ભારતમાં મહિલાઓ કામના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વધુને વધુ ભાગ લઈ રહી છે, પરંતુ તેમની સરેરાશ કમાણી હજુ પણ પુરુષો કરતા ઘણી પાછળ છે. દેશમાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓની કમાણી વચ્ચેનો આ તફાવત 5 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ લોકસભામાં સરકારે આપેલા જવાબમાં બહાર આવ્યો હતો. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય અનુસાર, સામયિક શ્રમ બળ સર્વે (PLFS) 2025 માં, નિયમિત વેતન અથવા પગારદાર નોકરીઓમાં પુરુષોની સરેરાશ કમાણી ₹24,217 હતી, જ્યારે સ્ત્રીઓની સરેરાશ કમાણી ₹18,353 હતી. આનો અર્થ એ થયો કે બંને વચ્ચે ₹5,864 નો તફાવત છે.

પૂરા પાડવામાં આવેલા ડેટાના આધારે, નિયમિત નોકરીઓમાં મહિલાઓની સરેરાશ કમાણી પુરુષો કરતાં લગભગ 24 ટકા ઓછી હતી. કેઝ્યુઅલ અથવા દૈનિક વેતનના કામમાં પણ આ ચિત્ર અલગ નથી. પુરુષો સરેરાશ ₹489 પ્રતિ દિવસ કમાતા હતા, જ્યારે સ્ત્રીઓ ₹324 પ્રતિ દિવસ કમાતી હતી. અહીં પણ, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે ₹165 નો તફાવત દેખાય છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કેઝ્યુઅલ કામમાં મહિલાઓની સરેરાશ દૈનિક વેતન પુરુષો કરતાં લગભગ 34 ટકા ઓછી હતી. સરકારે દેશભરમાં પુરુષ અને સ્ત્રી કામદારોની સરેરાશ કમાણીના આધારે લોકસભામાં આ આંકડા રજૂ કર્યા હતા.

   મહિલાઓનું કામ ફક્ત નોકરીઓ પૂરતું મર્યાદિત નથી. તેઓ ઘરકામ પણ કરે છે, બાળકો અને વૃદ્ધોની સંભાળ રાખે છે, અને ક્યારેક પગાર વિના કૌટુંબિક ખેતર અથવા વ્યવસાયમાં પણ મદદ કરે છે. સરકારના મતે, આ કાર્યો વિશેની માહિતી પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. પગાર વિના કૌટુંબિક કામમાં મદદ કરનારાઓની અલગથી નોંધ લેવામાં આવે છે.

   સરકાર સમય-ઉપયોગ સર્વેક્ષણો દ્વારા પુરુષો અને સ્ત્રીઓ તેમના દિવસ દરમિયાન જે પ્રવૃત્તિઓ કરે છે તેની પણ તપાસ કરે છે. આમાં કામ અને ઘરકામ, કુટુંબની સંભાળ અને અન્ય ચૂકવણી ન કરાયેલા કાર્યો બંનેનો સમાવેશ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે સ્ત્રીઓનું કાર્ય ફક્ત તેમના પગાર દ્વારા જ નહીં, પરંતુ તેઓ તેમના ઘર અને પરિવાર માટે જે કાર્ય કરે છે તેના દ્વારા પણ માપવામાં આવે છે.