નવી દિલ્‍હી તા.૧૩: ઈરાન યુદ્ધ અને મિડલ ઈસ્‍ટમાં ઓઈલ પુરવઠાના માર્ગોમાં આવેલા અવરોધોને કારણે મે ૨૦૨૬માં આખી દુનિયા ગંભીર ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહી છે. ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે, શું હવે સામાન્‍ય જનતાને તેની જરૂરિયાત મુજબ પેટ્રોલ અને ડીઝલ નહીં મળે? શું સરકાર ફયુલ રેશનિંગ (Fuel Rationing) જેવું કડક પગલું ભરવા જઈ રહી છે? નોંધનીય છે કે, જો ભારતમાં કોટા સિસ્‍ટમ લાગુ થશે, તો લોકો નક્કી કરેલી મર્યાદાથી વધુ પેટ્રોલ, ડીઝલ કે ગેસ ખરીદી શકશે નહીં. શ્રીલંકા, પાકિસ્‍તાન, ફ્રાન્‍સ અને જર્મની જેવા દેશોમાં ક્‍યુઆર કોડ (QR Code), ઓડ-ઈવન નિયમ અને સાપ્તાહિક ફયુલ લિમિટ લાગુ થઈ ચૂકી છે. જો ભવિષ્‍યમાં સ્‍થિતિ વધુ બગડશે તો ભારત સહિત અન્‍ય દેશોમાં પણ આવા પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.

સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, ફયુઅલ રેશનિગએ સરકાર દ્વારા લગાવવામાં આવતો એવો પ્રતિબંધ છે, જેના હેઠળ તમે તમારી મરજી મુજબ જેટલું ઈચ્‍છો એટલું પેટ્રોલ કે ડીઝલ ખરીદી શકતા નથી. સરકાર દરેક નાગરિક અથવા વાહન માટે એક કોટા નક્કી કરે છે. એક ચોક્કસ સમય મર્યાદામાં (જેમ કે એક અઠવાડિયામાં) તમે માત્ર મર્યાદિત માત્રામાં જ ઈંધણ ખરીદી શકશો. આ માટે સરકાર QR-કોડ, કૂપન અથવા વાહનોના નંબરના આધારે ઓડ-ઈવન જેવી પદ્ધતિઓ અપનાવે છે.

૨૦૨૬ના આ વૈશ્વિક સંકટમાં ઘણા દેશોએ પોતાની અર્થવ્‍યવસ્‍થાને બચાવવા માટે ઈંધણના વેચાણ પર મર્યાદા લગાવી દીધી છે.

શ્રીલંકાઃ અહીં નેશનલ ફયુલ પાસ (QR કોડ) સિસ્‍ટમ લાગુ છે. કાર માટે અઠવાડિયામાં માત્ર ૧૫-૨૫ લીટર અને મોટરસાયકલ માટે માત્ર ૫ લીટર પેટ્રોલ નક્કી કરવામાં આવ્‍યું છે.

પાકિસ્‍તાનઃ અહીં સ્‍થિતિ એટલી ગંભીર છે કે, વાહનને એક વારમાં માત્ર ૫ લીટર ઈંધણ મળી રહ્યું છે. સાથે જ સરકારી કર્મચારીઓ માટે અઠવાડિયામાં માત્ર ૪ દિવસ કામ કરવાનો નિયમ બનાવવામાં આવ્‍યો છે.

ફ્રાન્‍સ અને જર્મનીઃ યુરોપના સમૃદ્ધ દેશો પણ હવે રેશનિગના કગાર પર છે. ફ્રાન્‍સના કેટલાક વિસ્‍તારોમાં મ્‍ય્‍ કોડ દ્વારા અઠવાડિયામાં ૧૫-૨૦ લીટરની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે, જ્‍યારે જર્મનીમાં કેટલીક જગ્‍યાએ એક વારમાં માત્ર ૧૦ લીટર પેટ્રોલ મળી રહ્યું છે.

બાંગ્‍લાદેશ અને મ્‍યાનમારઃ બાંગ્‍લાદેશે ઉર્જા બચાવવા માટે શાળાઓને ઓનલાઈન કરી દીધી છે અને વીજળીમાં રોટેશનલ કાપ (Load Shedding) શરૂ કરી દીધો છે. મ્‍યાનમારમાં ઓડ-ઈવન સિસ્‍ટમથી પેટ્રોલ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

સ્‍લોવેનિયા અને કેન્‍યાઃ સ્‍લોવેનિયાએ પ્રાઈવેટ ડ્રાઈવરો માટે અઠવાડિયામાં ૫૦ લીટરનો કોટા નક્કી કર્યો છે, જ્‍યારે કેન્‍યાએ સ્‍થાનિક સપ્‍લાય બચાવવા માટે ઓઈલની નિકાસ પર જ પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે.

ઈંંધણની અછતની અસર ભારત પર પણ પડી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોએ જાતે જ પેટ્રોલ-ડીઝલ ખરીદવાની એક મર્યાદા નક્કી કરી રાખી છે. પૂછપરછ કરતાં જાણવા મળ્‍યું કે થોડા દિવસો પહેલા બાઇક સવાર ગ્રાહકોને ૨૦૦ રૂપિયા અને કાર ચાલકોને ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુનું ઈંધણ આપવામાં આવતું ન હતું. હજુ પણ ઘણા શહેરોમાં પેટ્રોલ પંપ પર પોતાની ગાડીની ટાંકી ફૂલ કરાવવા પહોંચતા ગ્રાહકોને નિરાશ થઈને પરત ફરવું પડી રહ્યું છે. આનાથી જાણવા મળે છે કે કોઈ પણ સત્તાવાર આદેશ વિના જ પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોએ પોતાની કાર્યશૈલી બદલીને કોટા સિસ્‍ટમ શરૂ કરી દીધી છે.

વર્ક ફ્રોમ હોમ અને ૪-ડેઝ વર્કિગઃ ફિલિપિન્‍સ, લાઓસ અને પાકિસ્‍તાને વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા માટે સરકારી કર્મચારીઓને વર્ક ફ્રોમ હોમ અથવા અઠવાડિયામાં ઓછા દિવસ ઓફિસે આવવાનો આદેશ આપ્‍યો છે.

કાર-લેસ-ડેઝઃ ન્‍યૂઝીલેન્‍ડ જેવા દેશો કાર-લેસ-ડેઝ (અઠવાડિયામાં એક દિવસ ગાડી ન ચલાવવી)ને ફરીથી શરૂ કરવા પર વિચાર કરી રહ્યા છે.

પબ્‍લિક ટ્રાન્‍સપોર્ટઃ વિયેતનામ અને કંબોડિયા જેવા દેશોમાં લોકોને કાર પૂલિગ અને બસ-મેટ્રોનો ઉપયોગ કરવા માટે મજબૂર થવું પડી રહ્યું છે, કારણ કે ત્‍યાંના લગભગ ૩૦% પેટ્રોલ પંપ બંધ થઈ ચૂક્‍યા છે.

વડાપ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદીએ પહેલાથી જ દેશવાસીઓને ઈંધણ બચાવવા અને મુસાફરીમાં ઘટાડો કરવા માટે ભાવુક અપીલ કરી છે. જો કે, ભારતમાં હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે રેશનિગ લાગુ કરવામાં આવ્‍યું નથી, પરંતુ વૈશ્વિક પરિસ્‍થિતિઓને જોતા નિષ્‍ણાતોનું માનવું છે કે, જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે, તો ભવિષ્‍યમાં કોટા સિસ્‍ટમ અથવા QR કોડ આધારિત ખરીદી'ની શક્‍યતાને નકારી શકાય નહીં.

ફયુઅલ રેશનિગનો વિચાર ડરામણો લાગી શકે છે, પરંતુ તે સંકટના સમયે ઓઈલની સમાન વહેંચણી સુનિﾍતિ કરવાનો એક માર્ગ છે. હાલમાં બચાવનો સૌથી ઉત્તમ ઉપાય એ જ છે કે આપણે ખાનગી વાહનોનો ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરીએ અને ઈંધણનો બગાડ અટકાવીએ