શ્રીનગર : સમગ્ર ભારતમાં કરોડો હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું સર્વોચ્ચ કેન્દ્ર ગણાતી વાર્ષિક અમરનાથ યાત્રા આ વર્ષે એક તરફ જ્યાં ભક્તોની વિક્રમજનક ભીડનો સાક્ષી બની રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. પવિત્ર ગુફામાં કુદરતી રીતે બનતું બરફનું શિવલિંગ, જેમને ભક્તો ‘બાબા બરફાની’ તરીકે પૂજે છે, તે આ વર્ષે યાત્રા શરૂ થયાના ગણતરીના દિવસોમાં જ ૯૦ ટકા જેટલું પીગળી ગયું છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, ૫૭ દિવસની લાંબી યાત્રાના માત્ર પાંચથી સાત દિવસમાં જ પવિત્ર લિંગમ લગભગ અદ્રશ્ય થવાના આરે પહોંચી ગયું છે, જેના કારણે દર્શન માટે પહોંચી રહેલા ભક્તોમાં નિરાશા વ્યાપી ગઈ છે.

ભક્તોનો રેકોર્ડ કૂચ: બીજા જ દિવસે ૨૦,૦૦૦થી વધુ લોકો પહોંચ્યા

એપ્રિલ ૨૦૨૫માં પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ, આ વર્ષની યાત્રા ૩ જુલાઈના રોજ ચુસ્ત સુરક્ષા કવચ વચ્ચે શરૂ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતના દિવસોમાં જ શ્રદ્ધાળુઓનો અદભુત ઉત્સાહ જોવા મળ્યો અને ૫ જુલાઈ સુધીમાં ૩૨,૦૦૦ થી વધુ લોકોએ દર્શન કર્યા હતા. તેના બીજા જ દિવસે એક જ દિવસમાં ૨૦,૦૦૦ થી વધુ યાત્રાળુઓ પગપાળા ગુફાએ પહોંચ્યા હતા, જે છેલ્લા ઘણા વર્ષોનો રેકોર્ડ છે. પરંતુ આ ભારે માનવમેદની અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા દાવાઓએ ચિંતા વધારી છે. પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (PDP) ના નેતા ઇલ્તિજા મુફ્તી સહિતના રાજકીય નેતાઓએ પણ ચેતવણી આપી છે કે બેદરકાર વૃક્ષ છેદન, ગેરકાયદેસર ખાણકામ અને ખરાબ કચરા વ્યવસ્થાપનને કારણે પર્યાવરણ ખતરામાં છે.

હિમાલયમાં બદલાતું હવામાન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ મુખ્ય વિલન

સમુદ્ર સપાટીથી આશરે ૩,૮૮૮ મીટર (૧૨,૭૫૬ ફૂટ) ની અદભુત ઊંચાઈ પર આવેલી આ ગુફાનું વાતાવરણ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે, હિમાલયની પર્વતમાળાઓ વિશ્વના અન્ય પર્વતો કરતાં વધુ ઝડપથી ગરમ થઈ રહી છે. તાજેતરના દિવસોમાં ગુફા અને તેની આસપાસના હિમનદીઓ (ગ્લેશિયર્સ) માં અસામાન્ય ગરમી નોંધાઈ છે. આ વધતા સરેરાશ તાપમાન અને ગુફાની અંદરના ભેજના કારણે બરફનું આ સ્ટેલાગ્માઇટ (શિવલિંગ) ખૂબ જ ઝડપથી ઓગળી રહ્યું છે. મધ્યપ્રદેશથી આવેલા એક ભક્તે જણાવ્યું કે, "પહેલા બાબા ૪૦ થી ૪૫ દિવસ સુધી ભક્તોને દર્શન આપતા હતા, પણ હવે આ સમયગાળો ઘટીને માંડ પાંચ-સાત દિવસનો થઈ ગયો છે."

વિકાસ કે વિનાશ? રોપવે અને પ્રસ્તાવિત ટનલ સામે સવાલો

આ અકાળે પીગળવા પાછળ માત્ર આબોહવા પરિવર્તન જ નહીં, પરંતુ અમરનાથ રૂટ પર થઈ રહેલો આધુનિક વિકાસ પણ જવાબદાર માનવામાં આવે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં રસ્તાઓ પહોળા કરવા, મિલિટરી ક્રેન જેવી સુવિધાઓ, વીજળી, સોલાર લાઈટો, કાયમી આશ્રયસ્થાનો અને નજીક આવી ગયેલા લંગરોને કારણે ગુફાની સ્થાનિક ‘માઇક્રો ક્લાઇમેટ’ (સૂક્ષ્મ આબોહવા) બગડી રહી છે. સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલા રોપવે પ્રોજેક્ટ અને શેષનાગ-પંચતરણી ટનલના પ્રસ્તાવથી પણ પર્યાવરણવાદીઓ નારાજ છે. કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા અશ્વની હાંડાએ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર મનોજ સિંહાને પત્ર લખીને ગુફા નજીકના રેઈન શેલ્ટરની અસર તપાસવા માટે ‘સ્વતંત્ર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ’ કરાવવાની માંગ કરી છે.

લંગર એસોસિએશને કરી હાઈ-લેવલ કમિટીની માંગ

શ્રી અમરનાથ બર્ફાની લંગર્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (SABLO) એ શ્રી અમરનાથ શ્રાઇન બોર્ડને એક વિગતવાર આવેદનપત્ર સોંપ્યું છે. એસોસિએશનના પ્રમુખ રાજન ગુપ્તાએ જણાવ્યું કે જો આવી જ રીતે શિવલિંગ વહેલું પીગળી જશે, તો દેશભરમાંથી આવતા લાખો ભક્તો દર્શનથી વંચિત રહી જશે. તેમણે ગ્લેશિયોલોજી, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, આબોહવા વિજ્ઞાન અને સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયરિંગના ટોચના નિષ્ણાતોની એક બહુ-શાખાકીય પેનલ (Multi-disciplinary Panel) બનાવવાની માંગ કરી છે, જે આ કુદરતી બરફની રચનાને લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવા માટે વૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણીય ઉપાયો શોધી શકે.