાની મેમરીમાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે. આ તે ભાગ છે જે આપણને નવી જગ્યાઓ ઓળખવામાં, અનુભવોનો સંગ્રહ કરવામાં અને તેમાંથી શીખવામાં મદદ કરે છે. તેના વિના, આપણા માટે કોઈપણ અનુભવ યાદ રાખવો અશક્ય હોત.
નેચર કોમ્યુનિકેશન્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત આ સંશોધનમાં, વૈજ્ઞાનિકોએ ઉંદરોના મગજના વિકાસનો ત્રણ તબક્કામાં અભ્યાસ કર્યોઃ જન્મ પછી તરત જ, કિશોરાવસ્થામાં અને પુખ્તાવસ્થામાં. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું કે હિપ્પોકેમ્પસમાં ચેતાકોષ નેટવર્ક, જેને ઘ્ખ્૩ પિરામિડલ ન્યુરોન્સ કહેવાય છે, સમય જતાં ચોક્કસ ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે.
શરૂઆતમાં, આ નેટવર્ક ચેતાકોષ જોડાણોથી ભરેલા હોય છે અને એકદમ ગૂંચવાયેલા અથવા રેન્ડમ દેખાય છે. પરંતુ જેમ જેમ આપણે ઉંમર કરીએ છીએ તેમ તેમ આ નેટવર્ક ઓછા ગાઢ બનતા જાય છે.
મુખ્ય સંશોધક પીટર જોનાસના મતે, લોકો સામાન્ય રીતે વિકાસ સાથે નેટવર્ક વધુ ગાઢ અને મોટા થવાની અપેક્ષા રાખે છે. જો કે, બરાબર વિપરીત જોવા મળ્યું. આને કાપણી મોડેલ કહેવામાં આવે છે.
જેમ માળી છોડને સુંદર અને સ્વસ્થ બનાવવા માટે તેની બિનજરૂરી શાખાઓને કાપણી કરે છે, તેમ આપણું મગજ પણ ઉંમર સાથે તેમના ચેતા જોડાણોને કાપણી કરે છે. આ પ્રક્રિયા નેટવર્કને ઓછું ગાઢ પરંતુ વધુ વ્યવસ્થિત બનાવે છે. પરિણામે, મગજ માહિતીને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે પ્રક્રિયા કરવાનું શરૂ કરે છે.
આ આખું નેટવર્ક પ્લાસ્ટિસિટી નામની એક ખાસ પ્રક્રિયા દ્વારા કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયા આપણા મગજને યાદોને સંગ્રહિત કરવા અને જરૂર પડ્યે તેને યાદ રાખવા સક્ષમ બનાવે છે. મુખ્ય વાત એ છે કે પુખ્ત વયના મગજનું નેટવર્ક જન્મ સમયે જેટલું ગાઢ ન હોઈ શકે, તે માહિતી ગોઠવવામાં ખૂબ સ્માર્ટ અને ઝડપી હોય છે.
(10:15 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
