નવી દિલ્હી:  વિશ્વ બેંક દ્વારા તાજેતરમાં જારી કરવામાં આવેલા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને આંખ ઉઘાડનારા અહેવાલે દક્ષિણ એશિયાઈ દેશોના ભવિષ્યને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. આ અહેવાલ મુજબ, ભારત સહિત સમગ્ર દક્ષિણ એશિયા પ્રદેશમાં આર્થિક સમૃદ્ધિની વર્તમાન ગતિ હવે ધીમી પડવાની આરે છે, કારણ કે આ પ્રદેશ આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ બનતા પહેલા જ ઝડપથી વૃદ્ધત્વ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. વૈશ્વિક કાર્યકારી વસ્તીમાં ૨૨% હિસ્સો ધરાવતા આ પ્રદેશમાં યુવાન અને કાર્યકારી લોકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૩૪ પછી થવાની સંભાવના છે, જે દેશોના આરોગ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા ખર્ચ પર ભારે બોજ સાબિત થશે.

વર્લ્ડ બેંકના આ રિપોર્ટના સૌથી ભયજનક આંકડાઓ અનુસાર, ભારત સહિત દક્ષિણ એશિયાની લગભગ ૮૮% કાર્યકારી વસ્તી પાસે કાયમી નોકરીઓનો અભાવ છે અને તેઓ અનિશ્ચિત તથા કામચલાઉ નોકરીઓમાં રોકાયેલા છે. આનો સીધો અર્થ એ થાય કે ૧૦ માંથી ૯ જેટલા લોકો પાસે કોઈપણ પ્રકારના કાયમી વીમા, સામાજિક સુરક્ષા કે અન્ય રોજગાર લાભોની પહોંચ ઉપલબ્ધ નથી. આ મામલે સબ-સહારન આફ્રિકામાં અસુરક્ષિત નોકરીઓનો દર ૮૫%, મધ્ય પૂર્વ તથા ઉત્તર આફ્રિકામાં ૭૫% છે, જ્યારે યુરોપ અને મધ્ય એશિયા જેવા વિકસિત પ્રદેશોમાં માત્ર ૨૦% લોકો જ કામચલાઉ નોકરીઓમાં છે, જે તુલનાત્મક રીતે ઘણી સારી સ્થિતિ દર્શાવે છે.

આર્થિક અસુરક્ષિતતાની આ કડીમાં વૃદ્ધાવસ્થાની સ્થિતિ પણ અત્યંત દયનીય છે, કારણ કે દક્ષિણ એશિયામાં ૯૦% વૃદ્ધોને કોઈપણ પ્રકારનું પેન્શન મળતું નથી અને માત્ર ૧૦% વરિષ્ઠ નાગરિકો જ પેન્શન કવરેજ ધરાવે છે. વર્તમાન કાર્યકારી વસ્તીમાંથી માત્ર ૧૭% લોકો જ સરકારી પેન્શન યોજનાઓમાં નિયમિત યોગદાન આપે છે અને માત્ર ૬% લોકો જ ભવિષ્ય માટે અલગથી બચત કરી શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. દેશવાર સ્થિતિ જોઈએ તો શ્રીલંકામાં ૪૨% કાર્યકારી વસ્તી પેન્શન યોજનાઓમાં નોંધાયેલી છે, માલદીવમાં ૩૦%, ભૂટાનમાં ૨૬%, જ્યારે ભારત આ યાદીમાં ૨૨% સાથે ચોથા ક્રમે છે. આ પ્રદેશમાં વૃદ્ધોની વસ્તીનો વૃદ્ધિ દર અન્ય વિકાસશીલ દેશોની સરખામણીમાં ૭ વર્ષ ઝડપી છે અને વિકસિત દેશો કરતા ૨૦ વર્ષ વહેલો છે, જેમાં કેરળ જેવા કેટલાક ભારતીય રાજ્યો પહેલેથી જ 'વૃદ્ધ સમાજ'ની શ્રેણીમાં પ્રવેશી ચૂક્યા છે.