નવી દિલ્હી, તા.૦૫: દિલ્હી હાઈકોર્ટે આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણીના એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને ચર્ચિત કેસમાં સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ મહિલા આત્મહત્યા પહેલા સુસાઇડ નોટમાં કોઈ વ્યક્તિનું નામ લખીને તેને જવાબદાર ઠેરવે છે, તો માત્ર એટલા જ આધારે તે વ્યક્તિ સામે આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણી (કલમ ૩૦૬) નો ગુનો સાબિત થઈ શકતો નથી. ન્યાયાધીશ મધુ જૈનની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી આરોપી સામે કોઈ નક્કર પુરાવા અને સ્પષ્ટ ભૂમિકા સ્થાપિત ન થાય ત્યાં સુધી માત્ર આક્ષેપોના આધારે કાનૂની કાર્યવાહી કરી શકાય નહીં.

આ ૫૨ પાનાના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં અદાલતે ખરાબ લગ્નજીવનના વિવાદોમાંથી ઉદ્ભવતા દુઃખને કારણે આખા પરિવારને ફોજદારી કાર્યવાહીમાં ઘસડી લાવવાની પ્રથા સામે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે ફોજદારી કેસોના પરિણામો માત્ર અદાલત પૂરતા સીમિત નથી રહેતા, પરંતુ તે વ્યક્તિની સામાજિક પ્રતિષ્ઠા, આજીવિકા અને પારિવારિક જીવન પર પણ ઊંડી અને નકારાત્મક અસરો છોડે છે. કાયદાએ મહિલાઓને રક્ષણ આપવું જોઈએ, પરંતુ તે સાથે જ એ વાતની પણ ખાતરી કરવી અનિવાર્ય છે કે પતિ સાથેના માત્ર સંબંધને કારણે તેના નિર્દોષ સંબંધીઓને ખોટી રીતે હેરાન ન કરવામાં આવે.

આ કેસની પૃષ્ઠભૂમિની વિગતો મુજબ, જર્મન એરલાઈનમાં ફ્લાઈટ એટેન્ડન્ટ તરીકે ફરજ બજાવતી અનિસિયા બત્રાએ ૧૩ જુલાઈ, ૨૦૧૮ના રોજ દક્ષિણ દિલ્હીના પંચશીલ પાર્ક સ્થિત નિવાસસ્થાને આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. મૃતકના પરિવારજનો દ્વારા પતિ મયંક સિંઘવી અને તેના માતા-પિતા સામે દહેજ ઉત્પીડન, ક્રૂરતા અને આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણીનો ગુનો નોંધીને એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી. ટ્રાયલ કોર્ટે અગાઉ ૨૦૧૯માં સાક્ષીઓના આધારે સાસુ-સસરાને દહેજ મૃત્યુના આરોપોમાંથી મુક્ત કર્યા હતા અને પતિ સામે કેસ ચલાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેને હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો.

હાઈકોર્ટે પોતાના ફેસલામાં ટ્રાયલ કોર્ટના એ આદેશને પણ રદ કર્યો છે જેમાં પતિ મયંક સામે આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણી અને ક્રૂરતાના આરોપો ઘડવાનું કહેવાયું હતું. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે સુસાઇડ નોટમાં નામ હોવું એ એક મહત્ત્વપૂર્ણ પુરાવો ચોક્કસ છે, પરંતુ તે પોતાનામાં એ સાબિત કરવા માટે પર્યાપ્ત નથી કે નામાંકિત વ્યક્તિએ કાયદેસર રીતે આત્મહત્યા માટે મજબૂર કરવાના ગુનાને અંજામ આપ્યો છે. આ સાથે કોર્ટે અનિસિયાના પતિ અને તેના માતા-પિતાને આ ગંભીર આરોપોમાંથી મુક્ત કરવાના આદેશને સંપૂર્ણપણે સમર્થન આપ્યું છે.

ચુકાદા દરમિયાન અદાલતે દીકરીઓના વાલીઓ અને માતા-પિતા માટે પણ એક સંવેદનશીલ સંદેશ આપ્યો છે. ન્યાયાધીશે ટિપ્પણી કરી હતી કે જ્યારે કોઈ પુત્રી લગ્નજીવનમાં સતત હિંસા કે દુર્વ્યવહારનો ભોગ બને, ત્યારે તેની સમસ્યાઓને માત્ર 'સમાધાન કરી લેવુ' કે 'એડજસ્ટ થવા'ની સલાહ આપીને નકારી ન દેવી જોઈએ. સામાજિક ડર કે લોકલાજના ભયથી પુત્રીને સુરક્ષિત આશરો આપવાનું ક્યારેય ટાળવું ન જોઈએ અને દીકરીનું પોતાના માતૃગૃહમાં પાછા ફરવું એ ક્યારેય પરિવાર માટે શરમજનક ન ગણાવું જોઈએ.

આ ચુકાદો પારિવારિક વિવાદો અને ફોજદારી કાયદાના દુરુપયોગ વચ્ચે સંતુલન સાધવાની દિશામાં એક મોટું ન્યાયિક દૃષ્ટાંત પૂરું પાડે છે. કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે, આ ફેસલાથી એવા કાનૂની મામલાઓમાં સ્પષ્ટતા આવશે જ્યાં માત્ર લાગણીઓ કે સુસાઇડ નોટના લખાણના આધારે આખા પરિવારને કાનૂની જાળમાં ફસાવી દેવામાં આવે છે. આગામી સમયમાં ઘરેલુ હિંસા અને વૈવાહિક વિવાદોના કેસોની સુનાવણીમાં આ ચુકાદો એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની આધાર બનશે.