નવી દિલ્હી, તા. ૧૪: વિશ્વના કરોડો લોકોના મુખ્ય ખોરાક એવા ચોખાના પુરવઠાને લઈને ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એગ્રીકલ્ચર (USDA) ના તાજેતરના વૈશ્વિક પાક અહેવાલ મુજબ, આગામી ૨૦૨૬-૨૭ની સીઝનમાં વિશ્વભરમાં ચોખાના ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. છેલ્લા એક દાયકા કરતા વધુ સમયમાં (૧૧ વર્ષમાં) આ પ્રથમ એવી ઘટના હશે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ચોખાનું ઉત્પાદન વધવાને બદલે ઘટશે.
 
ભારત અને અમેરિકામાં પાકને મોટો ફટકો
અહેવાલ મુજબ, વિશ્વમાં સૌથી વધુ ચોખા પકવતા દેશોમાં ભારત, મ્યાનમાર અને અમેરિકા મોખરે છે, પરંતુ આ વખતે આ ત્રણેય દેશોમાં ઉત્પાદન ઘટવાનું અનુમાન છે. ખાસ કરીને અમેરિકામાં ખેડૂતોએ ઓછું વાવેતર કર્યું હોવાથી પાકમાં ગત વર્ષની સરખામણીએ ૧૫ ટકાનો તોતિંગ ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. બીજી તરફ, વિશ્વના સૌથી મોટા નિકાસકાર દેશ ભારતમાં પણ ઓછું વાવેતર અને પ્રતિકૂળ આબોહવાને કારણે ઉત્પાદન પર અસર પડી રહી છે.
 
શું છે ઉત્પાદન ઘટવાના મુખ્ય કારણો?
USDA ના રિપોર્ટમાં ચોક્કસ કારણોની વિગતવાર ચર્ચા નથી કરવામાં આવી, પરંતુ નિષ્ણાતો તેને મુખ્યત્વે બે પરિબળો સાથે જોડી રહ્યા છે:
૧. મોંઘો ખેતી ખર્ચ: ઈરાનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે ઉર્જા અને ખાતરના ભાવમાં ધરખમ વધારો થયો છે. એશિયાના ખેડૂતો માટે ખેતી ખર્ચાળ બની હોવાથી અનેક ખેડૂતોએ વાવેતર છોડી દીધું છે.
૨. અલ-નીનોની અસર: ભારતમાં આ વર્ષે ચોમાસા પર 'અલ-નીનો' હવામાન પેટર્નનો પ્રભાવ પડી શકે છે. જો વરસાદ સરેરાશ કરતા ઓછો રહેશે, તો ડાંગરના પાકને મોટું નુકસાન થવાની ભીતિ છે.
 
વૈશ્વિક ભંડાર પર દબાણ વધશે
એક તરફ ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે અને બીજી તરફ દુનિયામાં ચોખાનો વપરાશ અને વેપાર રેકોર્ડ સ્તરે છે. આ સ્થિતિમાં વૈશ્વિક સ્ટોક (ભંડાર) પર ભારે દબાણ આવશે. જો પુરવઠો ઓછો થશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચોખાના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેની સીધી અસર ગરીબ અને વિકાસશીલ દેશો પર પડશે.
ભારત માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે ઉત્પાદન ઘટવા છતાં દેશની નિકાસ મજબૂત રહેવાની શક્યતા છે, જ્યારે અમેરિકાની નિકાસમાં મોટો કાપ જોવા મળી શકે છે. હાલમાં તમામની નજર આગામી ચોમાસા અને વૈશ્વિક રાજકીય સ્થિતિ પર ટકેલી છે.